موضع آنکارا پیرامون آستانه، ادلب و خان شیخون

جایی که اراده نیست، راهی نیست

منبع: چپ، پرتال خبری حزب کمونيست ترکيه

تارنگاشت عدالت

ارتش سوریه به تازگی وارد خان شیخون یکی از بزرگ‌ترین شهرها در ادلب در شمال غرب کشور شد، و به نخستین پیروزی مشخص خود از مارس ۲۰۱۵ در این استان دست یافت.

خان شیخون منطقه‌ای بود که در آن تحریکات پیرامون سلاح‌های شیمیایی در آوریل ۲۰۱۷ رخ داد. آن حادثه به حمله ایالات متحده به پایگاه هوایی-نظامی شعیرات در حومه حمص با موشک‌های تاماهاک انجامید. همان‌طور که انتظار می‌رفت هم ایالات متحده و هم انگلیس تهدید کردند در صورت استفاده از سلاح‌های شیمیایی در سوریه مداخله خواهند کرد.

پیشرفت صورت گرفته علیه گروه‌های مرتبط با واحد عملیاتی «فتح‌المبین» تحت سلطه هیأت نمایندگی «هيئة تحرير الشام» در خان شیخون و مناطق مسکونی اطراف آن در جنوب ادلب، نتیجه مسؤولیتی است که در توافق آستانه که با رضایت تهران و دمشق به امضاء رسید به آنکارا داده شده است. این یک تحول مهم در جهت گشودن شاهراه ام-۵ بود که یکی از نقاط حیاتی سوریه به شمار می‌آید.

آیا عملیات ارتش «نقض آتش‌بس» است؟

با توجه به این‌که منطقه به وسیله جناح‌های القاعده مرتبط با «هيئت تحریر شام» و تحت رهبری «جبهه النصره» کنترل می‌شود،  عملیات انجام شده از آغاز اوت در جنوب ادلب را نمی‌توان «نقض آتش‌بس» دانست.

از سوی دیگر، طبق توافق آستانه، یکی از تعهدات اصلی ترکیه تصریح کرده است که «میانه‌روها» از گروه‌های جهادی جدا شوند. اما، همان‌طور که درگیری داخلی بین «هيئة تحرير الشام» و گروه‌های تحت حمایت آنکارا- «احرار شام» و «صقور شام»- در ژانویه امسال ثابت نمود، این از نظر فنی عملی نبود.

به علاوه، مشاهده شد که ترکیه هیچ حرکتی در جهت عمل به تعهد خود نکرد.

«هيئة تحرير الشام» چگونه کنترل ادلب را به دست گرفت؟

اینجا، ما دقیق‌تر می‌بینیم چگونه «هيئة تحرير الشام» گام‌بهگام ادلب، مناطق روستایی جنوب حلب، خط مرزی، و شمال حما را تصرف کرد. پیش از ژانویه، طی سه ماه آخر سال ۲۰۱۸، «هيئة تحرير الشام» با تصرف «دارة عزه» در غرب حلب، با متلاشی کردن گروه «نورالدین ذن» که تحت حمایت ترکیه بود، خط ارتباطی بین منطقه عفرین و ادلب را گرفت. این نخستین پیروزی مهم «هيئة تحرير الشام» بود.

آنکارا درباره این درگیری‌ها هیچ اظهار‌نظری نکرده است. گرچه از مارس ۲۰۱۵ برخی درگیری‌های داخلی وجود داشته است، رویدادهای امسال معنی دیگری داشت؛

دست‌آوردهای «هيئة تحرير الشام» به مثابه بخشی از تلاش‌ها برای تقویت کنترل ادلب بر شاهرگ‌های ارتباطی اصلی و مبدل ساختن خود به یک «طرف حتمی گفت‌وگو» بود.

