تامین 24 / کمتر کسي است که درباره رنج و مشقت کارگران داستاني نخوانده باشد. اگر هم نخوانده حداقل فيلم يا سريالي درباره فقر و درآمد کم آنها ديده است. به هر حال، داستان و رمان و فيلم و نمايش و… درباره کارگران و ظلم و ستمي که در دوران مختلف بر آنها رفته کم نيست. حداقل 200 سال است که نويسندگان در اين زمينه مينويسند و انديشمندان و متخصصان علوم اجتماعي در اين باره نظر ميدهند. آنقدر که ميتوان در ميان گونههاي مختلف ادبي گونهاي را به ادبيات کارگري اختصاص داد.

ادبيات کارگري آنقدر گسترده است که هم شامل آثاري ميشود که صرفا به بيان و توصيف زندگي طبقه ضعيف جامعه با عنوان طبقه کارگر پرداخته و هم آثاري که به طور اختصاصي منعکسکننده تفکرات و آرمانهاي سوسياليستي و کمونيستي است.

اگر از مکاتب فکري که بر اساس نظريات انديشمنداني چون مارکس پديد آمدند يا نظامهايي که بر پايه ايدئولوژيهاي سوسياليستي و مارکسيستي برپا شدند بگذريم، کم نيستند آثار ماندگاري که به روايت زندگي اقشار ضعيف جامعه همچون کشاورزان، کارگران و… پرداختهاند. اما نکته قابلتوجه اين است که کمتر پيش آمده نويسندگان اين آثار در طول زندگي خود کارگري کرده باشند.

شايد يکي از تناقضات عجيبي که انديشمندان مارکسيستي با آن روبرو هستند همين باشد؛ کارگران کمتر به توليد انديشه يا آثار ادبي قابلتوجه پرداختهاند. اگر شاخص توليدها را کتاب بدانيم در ايران امروزي عمق تناقض بيشتر يا اسفناکتر است.

 کارگران ايراني نهتنها در قالب کتاب به توليد انديشه اشتغال ندارند بلکه بهندرت کتاب ميخوانند. شايد اين موضوع تابعي از فضاي جامعه امروز ايران باشد که همه مردم با کتاب، يار مهربان، قهرند؛ يا شايد هم کتاب با مردم قهر است! به هر حال، به جاي ريشهيابي اين مسائل و تلاش براي ارائه راهکارهاي انتزاعي، قصد داريم با نگاهي گذرا به چند اثر برجسته ادبيات کارگري جهان و ايران، چند نويسنده و کتاب را معرفي کنيم تا شايد به خواندنشان ترغيب شويد.

 ادبيات کارگري در جهان

ادبيات کارگري قرار نيست در دايره تنگ ادبيات مارکسيستي باقي بماند. زماني که نويسندهاي داستان کارگران کارخانه و کارگاه و امور خدماتي امروزي مانند رانندگي، پرستاري و… را روايت      ميکند درواقع اثري خلق کرده که در حيطه ادبيات کارگري قرار ميگيرد.

 در اروپا و آمريکا از همان قرن 19 آثاري درباره زندگي کارگران به رشته تحرير درآمد. کساني چون چارلز ديکنز زندگي مشقتبار کارگران را به تصوير کشيدند. در آثار کساني چون ويکتور هوگو يا مارک تواين نيز کارگران حالوروز خوبي ندارند و با کمترين امکانات ممکن زندگي ميکنند. اما بهترين آثار ادبيات کارگري در اواخر قرن 19 و اوايل قرن20 به نگارش درآمدند. اميل زولا از نويسندگان برجسته فرانسه، «ژرمينال» را منتشر کرد. اميل زولا براي روايت زندگي معدنچيان مدتي در ميان آنها زندگي کرد. جان اشتاينبک آمريکايي «خوشههاي خشم» را به رشته تحرير درآورد. اشتاينبک هم کار با کارگراني که در مزارع کشاورزي کار ميکردند را تجربه کرد. در شوروي هم آثار زيادي قبل و بعد از انقلاب اکتبر در حوزه ادبيات کارگري چاپ شد، اما «مادر» اثر ماکسيم گورکي در جايگاه بالاتري قرار دارد. در اين داستان، گورکي زندگي و مبارزات يک زن کارگر و پسرش را به تصوير ميکشد.

  ادبيات کارگري در ايران

در ایران باید ادبیات کارگری را به دو بخش تقسیم کرد ؛ نظم ونثر. نخست اشعار شاعرانی چون ابوالقاسم لاهوتی ، فرخی یزدی ، احمد شاملو و … و سپس آثار نویسندگانی چون بزرگ علوی ، احمد محمود ، علی اشرف درویشیان و … . البته بیشتر نویسندگان ایرانی به گونه ای زندگی کارگران را به تصویر کشیده اند ؛ برای مثال ، صادق هدایت در داستان «فردا» ، بزرگ علوی در داستان «خائن» و جلال آل احمد در رمان « از رنجی که می بریم » کار و زندگی و مبارزات کارگران را توصیف کرده اند .

منبع : آتیه نو

روزنامه نگار : کمیل انتظاری