تأمین ۲۴/ کوبا، کشوری که نیم‌قرن زیر فشار تحریم‌های آمریکا بود و به‌تازگی روابط خود را با ایالات‌متحده احیا کرده است، بنابر اذعان سازمان بهداشت جهانی از نظر نظام بهداشتی الگویی برای جهان به شمار می‌رود. این کشور با وجود دهه‌ها تحریم، توانست نظام درمانی پیشرفته و کارآمدی داشته باشد که امروز در دنیا زبانزد است. اما کوبایی‌ها چگونه توانستند با وجود فشار سنگین اقتصادی و رابطه نداشتن با بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان، چنین موفقیت بزرگی کسب کنند؟

برخی تحلیلگران می‌گویند، دلیل این موفقیت کوبا اجرای درست سیستم پیشگیری است. در حالی که در سال 1959  امید به زندگی در کوبا بیشتر از 58 سال بود، اکنون این عدد به 78 سال رسیده و کوبا توانسته بسیاری از بیماری‌های همه‌گیر و به‌ویژه بیماری‌هایی که موجب مرگ‌ومیر کودکان می‌شود را کنترل کند.

سازمان بهداشت جهانی می‌گوید نظام بهداشت و درمان کوبا یکی از بهترین‌ها در جهان است. سایت خبری «هافینگتون پست» در این باره به نقل از «مارگارت چان» مدیرکل سازمان بهداشت جهانی می‌نویسد: «کوبا تنها کشوری است که توانسته نظام بهداشت و درمان خود را با تحقیق و توسعه درآمیزد.»

او می‌افزاید: «این همان راهی است که همه باید برویم، چراکه بهداشت ابنای بشر را تنها با نوآوری‌هایی از این دست می‌توان بهبود بخشید.» چان می‌گوید: «ما صادقانه امیدواریم روزی فرارسد که همه ساکنان زمین، مانند مردم کوبا از خدمات پزشکی درجه‌یک برخوردار شوند.»

ترجیح پیشگیری بر الگوی درمان‌محور

رویکرد اصلی نظام بهداشت و درمان کوبا برای تامین نیازهای بهداشتی همه قشرهای جامعه، ترجیح پیشگیری بر الگوهای درمان‌محور است. الگوهای درمان‌محور که در بیشتر کشورهای غربی ازجمله ایالات‌متحده، همسایه کوبا، رواج دارد پرهزینه‌اند و آمریکا به‌عنوان اقتصاد اول دنیا و با وجود برخورداری از بهترین بیمارستان‌های دنیا هنوز نتوانسته برای تمام اقشار جامعه خود خدمات بهداشتی و درمانی فراهم کند.

به بیان دیگر، سازمان بهداشت جهانی یادآوری می‌کند که نبود دسترسی به بهداشت و درمان در جهان حاصل کمبود یا فقدان منابع نیست، بلکه ناشی از نبود اراده سیاسی در میان رهبران کشورهاست که اغلب برای برطرف کردن نیازهای بهداشتی و درمانی قشرهای آسیب‌پذیر کاری نمی‌کنند. اما کوبا توانسته با وجود همه مصائب اقتصادی یک نظام بهداشت و درمان مثال‌زدنی ایجاد کند.

برخی تحلیلگران بر این باورند که الگوهای درمان‌محور که اغلب کشورهای درحال‌توسعه هم از آن پیروی می‌کنند، آثاری مخرب بر بخش بهداشت و درمان بر جای می‌گذارند. از سوی دیگر پیشگیری همواره آسان‌تر و حتی ارزان‌تر از درمان است. اما نظام‌های اقتصادی مبتنی بر سود و زیان و عرضه و تقاضا بیشتر از الگوهای درمان‌محور پیروی می‌کنند. اینجاست که الگوی پیشگیری و آموزش در نظام بهداشت و درمان کوبا اهمیت خود را نشان می‌دهد.