انتظار می‌رفت که حرکت بعدی «هيئة تحرير الشام» حمله به اریجا و جاده ام-۵ (حلب-دمشق) در جنوب ادلب و جاده ام-۴ (لاذقیقه-دمشق) و معره نعمان باشد. اما گروه «ارتش آزاد سوریه» مورد حمایت ترکیه یک سازمان فراگیر به نام «جبهه رهایی ملی» در ادلب تأسیس کرد و «جبهه» معره نعمان و جبل الزاویه را به «هيئة تحرير الشام» تسلیم کرد.

درگیری‌های مورد بحث زمانی پایان یافت که در پی یک توافق، حزانو که به مثابه یک نقطه تقاطع بین ادلب و گذرگاه ‌مرزی سیلوگوزو عمل می‌کرد، تحت کنترل دولت آزاد وابسته به «هيئة تحرير الشام» قرار گرفت.

جریان تسلحیات و کمک از ترکیه به گروه‌های «میانه‌رو» به «هيئة تحرير الشام» کمک کرد بر اطمه، اتارب و تقریباً تمام خطوط مرزی مسلط شود.

تنها گروهی که در نتیجه تصرف تقریباً همه ادلب به وسیله «هيئة تحرير الشام» متلاشی شد نورالدین زنکی بود. گروه‌های «فیلاک شام» در شرق چیسول ایزی و بزرگ‌راه ام‌-۵ فعالند. این گروه‌ها «میانه‌رو» تلقی می‌شوند و در حال حاضر با «هيئة تحرير الشام» در یک جبهه هستند. هم‌چنین دیده شده است که در درگیری‌هایی که طی سه ماه گذشته در شمال حما و جنوب ادلب رخ داد معارضین از عفرین به کمک «هيئة تحرير الشام» شتافتند.

چرا نقطه دیده‌بانی شمار ۹ تخلیه نشد؟

در روز ۱۹ اوت وزارت دفاع ملی ترکیه اعلام کرد که یک حمله هوایی علیه کاروان وزارت دفاع ملی که به نقطه دیده‌بانی نهم منتقل می‌شد، صورت گرفت و این‌که در این حمله سه غیرنظامی کشته و ۱۲ نفر زخمی شدند. یک اشتباه منطقی در اعلامیه وجود داشت، غیرنظامیان در یک کاروان نظامی چه می‌کردند؟ زیاد طول نکشید تا معلوم شود که کشته شدگان و زخمی‌ها معارضین «فیلاک شام» وابسته به اخوان‌المسلمین بودند.

علاوه بر این، وب‌سایت روسی avia-pro.net نوشت که سو-۳۵های نیروی هوایی روسیه در حالی که درگیری‌های در خان شیخون ادامه داشت مانع اف-۱۶ یا ترکیه شدند. اخبار در آن سایت گفتند: «در پی تهدید از جانب ترکیه، سو-۳۵ها نیروی هوایی سوریه را اسکورت کردند و از آن‌ها حمایت نمودند.» سایت بر اساس ادعاهای تأیید نشده گزارش داد که هواپیماهای ترکیه حدود ۴۰-۳۰ کیلومتر وارد حریم هوایی سوریه شدند.

ارتش سوریه طی ۲۰ روز به یک عملیات دوسویه دست زد: یکی بر فراز آبادی‌های الهُبیط در غرب شهر و دیگری بر فراز سُکیک در شرق. در چند روز گذشته، نیروهای ارتش وارد خان شیخون شدند و نیروها در سُکیک کنترل باقی نقاط را در آنجا به دست گرفتند و نقطه دیده‌بانی شماره ۹ نیروی دفاع ملی ترکیه کاملاً در محاصره قرار گرفت.

ریام دالاتی خبرنگار سوری بی‌بی‌سی گفت که ارتش سوریه سعی می‌کند به وسیله رادیو با گفتن «شما در اینجا تحت محاصره نیستید، شما می‌توانید بمانید» با سربازان ترکیه ارتباط برقرار نماید. دالاتی بعداً گزارش داد که منبع ارتش ترکیه هر گونه تماس برای تخلیه را انکار کرد  

بستن سریع بزرگراه ام-۵ به وسیله ارتش سوریه بر سر راه بخش بزرگی از معارضین که می‌خواستند از بخش‌های شمالی حما فرار کنند، مانع ایجاد نمود. پافشاری بر عدم تخلیه نقطه دیده‌بانی شماره ۹ را فقط با این فاکت توضیح داد که در اینجا از سربازان به مثابه سپر برای معارضین جهادی استفاده شد.

