در عراق چه میگذرد؟ ایران و آمریکا در عراق سازش نکرده‌اند

الیاس جی مگنیر

ترجمه آزاد از مهری شیبانی

مصطفی الکاظمی پس از مذاکرات دشوار که ناشی از اختلافات داخلی شیعیان بود ، به عنوان نخست وزیر انتخاب شد. رئیس جمهور ، برهم صالح ، با سواستفاده از اختلافات جناح‌های مختلف شیعه در عراق فرصت را مناسب دید و با طرح یک نامزد ضد ایرانی و طرفدار آمریکا یعنی عدنان الزرفی ، آنان را به چالش کشید. نامزدی مصطفی الکاظمی درواقع پاسخی است به این تصمیم رئیس جمهور عراق.
هنگامی که عادل عبد المهدی ، نخست وزیر موقت ، استعفا داد ، مشاوره بین رهبران مختلف سیاسی شیعیان عراقی برای یافتن یک نامزد جدید که بتواند به عنوان نخست وزیر عراق انتخاب شود و از حمایت اکثریت جناح های شیعیان برخوردار باشدآغاز شد.
این معمولاً وظیفه‌ی سرلشکر قاسم سلیمانی (که توسط دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد ترور شد) و شیخ محمد الکوثرانی نماینده دبیرکل حزب الله لبنان یعنی سید حسن نصرالله بود لازم به یادآوری است که سید حسن نصرالله از احترام زیادی در بین شیعیان،سنی‌ها، کردها، قبایل و دیگر شخصیت‌های مهم عراقی برخوردار است و دارای روابط نزدیکی با آنهاست معمولاً جناح‌های مختلف عراقی بدون میانجی‌گری و ریش‌سفیدی ایران و حزب الله لبنان هرگز نتوانستند به یک توافق مفید برسند.
بسیاری از گروه های شیعه‌ی عراقی به طور قاطع نامزد پیشنهادی رئیس جمهور صالح یعنی الزرفی را رد کردند.

با این حال انتخاب الکاظمی به عنوان نخست وزیر جدید فقط زمانی میسر شد که تهران به جناح های مختلف شیعه هشدار داد که اختلافات را کنار گذاشته و بر علیه الزرفی یک کاندیدای جدید را معرفی کنند.
اینگونه شد که الکاظمی به عنوان نامزد جدید برای این پست وارد صحنه شد:
سيد عمار الحكيم با حمايت مقتدى الصدر ، نخستين كسي بود كه سال گذشته پس از استعفاي عبد المهدي ، مصطفي الکاظمی را مطرح کرد. با این حال ، دیگر بلوک های شیعه از پذیرفتن یک افسر امنیتی، رئیس اطلاعات و یا اصولا مأمور دستگاه امنیتی ارتش خودداری کردند.
بسیاری از جناح های شیعه عراقی در مورد تمامی کاندیداهایی که شرایط مشابه مانند صدام حسین داشته باشند بسیارحساسند. رهبران شیعه عراقی هنوز تجربه نوری مالکی را که از تقسیم قدرت با شیعیان ، سنی ها و کردها امتناع ورزید فراموش نکرده اند.
به دلیل اختلاف نظر در جناح های مختلف شیعیان قصی السهیل نتوانست به کاندیدای همه جناح‌ها تبدیل شود و سرنوشت اسعد علیدانی فرماندار بصره را به ارث برد. وقتی رئیس جمهور برهم صالح از پایبندی به قانون اساسی امتناع کرد و اجازه نداد که نامزد بلوک اکثریت شیعیان خود را نامزد کند او در واقع از کارت اختلاف شیعیان، خصوصاً بین بلوک الفتح تحت هدایت هادی الامیری و بلوک سائرون تحت عنوان مقتدی صدر به نفع خود استفاده کرد.