کوبا در کل دارای 492 کلینیک است که 83 مورد آن در پایتخت یعنی هاوانا هستند و هریک از آن‌ها 30 تا 40 برنامه پزشکی و مشاوره‌ای دارند که دارای تخصص بالاتری نسبت به پزشک خانواده هستند. این کلینیک‌ها بیش از 80 درصد بیماری‌ها را درمان می‌کنند و در مورد 20 درصد بقیه، بیمار به بیمارستان‌ها ارجاع می‌شود. به طور کلی بیش از 97 درصد درمان‌ها از پزشکان خانواده آغاز می‌شوند.

افزایش امید به زندگی

همان‌طور که در تارنمای مجله «لینکس»، نشریه وابسته به سوسیالیست‌های استرالیا، آمده امروز برای بسیاری از کشورهای فقیر این امکان وجود ندارد تا الگوهای غربی بهداشت و درمان را سرمشق توسعه این بخش قرار دهند. از این رو، امروز شماری از کشورهای کم‌درآمدتر برای توسعه و تحول بخش بهداشت و درمان خود کوبا را الگوی خود قرار داده‌اند. به عبارتی، جزیره‌ای که تقریبا به اندازه نیویورک جمعیت دارد تنها با صرف 4 درصد پولی که آمریکا صرف هر نفر می‌کند، توانسته کاری کند که متوسط عمر مردم 78 سال باشد. همچنین مردم کوبا در میان کشورهای منطقه جغرافیایی خود بالاترین متوسط طول عمر را دارند و از این نظر جزو پنج کشور اول دنیا هستند.

از سوی دیگر پزشکان کوبایی نیز در جهان مشهورند و این کشور دهه‌هاست که برنامه منسجمی برای آموزش پزشکان دارد. سطح بالای خدمات درمانی در کوبا این کشور را به بهشت گردشگری پزشکی تبدیل کرده و انتظار می‌رود با لغو تحریم‌های آمریکا، درآمد این صنعت نیز چندین برابر شود.

برای مثال، در سال 2012 میلادی 2 میلیون و 800 هزار جهانگرد به کوبا سفر کردند و گفته می‌شود که بیشتر این جهانگردان برای درمان به کوبا رفته بودند. به گفته کرک و اریسمان، پژوهشگران غربی، 2 میلیون نفر در سراسر دنیا سلامتی خود را مدیون خدمات پزشکان کوبایی‌اند.

سهم 5/8 درصدی بیمار

این در حالی است که در این کشور مردم تنها 5/8 درصد از هزینه‌های درمانی را می‌پردازند. علت تقریبا روشن است. در نظام سلامت ملی که بیشتر در کشورهای سوسیالیستی است، هزینه‌ها را دولت پرداخت می‌کند و ارائه خدمات رایگان است. دولت کوبا بیشتر از هر کشوری در جهان به فکر هزینه‌های سلامت مردمش است. پرداخت 5/91 درصد از این هزینه‌ها توسط دولت کوبا، خیال مردم این کشور را از گرانی خدمات درمانی راحت کرده است. در این کشور به ازای هر 10 هزار نفر، حدود 23 پزشک مشغول فعالیت هستند که این آمار کوبا بیشترین تعداد پزشک را موظف به خدمت‌رسانی به مردم کرده است.

کوبا پزشکان زیادی دارد که عمده تلاش خود را صرف پیشگیری و توسعه صنایع بیولوژیکی، واکسیناسیون و داروها می‌کنند. ضمن اینکه تحصیلات دانشگاهی در حوزه پزشکی نیز رایگان است و سودآوری در حوزه بهداشت و درمان توسط دولت ممنوع اعلام شده است.

گفتنی است در کوبا، مراقبت‌های پزشکی پیشگیرانه، آزمایش‌های تشخیص بیماری و داروها برای بیماران بستری در بیمارستان رایگان است. با این حال برخی موارد پزشکی رایگان نیست. این موارد عبارت‌اند از داروهایی که برای مواردی غیر از بیماری تجویز می‌شوند، مشکلات شنوایی، دندان‌پزشکی، و فرایندهای اورتوپتیک، صندلی چرخ‌دار و عصای زیر بغل. افراد می‌توانند این موارد را از فروشگاه‌های دولتی تهیه کنند. قیمت این موارد پایین است چراکه دولت برای آن‌ها یارانه در نظر گرفته است، اما برای بیمارانی که درآمد پایین دارند این موارد نیز رایگان است.

منبع: آتیه نو