از سوی دیگر، بنا به گزارش سایت‌های نزدیک به این گروه‌ها، با بسته شدن بزرگراه ام-۵، وزارت دفاع ملی ترکیه در حال ساختن یک نقطه دیده‌بانی جدید، در ۱۳ کیلومتری شمال خان شیخون است.

«هيئة تحرير الشام» نقاط دیده‌بانی را چگونه می‌بینید؟

شیوه نگرش «هیئت تحریر شام» به نقاط دیده‌بانی را می‌توان در نظرات فواز هلال رهبر «دولت رهایی»، تشکیلات غیرنظامی وابسته به «هيئة تحرير الشام» در ادلب دید. خبرگزاری رویترز در ۲۷ مه ۲۰۱۹ گزارشی را با امضای خلیل اشاوی منتشر کرد.

با وجود این‌که «هيئة تحرير الشام» از طرف ایالات متحده، انگلستان، ترکیه و بسیاری از کشورهای دیگر در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دارد، [در گزارش رویترز] به فواز هلال به عنوان «رییس دولت ادلب» و «مقام بلندپایه اپوزیسیون» اشاره شد

با وجود این‌که «هيئة تحرير الشام» از طرف ایالات متحده، انگلستان، ترکیه و بسیاری از کشورهای دیگر در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دارد، [در گزارش رویترز] به فواز هلال به عنوان «رییس دولت ادلب» و «مقام بلندپایه اپوزیسیون» اشاره شد.

هلال با اشاره به عملیات و حملات ارتش سوریه در ماه مه در شمال حما در منطقه ادلب سوریه، مطمئن است که سوری‌های از عفرین- منظور اپوزیسیون مسلح گرد‌آمده زیر نام «ارتش آزاد سوریه» است- این حملات را دفع خواهند کرد.

هلال اظهار امیدواری کرد که ترکیه نقاط دیده‌بانی ایجاد شده در حنوب ادلب را حفط خواهد کرد و مانع حملات هواپیماهای روسی و سوری خواهد شد. امروز کار نقطه دیده‌بانی شماره ۹ دقیقاً همین است. هلال افزود: «اما این نقاط حتا نمی‌توانند از خود حفاظت نمایند. آنکارا باید نقش خود و انتظاراتش را از این نقاط روشن کند…»

بعد چه خواهد شد؟

تعهد دیگری که ترکیه در چهارچوب توافق آستانه پذیرفت اما انجام نداد متوقف ساختن حملات به پایگاه هوایی حمیم در حلب، در نزدیکی شهر حما و بخش‌هایی از لاذقیه بود. پیروزی‌ها در شمال حما به ویژه برای متوقف کردن این حملات اهمیت دارند.

اما، انتظار می‌رود ارتش سوریه در آینده بر مناطق روستایی شمال ادلب تمرکز نماید. حرکت یک کاروان وزارت دفاع ملی ترکیه از معره نعمان در جنوب ادلب به سوی پایگاه هوایی سراکیب در شمال روستای تل توخان بر این پیش‌بینی گواهی می‌دهد.

هدف از پیشروی در شمال ادلب فقط این است که در بزرگراه‌های ام-۴ و ام-۵ یک مرز ملموس بین ارتش سوریه و معارضین «هيئة تحرير الشام» بکشد. در واقع، کیریل سمیونوف رییس «مرکز مطالعات اسلامی مؤسسه توسعه نوین روسیه» به اسپوتنیک ترکیه گفت که منطقه بین ادلب و بزرگراه‌های ام-۴ و ام-۵ و مرز با ترکیه باید به یک وضعیت جدید مبدل شود. سمیونوف گفت: «این منطقه باید خط قرمز اسد و نیروهای امنیتی او بشود.»x