تورکیل لاوسن ـ زک کوپ
ترجمه احمد سیف
بقیه مقاله در فرمات PDF با نمودار و تصاویر
در این مقاله میخواهیم نشان دهیم که چهگونه قیمتهای پایین کالاهای تولیدشده در جنوب از طریق صادرات و نقشاش در تولید ناخالص داخلی کشورهای شمال وابستگی اقتصاد شمال به کار با مزد پایین جنوب را پنهان میکند. بحث ما این است که انتقال صنایع به کشورهای جنوب در سه دههی گذشته به انتقال ارزش قابلتوجهی به شمال منجر شده است. سازوکار اصلی این انتقال ارزش ارسال ارزش اضافی بهوسیلهی سرمایهگذاری مستقیم خارجی، مبادلهی نابرابر کالاهایی که مقادیر متفاوتی ارزش در آنها مستتر است و به چنگ آوردن ارزش از طریق مدیریت بدهی است.
ادغام اقتصادهای بزرگی در بخش جنوبی جهان در نظام سرمایهداری جهانی که در سلطهی بنگاههای فراملیتی شمال و مؤسسات مالی بینالمللی قرار دارد اقتصادهای بخش جنوبی جهان را به صورت جوامع از نظر اجتماعی ازهمگسیخته و وابسته به صادرات درآورده است. سطح مزد ناچیز دراین اقتصادها نتیجهی چند عامل بههم پیوسته است: (1) صادرات از این کشورها باید بتواند برای سهم محدود خود از بازارهای مصرفی در کشورهای متروپل رقابت کند. (2) برون کشیدن ارزش و منابع طبیعی که در غیر این صورت میتوانست برای گسترش شالودهی تولیدی دراین اقتصادها مورد استفاده قراربگیرد (3) مشکل حلنشدهی زمین که باعث ظهور عرضهی مازاد نیروی کار شده است. (4) دولتهای وابسته و سرکوبگر که از نظم نولیبرالی بهرهمند میشوند و آن را پذیرفتهاند و با افزایش مزدهمراه نیستند چون واهمه دارند که این کار باعث تقاضای کارگران برای به دستآوردن قدرت سیاسی بیشتر بشود (5) مرزهای بهشدت نظامیشده که از حرکت کارگران به کشورهای شمال جلوگیری میکند و مانع برابرشدن نرخ مزد میشود.
جهانیکردن امپریالیستی تولید
بحث برسر انتقال ارزش و مبادلهی نابرابر بحث تازهای نیست. امروزه ولی بخش روزافزونی از آنچه در اقتصاد جهان مصرف میشود در کشورهای جنوب تولید میشود. تولید آنگونه که در دهه 1970 بود دیگر به تولید مواد اولیه و کالاهای سادهی صنعتی مثل نفت، منابع، قهوه و اسباببازی محدود نمیشود. برعکس با وجود بهنسبت ناچیز «ارزش افزوده»ی صنعتی (در اینباره بیشتر خواهیم گفت) درواقع همه نوع دادهها و ستاندههای صنعتی در کشورهای جنوبی جهان تولید میشود. این مجموعه شامل کالاهای شیمیایی، کالاهای فلزی مصنوعی، ماشینآلات و ماشینآلات الکترونیکی، الکترونیک، مبلمان و وسایل حملونقل تا منسوجات، کفش، البسه، تنباکو، و مواد سوختی میشود.(1) ولی چرا و چهگونه این انتقال درموقعیت تولید اتفاق افتاده است؟
علت اصلی تغییر در تقسیم کار جهانی جستوجوی سرمایه برای سود باز هم بیشتر است که بردو تحول دیگر استوار است. اولاً رشد فوقالعادهی پرولتاریایی که درنظام سرمایهداری جهانی ادغام شدهاند و ثانیاً صنعتیشدن جدی که در کشورهای جنوب در سه دههی گذشته صورت گرفته است. یکی از عواملی که به این فرایند کمک کرده است فروپاشی «سوسیالیسم واقعاً موجود» در شوروی و اروپای شرقی بود و همچنین بازشدن دروازههای چین به سرمایهداری جهانی و برونسپاری تولید در هند، اندونزی، ویتنام، برزیل و مکزیک و دیگر کشورهای تازه صنعتیشده. نتیجه این شد که در سرمایهداری جهانی شاهد افزایش درحدود یک میلیارد پرولتاریای با مزد کم بودهایم. امروزه حدوداً 80 درصد کارگران صنعتی در کشورهای جنوب ساکناند در حالی که شمارشان در کشورهای شمال دایماً کاهش مییابد (به نمودار یک بنگرید). شاید ما درکشورهای شمال در جوامع پساصنعتی زندگی کنیم ولی جهان بیش از همیشه صنعتی شده است.
بقیه مقاله در فرمات PDF با نمودار و تصاویر
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 