ولادیمیر کوزین

دنیای جوان

تارنگاشت عدالت

با این‌که جنگ سرد رسماً با « منشور پاریس برای یک اروپای نو» روز ۲۱ نوامبر ۱۹۹۰رسماً خاتمه‌یافته اعلام شد، این نوع ویژه از جنگ هرگز پایان نگرفت و حتا برعکس جنگ سرد اول، در آستانه سال ۲۰۱۵ از نظز کیفی ابعاد نوینی به خود گرفته است. (…)

با فربه ساختن یک شریک ضد روس دیگر به نام اوکرائین و هم‌چنین استفاده از راه حل‌های خشن برای انجام وظایف دیگر در نقاط مختلف جهان توسط کشورهای پرقدرت  عضو پیمان آتلانتیک، فاز جدیدی از جنگ سرد آغاز شد که به مراتب غیرقابل اعتمادتر و خطرناک‌تر از جنگ سرد دوران بعد از جنگ دوم جهانی است.

جنگ سرد نوین در خصلت‌های زیر با جنگ سرد گذشته تفاوت دارد:

اول این‌که: کوشش‌های متعددی برای تغییر غیرقانونی رژیم در منطقه پساشوروی صورت می‌گیرد. این کار به ویژه توسط  سازمان‌های ویژه متعلق به کشورهای پرقدرت عضو ناتو ، با استفاده گسترده از رسانه‌های توده‌ای، تکنولوژی اطلاعاتی و ارتباطی و هم‌چنین نهادهای غیردولتی صورت می‌گیرد. (…)

دوم: اجتماع و انباشت توان نظامی و فعالیت‌های نظامی سازمان ناتو مستقیماً در مرزهای فدراسیون روسیه به مرحله کیفی نوینی رسیده است. (…)

ثبات جهانی

علاوه بر ۱۵۰ پایگاه نظامی ایالات متحده آمریکا و هم‌پیمانانش که در نزدیکی بلاواسطه و یا حداقل فاصله کمی از مرزهای روسیه وجود دارد، در ماه های اخیر ۸ پایگاه جدید و ۲ مرکزفرماندهی جدید ناتو به آنها اضافه شده است (۴ پایگاه دیگر نیز در آینده نزدیک به آنها اضافه خواهد شد) (…)

احتمالاً در ۵ تا ۶ سال آینده  تعداد سلاح‌های ضدموشکی که آمریکا برای سیستم جهانی پدافند هوائی خود چه در آب و چه خشکی تولید خواهد کرد بیشتر از  تعداد موشک‌های بالیستیکی خواهد بود که طبق قرارداد پراگ در سال ۲۰۱۰  تا سال ۲۰۲۱ روسیه اجازه دارد داشته باشد.  با پشتیبانی یک سیستم عظیم چتر موشکی ایالات متحده قادر خواهد بود ضربه اول اتمی را بر یکی از ۷ کشوری که  به عنوان سوژه «گام اول» در یک درگیری اتمی، در «طرح کلی برای یک جنگ اتمی» مشخص شده، وارد نماید. ایجاد یک چنین چتر آمریکائی ویژه‌ای با کمک یک سری از کشورهای دیگر عضو ناتو به هیچ وجه و با هیچ نوع مسئولیتی توسط قوانین ملل  محدود نشده است.  اگر اکنون اقدامات ترمزکننده و محدودکننده لازم صورت نگیرد، ثبات استراتژیکی جهان اساساً از بین خواهد رفت.

این وضعیت بازهم بیشتر شدید شد، چون بنا بر تصمیمات گردهمائی سران ناتو در ماه مه ۲۰۱۲ در شیکاگو  یک‌چنین زیرساختارهای دفاع موشکی در برنامه عملیات استراتژیک به کمک موشک‌های هسته‌ای و همین‌طور توانائی‌های نظامی غیر هسته‌ای ایالات متحده و کشورهای عضو سازمان ناتو  به هم «مربوط» شده بود. فرمولبندی در مورد ایجاد یک چنین مکانیسمی مجدداً در قطع‌نامه گردهم‌آئی اخیر سران ناتو در نیوپورت انگلیس  در سال ۲۰۱۴ تکرار شد.

سوم: در اینجا مشخصه‌ای موجود است که بلاواسطه با نکته دوم در رابطه قرار دارد: سکون و توقف کامل مساعی برای برون‌رفت از معضل کنترل تسلیحاتی. (…) و قبل از هرچیز عدم هرگونه نوع تعاملی در مورد موشک‌های بالیستیک، در مورد ممنوع ساختن سیستم‌های ضدماهواره‌ای، در مورد کاهش تسلیحات زائد نظامی، درمورد محدودکردن عملیات نظامی در سطح وسیع و یا دیگر بخش‌ها.

باید یاد‌آوری کرد که در دوران «جنگ سرد اول»  روی‌هم رفته ۷ معاهده در مورد محدودساختن و یا کاهش سلاح‌های تهاجمی اتمی، دو کنوانسیون در مورد ممنوع ساختن سلاح‌های کشتار جمعی، یک قرارداد در مورد ازبین بردن موشک‌ها برد متوسط و کوتاه، چندین قرارداد بین‌المللی  در مورد استفاده صلح آمیز از فضا  و هم‌چنین اقدامات در جهت ایجاد اعتمادسازی در مورد عملیات نظامی در خشکی و آب و همین‌طور قرارداد در مورد محدود ساختن تسلیحاتی اروپا به امضاء رسیده بود.