سید مقتدی الصدر از آنجایی که آگاه بود که معترضان عراقی هرکسی را که توسط جناح‌های سیاسی مسلط و شناخته شده عراقی نامزد شود رد خواهند کرد، سعی کرد، خود را نماینده معترضان جا‌بزند و به رئیس‌جمهور عراق اینگونه تلقین کند که در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند هر نامزدی را که با آن موافق نیست از لیست وی حذف کند. در ضمن مقتدى الصدر ادعا کرد که او نماینده بلوک اکثریت بوده و نه الامیری.
محمد علوی دیگر کاندیدی که مطرح شد به این علت که حاضر نبود با اهل سنت، احزاب و دسته‌بندی‌های مختلف کرد و برخی شیعیان برای انتخاب اعضای کابینه اش به مشورت بپردازد شکست خورد. علوی گمان می کرد به خاطر قولی که مقتدی الصدر به وی داده بود تا حمایت سنی ها، کردها و شیعیان را برای انتخاب شدن وی جلب کند نیازی به گفتگو با آنها ندارد در واقع مقتدى الصدر نتوانست نظر کردها، سنی‌ها و شیعیان را برای انتخاب علوی به عنوان نخست وزیر جلب کند، و نتیجتا او نیز کنار رفت.
با این حال رئیس جمهور عراق تصمیم گرفت که به جای تکیه بر اجماع عمومی حاکم بر عراق یعنی ترکیبی است شیعیان سنی‌ها و کردها بر قانون اساسی عراق تکیه کند و عدنان الزرفی را معرفی کند که سوابق ضد ایرانی و نزدیکی شدید به امریکا را با خود حمل میکرد.
بسیاری از جناح های سیاسی و سازمان های شیعه عراقی بلافاصله کاندیداتوری عدنان الزرفی را رد کردند. در عین حال بازی های دیگری در پس پرده در جریان بود، نامزد حزب الدعوه (عدنان الزرفی) از حمایت بلوک اصلی خود به رهبری نخست وزیر پیشین حیدر العبادی بهره مند بود. الزورفی همچنین به طور پنهانی توسط نوری مالکی حمایت میشد ، که می خواست پست نخست وزیر را به حزب الدعوه برگرداند (از سال ۲۰۰۵ و تا سال ۲۰۱۸ حزب الدعوه پست نخست وزیری را عهده دار بود). الزورفی همچنین از پشتیبانی سید مقتدى الصدر برخوردار بود، عدنان الزرفی به مقتدى الصدر قول داده بود که در مورد انتخاب وزرا و یا پست های حساس نظر وی را در نظر بگیرد.

با وجود اینکه ایران رسماً اعلام کرده بود که مخالفتی با نامزدی عدنان الزرفی ندارد واقعیت اما چیز دیگری است، الزرفی به طور ضمنی متهم به آتش زدن کنسولگری‌های ایران در نجف و کربلا در طی تظاهرات در ماه های اخیر شده بود. دریاسالار علی شمخانی – که به همراه سرلشکر قاسم سلیمانی مسئولیت سازماندهی روابط ایران و عراق را بر عهده داشتند – به عراق سفر کرد و ژنرال اسماعیل قاآنی جانشین ژنرال سلیمانی و فرماندهی سپاه قدس نیز بازدید کوتاهی از عراق داشت.
سفر آنها حامل این پیام بود که «ایران مخالف انتخاب مصطفی الکاظمی به عنوان نخست وزیر عراق نیست و ما با او روابط حسنه‌ای داریم» اظهار نظری که ایران هرگز در مورد عدنان الزرفی نکرد.
پس از این بازدید ها ابتدا مسعود بارزانی حمایت خود را از الکاظمی اعلام کرد و سخنگوی محمد الحلبوسی به نمایندگی از سنی ها نیز به تایید الکاظمی پرداخت.
مسعود بارزانی با این حرکت سیاسی خود در واقع پیامی برای شیعیان عراقی فرستاد تا به آنها هشدار دهد دوباره کسی را کاندید نکنند که دارای روابط نزدیک با کردها نیست و یا آنها را به رسمیت نشناسد، همانگونه که اشتباه در مورد انتخاب رئیس جمهور برهم صالح اتفاق افتاد.
انتخاب برهم صالح به عنوان کاندیدای رئیس جمهوری عراق تصمیم شخص قاسم سلیمانی بود و امروز از زاویه دید ایران و شیعیان عراقی این انتخاب یک تصمیم نادرست بوده است.
در آن زمان فواد حسین وزیر دارایی پیشنهاد کردهای اربیل برای پست ریاست جمهوری بود، اما قاسم سلیمانی فکر می کرد فواد حسین آدم «برت مک گورک» فرستاده ریاست جمهوری آمریکا است، به همین دلیل از کردهای نزدیک به ایران در سلیمانیه خواست که به فواد حسین رای ندهند و به جای او برهم صالح را انتخاب کنند.

