آیت الله هاشمی رفسنجانی:
مخالف انقلاب فرهنگی بودم
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 دانشگاههای ایران به مدت سه سال تعطیل شدند. این تعطیلی در پی مجموع رویدادهای اوایل سال 1359 روی داد و تا سه سال ادامه داشت رویدادهایی که به انقلاب فرهنگی شهره گشت. هدف چنین انقلابی که مورد حمایت امام خمینی و نیز مانند انقلاب سیاسی به رهبری ایشان بود، اسلامیسازی دانشگاهها عنوان شد.
امام خمینی در فروردین سال 59 بر تصفیهی دانشگاه تاکید کرده و فرمودند: «باید انقلاب اسلامی در تمام دانشگاههای سراسر ایران به وجود آید تا اساتیدی که در ارتباط با شرق و یا غرباند تصفیه گردند و دانشگاه محیط سالمی شود برای تدریس علوم اسلامی.»
به دنبال این پیام نوروزی بود که فاز اجرایی انقلاب فرهنگی آغاز شد. چند روز بعد بود که رییس شهربانی وقت در بخشنامهای از مسئولان دانشگاهها خواست که از صدور مجوز برگزاری مراسم برای احزاب سیاسی در دانشگاهها خودداری کنند.
حالا نوبت مردم بود که انقلاب فرهنگی را ادامه دهند. در 21 فروردین 1359 دانشگاه تبریز شاهد تظاهراتی بود که بر علیه تشکلهای دانشجویی غیرهمسو با جریان غالب انقلاب به وقوع پیوست، 26 همان ماه برنامه پرسش و پاسخ آیت الله هاشمی رفسنجانی در همان دانشگاه به تشنج کشید و دانشجویان مسلمان پیرو خط امام با اشغال ساختمان مرکزی دانشگاه اعلام کردند تا زمانی که پاکسازی دانشجویان، اساتید و کارکنان اجرا نشود آنجا را ترک نخواهند کرد.
سه روز پس از تشنج در سخنرانی آیت الله هاشمی رفسنجانی امام خمینی در دیدار با اعضای شورای انقلاب فرمودند که ما از محاصره اقتصادی و تجاوز نظامی نمیهراسیم ما از دانشگاههای غربی و آموزش جوانان ما در جهت منافع شرق و غرب میهراسیم. از این رو شورای انقلاب در همین روز به گروههای سیاسی داخل دانشگاه فرصتی سه روزه داد تا دانشگاه را تخلیه کنند. درگیری انجمنهای اسلامی دانشجویان که در دست دانشجویان پیرو خط امام بود با دیگر گروههای سیاسی که ساز ناکوک و غیر رسمی داشتند در دانشگاههای تهران، شیراز، بابلسر، کرج و جهرم رنگ و بویی از خشونت نیز داشت.
«در روز اول ارديبهشت که آخرین روز مهلت شوراي انقلاب بود، خشونتها به ويژه در دانشگاه تهران به اوج رسيد و پس از آن که به گزارش روزنامه کيهان 349 نفر زخمي و 3 تن کشته شدند دانشجويان پيشگام وابسته به سازمان چريکهاي فدايي خلق به عنوان بزرگترين گروه مقاومت کننده، تخليه دفتر خود در دانشگاه تهران را پذيرفتند.»
دوم اردیبهشت همان سال بنی صدر که از حامیان سرسخت انقلاب فرهنگی بود، حکم شورای انقلاب که سرآغاز انقلاب فرهنگی بود را ابلاغ کرد. قریب به دو ماه بعد از آغاز انقلاب فرهنگی بود که امام خمینی در 23 خرداد همان سال فرمان تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی را صادر کرد.
پس از آغاز دانشگاهها در مهر ماه 1362 دانشگاهها دگرگون شده بود، اما چرا انقلاب فرهنگی صورت گرفت. نیمنگاهی به اظهارات هواداران و هواخواهان انقلاب فرهنگی نشان میدهد که انقلابیون در پی حذف گفتمان ضد انقلاب بودند. گفتمانی که در دانشگاه پنهان شده بود و واقعیت رسمی را نمیپذیرفت. علاوه بر این مساله به نظر میرسد که تغییر فرهنگ رژیم قبلی نیز مد نظر بوده است، ایده انقلابی استقلال از غرب و شرق حالا باید در دانشگاهها هم به پیروزی میرسید. نگاهی به نظر عوامل انقلاب فرهنگی نشان میدهد که هدف انقلاب در نظر عوامل آن چنین بوده است.
