هینترگروند

تارنگاشت عدالت
۷ژوئیه ۲۰۱۶

تونی بلر،که ۱۰ سال نخست‌وزیر بریتانیا بود اکنون در مقابل یک ویرانه سیاسی قرار گرفته است. سیاست او درمورد  ورود بریتانیا به جنگ عراق در کنار ایالات متحده آمریکا، مملو از موضع‌گیری‌ها و تصمیم‌گیری‌های اشتباه بود. گزارشی که ۴شنبه هفته گذشت کمیسیون تحقیق انتشار داد، کارنامه نابودکننده‌ای برای نخست‌وزیر سابق این کشور ارائه داشته. این گزارش که به نام رئیس کمیسیون «جان چیلکوت» شهرت یافته، به مراتب سخت‌تر و تندتر از آنچه گمان می‌رفت از آب درآمد.
هفت سال این کارمند بلندپایه انگلیسی مدارک لازم را جمع‌آوری کرده و با شاهدین عینی مصاحبه کرده بود که تصمیم بلر برای شرکت در حمله روز ۲۰ مارس ۲۰۰۳ به عراق چگونه اتخاذ شده بود. این گزارش که اکنون انتشار یافت، شامل ۱۲ جلد کتاب و یا ۲٫۶ میلیون لغت است. تاکنون سابقه نداشته که تصمیمات سیاستمداری، بویژه در قید حیاتش با این دقت مورد بررسی قرارگرفته شده باشد. بلر هنوز معتقد است که تصمیماتش صحیح بوده زیرا که روز ۴شنبه در لندن پس از انتشار گزارش فوق، متاثر از انتقادات منتشره  گفت: « بدون صدام‌حسین جهان مکان بهتری بود و هست».
قضاوت گزارش نابودکننده است. «بریتانیای کبیر تصمیم گرفت در حمله به عراق شرکت کند، قبل از آن که گزینه‌های صلح‌آمیز برای خلع سلاح بطور کامل مورد استفاده قرارگرفته شده باشد. رویکرد نظامی در این مرحله از زمان تنها انتخاب ممکن نبود».
«چیلکوت» گفت حمله و سپس اشغال عراق در بهار سال ۲۰۰۳ «تصمیمی با ابعاد گسترده» بود. بعد از جنگ جهانی دوم این اولین بار بود که پادشاهی متحده در حمله و اشغال یک کشور مستقل شرکت کرده است.
استدلال برای توجیه تعیین‌کننده جنگ در آن زمان  این بود که رئیس جمهور عراق در حال تولید سلاح‌های کشتار جمعی است. عدم صحت این ادعا به زودی آشکار شد. هرگز نشانه‌ای از این سلاح‌ها در عراق یافته نشد. ولی با این حال قبل از جنگ این ادعا مدام تکرارگردید. گزارش چیلکوت از بلر به این دلیل انتقاد می‌کند که وی با قاطعیت مطالبی را ادعا می‌کرد که گزارشات مربوطه سازمان‌های جاسوسی مبین آن نبود. از این رو این گزارش خواستار تجدیدنظر اساسی در این مورد است که در آینده اطلاعات این سازمان‌ها چگونه در تصمیم‌گیر‌های سیاسی مورد استفاده قرار گیرد.
برخلاف آن‌چه که در آن زمان دولت آمریکا و تونی‌بلر مدعی بودند، صدام حسین خطرمستقیمی برای جهان ایجاد نکرده بود. استراتژی مهار  به کمک امکانات غیرنظامی بدیل مناسبی بود که به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفت.
ولی بلر ظاهراً سیاست‌های بدیل را اصلاً مورد توجه قرار نداد. هرچند گزارش اذعان می‌کند که بلافاصله پس از حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در نیویورک او کوشش کرده بود تا رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا جورج و. بوش را از حمله به عراق منصرف کند ولی کمی بعد دولت آمریکا سیاست «تغییر رژیم» را قطعی کرد و مشخص شد که تونی بلر به نفوذ خود برجورج و. بوش بیش از حد پربها داده و  از تابستان ۲۰۰۲ به بعد او ظاهراً موضع مستقل خود را بکلی بکنار گذارده بود. همان‌طور که این گزارش اکنون ثابت می‌کند، بلر روز ۲۸ ژوئیه ۲۰۰۲ طی یک نامه تقریباً خصوصی به جورج بوش نوشت: «دست به اقدام هرکاری هم که بزنی، من همراه تو خواهم بود» (I will be with you, whatever) البته در ادامه آمده بود : «اکنون وقت آن رسیده که مشکلات را بطور روشن ببینیم». ولی این جمله تغییری در همبستگی بلاقیدوشرط او بوجود نمی‌آورد.
چیلکوت دلایل تصمیمات اشتباه و سنگین بلر را نیز جستجو کرده و شیوه حکومتی او را که وزرا و مشاورین خود و بویژه نظامیان بلندپایه را در جریان برنامه‌ها و تصمیمات خود قرار  نمی‌داد را علت این انحرافات می‌داند. به این دلیل اینها اصلاً در جریان نبودند و نمی‌توانستند سهمی در این تصمیم‌گیری داشته باشند و یا در فراهم‌ساختن مقدمات آن کمک کنند. همکاران عموماً بی‌اطلاع گذارده می‌شدند. این گزارش ۱۱ مورد در طول مدت تصمیم‌گیری پیدا کرده که بحث و مشاورت مقدور بوده ولی مورد استفاده قرار نگرفته.
مثلاً باوجود سخنان زیبا در مورد آینده عراق پس از جنگ، برنامه‌ریزی مشخص و متناسبی برای دوران بعد از جنگ وجود نداشته است. چیلکوت در نتیجه‌گیری گزارش خود می‌گوید: «کوشش‌های بریتانیای کبیر در دوران پس از جنگ در عراق هیچ‌گاه متناسب با ابعاد چالش نبوده است».
با این‌که گزارش چیلکوت چیزی در مورد بررسی و احتمال پیامدهای حقوقی بلر ذکر نمی‌کند، با این‌حال دادخواست علیه او ممکن و حتا محتمل به نظر می‌رسد. احتمالاً همان‌طور که تظاهرکنندگان در عرض هفته گذشته در لندن اعلام کردند، دادخواست علیه بلر  به اتهام جنایات جنگی و یا دادخواست خانواده‌های سربازان کشته شده انگلیسی هنوز در پیش است.