البته در سال ۲۰۱۸ برهم صالح پس از آنکه رئیس جمهور شد به سلیمانی اطلاع داد که کاندیدای مورد نظرش یعنی عادل عبدالمهدی را به عنوان نخست وزیر انتخاب خواهد کرد.
هرگز یک سازش ایرانی و آمریکائی در عراق وجود نداشته است، در عوض همیشه کاندیداها از میان کسانی انتخاب میشدند که با هردو طرف روابطی قابل تحملی را داشته‌اند مانند الکاظمی او روابط خوبی با ریاض ، تهران و واشنگتن دارد ، همانطور که نخست وزیر عبد المهدی نیز از آن برخوردار بود. واشنگتن از نخست وزیری عبدالمهدی حمایت کرده بود ، اما با این حال او بود که یک سال بعد ، پیش نویس پیشنهادی خروج همه نیروهای خارجی از عراق را به پارلمان عراق تقدیم کرد.
الکاظمی ، خود را متعهد به پشتیبانی از «نیروهای بسیج مردمی» (الحشد الشعبی) کرده است ، همانطور که در تصمیم قانونی الزام آور مجلس عراق آمده، او نیز موافقت خود را با خروج همه نیروهای آمریکایی از عراق اعلام کرده است.

تهران متفقین شیعه عراقی خود مانند کتائب حزب‌الله را که علنا الکاظمی را متهم به دست داشتن و در ترور و قتل فرمانده سلیمانی و ابو مهدی المهندیس كرده بود را متقاعد کرده است فعلا نخست وزیری الکاظمی را بپذیرد و دم بر نیاورند، برای تهران قیمتی که آمریکا باید برای ترور سلیمانی و المهندس بپردازد یعنی عقب‌نشینی و خروج کامل از عراق مهم و تعیین کننده است و نه بحث و جدل شبه نظامیان شیعه عراقی درباره دخالت احتمالی الکاظمی در ترور فرماندهان مقاومت.
این بار – پس از سه تلاش ناموفق از سوی دیگر کاندیداها برای رسیدن به پست نخست وزیر – از الکاظمی در تشکیل کابینه خود حمایت خواهد شد و او از حمایت لازم در پارلمان برخوردار خواهد شد. با این حال الکاظمی ، با مشکلات و چالش های بزرگی روبرو خواهد بود.
ایالات متحده فعلا در حال جابجایی نیروهای نظامی خود در عراق است و قصد ندارد به طور کامل از این کشور عقب نشینی کند. در عین حال الکاظمی هم نمی تواند به دنبال بک عقب نشینی ساده ایالات متحده از عراق باشد و ضمنا قادر نخواهد بود سازمان های شبه نظامی عراقی را آنطور که قبلا اعلام کرده خلع سلاح کند. این کشور همچنین با مشکل اقتصادی واقعی مانند قیمت پائین نفت و بدهی های خارجی دست و پنجه نرم میکند. درآمد عراق از سطح ۳۰ میلیارد دلار فراتر نرفته است، درحالیکه عراق برای پرداخت حقوق‌ها و حفظ روند‌های بنیادین زندگی یومیه مردم به ۸۰ میلیارد دلار نیاز دارد.
الکاظمی به دلیل در اختیار نداشتن بودجه کافی قادر به پاسخگویی به مطالبات خیابان نخواهد بود.
ایران، هراسی از اینکه چه کسی در راس دولت عراق قرار میگیرد ندارد.
دوست امروزی می تواند بعدا به دشمنی برای ایران تبدیل شود، تهران با رهبران سیاسی ، فرماندهان نظامی و رهبران سازمانهای عراقی روابط مستحکمی دارد. ایران توانسته است نخست‌وزیر ستیزه‌جو و پرخاشگری مانند حیدر العبادی را تجربه و اهلی کند و در نهایت موفق به کنترل وی و برقراری تعادل در این کشورشده است. از آنسو ایالات متحده از نفوذ کافی در عراق برای مقابله با ایران برخوردار نیست.