دکتر نجفقلی حبیبی که از سوی ستاد انقلاب فرهنگی به مدیریت دانشگاه الزهرا منصوب شده بود معتقد است صورت گرفتن یک انقلاب فرهنگی برعلیه فرهنگ رژیم قبل ضروری بود و از این رو باید «اقداماتی در جهت پاکسازی دانشگاهها» و دیگر نهادهای اجتماعی صورت می گرفت. وی معتقد است که انقلاب فرهنگی خواست اسلامگرایان نبود و همه انقلابیون خواهان آن بودند.
اما شهید باهنر چند ماه قبل از شهادت سه دلیل برای تعطیلی دانشگاهها آوردهاند «از یک سو نظام دانشگاهی متناسب با نظام جمهوری اسلامی نبود، [گروههایی که] از سوی جامعه طرد شدهاند، به این فکر افتادند تا محیط دانشگاه را به پایگاهی برای خود تبدیل کنند، و از همین رو در دانشگاهها مراکزی برای جاسوسی و توطئه و شایعهپراکنی و فعالیتهای ضد انقلابی ایجاد کرده بودند و از سوی دیگر تعداد دانشگاهها و موقعیت جغرافیایی آنها و رابطه این نهادها با میزان نیروی انسانیای که برای این مراکز استاد تربین میکنند با یکدیگر تناسب نداشتند.»
عبدالمجید معادیخواه، نماینده دوره اول مجلس شوراى اسلامى نیز کمابیش به وجود دشمنان انقلاب در دانشگاه اشاره میکند او معتقد است که دانشگاه تبدیل شده به سنگری برای مجموعههایی که نمیخواستند با حرکت مردمی انقلاب همسو شوند و قشرهایی از نخبگان جامعه نمی خواستند این واقعیت را قبول کنند و باب بگو مگو و درگیری را شروع کردند.
منبع سایت اصلاح طلب نزدیک به رفسنجانی فرارو
هاشمی رفسنجانی، ۶ اردیبهشت سال ۵۹، گفت و گو با روزنامه جمهوری اسلامی:
« ما از خواست برحق سازمان و دانشجویان انجمن اسلامی پیشتیبانی کنیم و معتقدیم که باید انقلاب فرهنگی صورت گیرد.»
منبع تارنمای هاشمی رفسنجانی
س ـ جناب آقای هاشمی، در مورد دیدار روز پنجشنبه چند تن از اعضای شورای انقلاب با امام توضیح میفرمایید؟
ج ـ به همراه حجتالاسلام خامنهای و آقای دکتر باهنر برای دیدار امام رفتیم. در حضور امام مسائل دانشگاهها بار دیگر مطرح شد و ایشان روی تغییر نظام آموزشی تکیه کردند و در مورد استعفای سرپرستان دانشگاه تهران فرمودند: این آقایان خود مسؤول نابسامانیهای دانشگاه هستند. اگر هم استعفا نمیدادند، باید برکنار میشدند. بنابراین نمیتوانند خودشان را تبرئه کنند.
س ـ شورای سرپرستی دانشگاه میگویند باید قبلا با آنها مشورت میشد.
ج ـ آقای دکتر حبیبی گفتهاند که قبلا با اینها مشورت شده و این آقایان در جریان مسائل مطروحه دانشگاهی در شورای انقلاب بودهاند و در مورد مسائل دانشجویان، مسائلی که دانشجویان میخواستند انجام دهند، خودشان مستقل بودند و مربوط به ما نبوده است منتها حرف امام اصلا این نبوده، امام میگفتند: این آقایان مسؤول دانشگاه بودند و نمیبایستی میگذاشتند آنجا این قدر بینظم و بیحساب میشد.
س ـ پیام شما در این شرایط چیست؟
ج ـ هم گروههای مخالف و هم دوستان انجمنهای اسلامی جوری رفتار کنند که دانشگاهها بتوانند، در پنج هفته آخر، کارشان را با آرامش و نظم تمام کنند که ما هم با فرصت کافی بتوانیم خودمان را برای تنظیم برنامه آموزشی آماده کنیم. البته ما از خواست برحق سازمان و دانشجویان انجمن اسلامی پشتیبانی میکنیم و معتقدیم که باید انقلاب فرهنگی صورت گیرد و تنها اختلاف جزئی ما با آنها این بود که صلاح میدانیم که پنج هفته این عمل به تأخیر بیافتد. مسأله تخلیه ستادها هم که از طرف شورای انقلاب مطرح شد، از این نظر بود که ما احساس کردیم با وجود این ستادها، نمیتوان دست بهیک انقلاب فرهنگی زد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 