چهارم: چهارمین مشخصه متفاوت این است که کشورهای غربی رفته رفته تحریماتی را علیه روسیه به کار گرفته‌اند که به مراتب دارای ابعاد گسترده‌تری از گذشته است، هم از نظر ابعاد و هم از نظر تعداد بخش‌های اقتصادی و هم حتا از نظر افراد واقعی. (…)

پنجم: آن چه که چشمگیر است، لحن کلام ضد روسی، نطامی و ستیزه‌جویانه است که اغلب با تهدیدات مستقیم علیه روسیه به کار گرفته می‌شود. (…) رئیس جمهور آمریکا، باراک اوباما سه بار علناً و رسماً اعلام کرد: روسیه به خاطر رفتار  خود موقعیتی بین اپیدمی ابولا و «دولت اسلامی» پیدا کرده است. در مقایسه با این اظهارات، اظهارات رئیس جمهور سابق آمریکا، رونالد ریگان در روز ۱۱ اوت ۱۹۸۴ پشت میکرفون روشن، که  او اتحاد شوروی را «خارج از حیطه قانون» محسوب می‌کند و دستور داده تا در ۵ دقیقه بعد بمباران شود، یک جوک احمقانه به نظر می‌رسد.

جنگ گرم

اظهارات مشابه اوباما خطاب به روسیه شوخی نیست، بلکه بسیار خطرناک است و پیامدهای منفی وسیعی را به دنبال دارد. این‌طور به نظر می‌رسد که خلق و خوی جنگ سرد در بین رهبری سیاسی‌نظامی ایالات متحده آمریکا و ناتو از بین نرفته است. برعکس. این خلق و خوی در اثر تصورات آنها از رشد و تکامل جهان  و نقش آنها در این زمینه بیشتر تثبیت گردیده است.

نتیجه‌گیری: فاز جدید جنگ سرد در حال حاضر می‌تواند به درازا بیانجامد و خطرناک‌تر از جنگ سردی شود که ۵۰ سال به درازا انجامید. این وضعیت خطرات نوینی را به خود به همراه دارد: این وضعیت دور جدیدی از نظامی‌گری آیالات متحده و پیمان آتلانتیک شمالی را به دنبال خواهد داشت و به تجاوزگری آن خواهد افزود. این روند پروسه تفاهم بین رهبران قدرت‌های بزرگ را که به ویژه در لحظات بحرانی بسیار لازم به نظر می‌رسد، ترمز خواهد کرد.  این روند تاثیر منفی در پیشرفت کنترل تسلیحاتی متعادل و مخارج نظامی در سطح جهان خواهد گزارد و تحقق ایده جهان عاری از سلاح‌های هسته‌ای را به عقب خواهد افکند.

همانطور که پیشکسوت دیپلماسی و سیاست‌گزاری آمریکائی هنری کیسینجر  نیز اخیراً  اشاره کرده، «جنگ سرد نوین» هم‌اکنون وجود دارد و این یک تهدید  است که اگر مورد اغماض قرار گیرد احتمالاً به یک «تراژدی» تبدیل خواهد شد. این ترازدی در این‌جا نهفته که فاز جدید می‌تواند رفته رفته به جنگ «گرم» مبدل گردد.  و به این صورت جرم بحرانی روز به روز بیشتر می‌شود. از بین نخواهد رفت و کمتر نیز نخواهد شد. (…)

نه اوباما و نه وزیرانش به این صئوال ساده پاسخ ندادند که چرا در فوریه ۲۰۱۴ سرنگونی غیرقانونی در کیف را سازمان دادند و با چه هدفی سلاح‌های گشنده را در اختیار ارتش اوکرائین نهادند. در آن زمان اوکرائین فقط سلاح‌های اتوماتیک و دوربین‌های هدف‌گیر دریافت نکرد، بلکه خمپاره‌های ضدتانک، موشک‌های ضدهوائی منقول، خمپاره‌انداز و مهمات لازم  آن نیز تحویل گردید. (…)

این‌طور می‌توان نتیجه‌گیری کرد که فاز جدید جنگ سرد می‌تواند به سرعت به یک جنگ «گرم» تبدیل گردد. مبتکرین آن ایالات متحده آمریکا و کشورهای مهم عضو ناتو  هستند (…). آنچه که خطرناک است: پیامدهای منفی این جنگ تنها روی روابط روسیه ـ آمریکا و روسیه  ـ ناتو تاثیر نمی‌گذارد، بلکه وضعیت جهانی را روی‌هم رفت متحول خواهد ساخت. روسیه نمی‌تواند نه برای خود و نه برای بقیه جهان یک فاز جدید از جنگ سرد و یا جنگ «گرم» به هر شکل را اجازه دهد.

ولادیمیر کوزین رئیس گروه مشاور مدیر انستیتوی روسی تحقیقات استراتژیک در مسکو است. در کنفرانس «یالتا ۱۹۴۵: گذشته، حال و آینده» که روزهای ۴ و ۵ فوریه ۲۰۱۵ در قصر «لیوادیا» در کریمه صورت گرفت، سخنرانی فوق را ایراد کرد که خلاصه آن بازگردان شده است.