پایان ترجمه

در مورد الکاظمی بیشتر بدانیم

الکاظمی کیست
بیوگرافی یک فرصت طلب سیاسی با گرایش آشکار به غرب اما با حفظ فاصله.

طبق گزارش هایی که در رسانه های عراق منتشر شده، او در دهه ۸۰ به حزب الدعوه اسلامی عراق پیوسته است.
گرچه گفته می شود که او دارای تابعیت دوگانه است اما برخی از روزنامه نگاران عراقی تاکید کرده اند که او فقط دارای تابعیت عراقی است و هیچ تابعیت دیگری ندارد.
وی در سال ۲۰۱۴ توانست مدرک کارشناسی رشته حقوق را از یکی دانشگاه های خصوصی در عراق دریافت کند. الکاظمی در طول دوران معارضه علیه رژیم صدام به عنوان یک خبرنگار منتقد و مخالف شناخته می شد.
از او به عنوان یکی از روزنامه نگاران در رسوایی رژیم صدام حسین در سطح بین المللی یاد می شود.
تاکنون چند کتاب به رشته تحریر درآورده و ادعا می شود که اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۰ یکی از کتاب های او را به عنوان بهترین کتاب یک پناهنده سیاسی برگزیده است.
الکاظمی بعد از ۲۰۰۳ وارد عراق شد و در سلیمانیه به کار رسانه‌ای خود ادامه داد و در همین برهه نیز رابطه خوبی با دو حزب عمده کردستان (دموکرات و اتحادیه میهنی) برقرار کرد.
نخست وزیر جدید مامور تشکیل دولت، بعد از ورود به عراق در بخش رسانه‌ای در زمینه همزیستی اقوام و طوایف مختلف عراق مقاله‌هایی به رشته تحریر درآورده است.
او در ۲۰۰۷ با همکاری «برهم صالح» رییس جمهوری کنونی عراق، نشریه ای به نام «الاسبوعیه» (هفته نامه) را منتشر کرد.
الکاظمی در ایام معارضه مدیرعامل بنیاد «الذاکره العراقیه» بود که برای مستند سازی و بایگانی جنایات رژیم صدام حسین تاسیس شد، بر همین اساس گفته می‌شود که او در زمینه تهیه اسناد به ویژه فیلم از قربانیان جنایات رژیم سابق تجربه زیادی دارد.
الکاظمی پس از مدتی مدیر بنیاد «الحوار الانسانی» (گفتمان بشری) شد که یک بنیاد مستقل برای حل اختلافات اجتماعی و فرهنگی و رواج گفت و گو برای حل بحران‌ها به جای استفاده از خشونت است.
با توجه به تجربه‌ای که این چهره در زمینه‌های جمع آوری و طبقه بندی اطلاعات دارد، حیدر العبادی نخست وزیر (۲۰۱۴ – ۲۰۱۸) او را در ۷ ژوئن ۲۰۱۶ (۱۸ خرداد ۹۵) به عنوان رییس سازمان امنیت و اطلاعات عراق برگزید.
ادعا می شود که الکاظمی از وقتی مسوولیت سازمان اطلاعات و امنیت عراق را برعهده گرفته، نقش و اثرگذاری آمریکا به ویژه سازمان اطلاعات و امنیت آمریکا (سیا) را بر این سازمان امنیتی عراق کاست. از مهمترین اقدامات او در این سازمان، حذف شعبه‌ای به عنوان «شعبه ایران» بوده که سازمان سیا در آن ایجاد کرده بود.
برخی رسانه‌ها از الکاظمی به عنوان «مرد در سایه» یا «مرد علاقه مند شدید به ارتش های سایبری» یاد می‌کنند.
سایت عراقی «کتابات» معتقد است که الکاظمی در پی ایجاد سایت‌های خبری متعدد مانند «الزمان پرس، الزوراء پرس، صوت سامراء، احرار العراق، موسوعه العراق، سومر نیوز، العراق الان، اسکای پرس و المدی پرس» است و هدف همه آنها اعطای تصویری زیبا از الکاظمی بوده است.
با وجود همه اینها، از الکاظمی به عنوان دوست نزدیک ایران و آمریکا یاد می‌شود و برخی معتقدند که می‌تواند در کاهش تنش بین ایران و آمریکا نقش ایفا کند.
الکاظمی از طرف برخی از گروه های مقاومت اسلامی عراق متهم است که در مساله عملیات جنایتکارانه ترور قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس به دست نیروهای آمریکایی، در انجام وظایف اش کوتاهی کرده است.
او متهم است که در اجبار آمریکایی ها از دست نزدن به این عملیات جنایتکارانه نقش جدی ایفا نکرده امری که خود الکاظمی آن را رد کرده و می‌گوید که از اصل عملیات بی اطلاع بوده است.
نخست وزیر جدید مامور تشکیل کابینه در دوران فعالیت رسانه ای همواره از جمهوری اسلامی ایران به نیکی یاد کرده و در آخرین اظهارات منتسب به او در اوائل اکتبر ۲۰۱۶ از تهران و رهبر معظم انقلاب اسلامی به عنوان عامل صلح جهانی نام برده است.
حذف شعبه ایران در سازمان امنیت و اطلاعات عراق که سازمان سیا آمریکا در ۲۰۰۴ ایجاد کرده بود نیز یکی از مواردی است که گفته می شود علاقه الکاظمی را به جمهوری اسلامی ایران نشان می دهد.
الکاظمی از فوریه گذشته که رایزنی فراکسیون های شیعه برای انتخاب نامزد اصلح پست نخست وزیری مطرح شده، نامش به عنوان یکی از کاندیداهای مهم مطرح بوده است.
جریان حکمت به رهبری سید عمار حکیم نام او را به عنوان نامزد نخست وزیری مطرح کرد اما به دلیل نبود اجماع در دور اول رایزنی ها الکاظمی از پذیرش این مسوولیت خودداری کرد اما در پی اجماع ایجاد شده اخیر او حاضر به تصدی این پست شده است.
بعد از اعلام انصراف «عدنان الزرفی»، برهم صالح رییس جمهوری به درخواست فراکسیون های عمده شیعه در پارلمان، الکاظمی را مامور تشکیل دولت کرده تا جایگزین «عادل عبدالمهدی» شود.
دولت الکاظمی عمر کوتاه یکساله خواهد داشت و ظرف این مدت باید فضا را برای انتخابات زودهنگام پارلمانی فراهم و همچنین قانون بودجه ۲۰۲۰ را تهیه و به پارلمان ارائه کند.
الکاظمی همچنین با چند چالش مهم در این مدت روبه رو است که یکی چالش ویروس کرونا و دیگری بحران اقتصادی و همچنین مطالبات برحق تظاهرکنندگان برای بهبود وضع معیشتی و رفاه عمومی است.
مساله اخراج نیروهای آمریکایی از عراق طبق مصوبه پارلمانی این کشور یکی از مهمترین چالش هایی است دولت الکاظمی با آن مواجه خواهد بود و بقای عمر دولت او را – برخی – در گرو میزان پایبندی الکاظمی به این مصوبه پارلمانی می دانند.

همشهری و رسانه‌های عراقی

در عراق چه میگذرد؟ ایران و آمریکا در عراق سازش نکرده‌اند.