ابوالقاسم قاسم زاده
وزارت خارجه آمريكا با صدور بيانيهاي رسمي از دولت چين خواسته است تا پايان جمعه (ديروز) كنسولگرياش در شهر «هيوستن» ايالت تگزاس را ببندد و همه فعاليتهاي آن را متوقف كند.
با اعلام اين خبر، پمپئو وزير خارجه ترامپ ادعا كرد كه كنسولگريهاي چين در آمريكا بهكار جاسوسي و جمعآوري اطلاعات طبقهبندي شده در كشورش مشغولند و از اين پس نظارت مستقيم بر آنها انجام خواهد گرفت. ترامپ نيز با بيان كلماتي مشابه وزير خارجهاش به خبرنگاران در كاخ سفيد گفت: «چينيها در كشور ما فعاليتهاي جاسوسي دارند و كنسولگريهاي دولت آنها كه در سراسر آمريكا فعالند به مراكز جمعآوري اطلاعات مبدل شدهاند! اگر دولت چين اين رفتارها را متوقف نكند و تغيير ندهد، دستور ميدهم تا تمامي كنسولگريها و مراكز سياسي ـ فرهنگي چين در سراسر آمريكا تعطيل و بسته شود!» انتشار يكباره اين اخبار از شبكههاي گوناگون خبري در سراسر جهان شوك سياسي ـ امنيتي ترامپ در آستانه انتخابات عليه چين خوانده شد. سخنگوي وزارت خارجه چين در سخناني ضمن محكوم كردن اين رفتارها، آن را خلاف قواعد و عرف ديپلماتيك و منشور روابط سياسي دولتها ناميد و گفت: «اميدوار است كه دولتمردان آمريكا خيلي زود به اشتباه خود پي ببرند و به تصحيح اينگونه اقدامهاي غيرعقلاني بپردازند! ما آن را بررسي و در موقع مناسب پاسخ خواهيم داد.»
وزير خارجه ترامپ، در كتابخانه «نيكسون» در آمريكا درباره تغيير روش در روابط سنتي و گذشته آمريكا با چين ضمن تهديد عليه رفتارهاي چينيها گفت:
«… ما ديگر نميتوانيم و نميخواهيم اشتباهات گذشته در روابط دوجانبه چين و آمريكا را تكرار و ادامه دهيم. با بررسيهاي همهجانبه گذشته درباره روابط تجاري، سياسي و امنيتي با چين به اين نتيجه رسيدهايم كه از آغاز اين روابط غلط و با محاسبه اشتباه صورت گرفته است. چينيها هيچ يك از قواعد و معيارهاي «جهان آزاد» را هنوز نپذيرفتهاند و ميخواهند معيارهاي خود را به سراسر كشورها ديكته كنند. ما ميدان را براي رشد قدرت مالي ـ اقتصادي چين در اغلب مناطق جهان باز گذاشتيم. دولت آقاي ترامپ ديگر اين اجازه را به دولت چين نخواهد داد و ما اكنون وارد دوره جديدي از محاسبه روابط با اين كشور شدهايم.» پمپئو، به رفتارهاي دولت چين با اقليت مسلمانان «اويغور» چيني، همچنين نقض قواعد حقوق بشر و آزاديهاي فردي و اجتماعي در هنككنگ و تهديد چين عليه كشور مستقل تايوان اشاره و آن را محكوم كرد.
وي گفت: «سياست مهار چين در دستور كار استراتژيكي سياست خارجي آمريكاست.»
جالب توجه اينكه در اوج اعلام اين مواضع تند عليه چين، ترامپ با پوتين رئيسجمهوري روسيه، تماس تلفني برقرار كرد و ساعتي با او گفتگو داشت. وزارت خارجه هر دو كشور اين تماس تلفني و گفتگو را خوب، مفيد و سازنده خواندهاند بخصوص كه اعلام شد دو طرف (ترامپ و پوتين) درباره ايران گفتگوي خوب و سازنده داشتهاند! برداشتها و اظهارنظرهاي كارشناسي درباره شوك سياسي ـ امنيتي ترامپ عليه چين را ميتوان به اختصار اينگونه ديد:
1ـ ترامپ همانگونه كه در مبارزه انتخاباتي گذشته، چين را موجب ورشكستگي اقتصاد آمريكا معرفي ميكرد كه صنايع و كالاهاي آن سراسر بازارهاي آمريكا را در اختيار گرفته و موجب رشد منحني بيكاري در سراسر آمريكا شده است، اكنون هم در آستانه انتخابات ديگر چين را در دستور كار اصلي تبليغاتي انتخاباتي خود قرار داده است؛ بخصوص كه بر اساس ارزيابي آماري همكاران ترامپ و ستاد انتخاباتي او، اقدام عليه بسط رفتاري چين در آمريكا و مسدودسازي فعاليتهاي تجاري آنها در كشور هنوز مورد پذيرش و قبول شهروندان آمريكايي است و او ميتواند با تشديد تبليغاتي بستن كنسولگريهاي دولت چين در ايالتهاي آمريكا، براي خود جريانسازي مثبت با شعار حراست از «منافع ملي» آمريكاييها را فراهم آورد. از ياد نبريم كه ترامپ به ضد سلطه خارجي در داخل آمريكا و سيطره غير آمريكاييها بخصوص در تجارت و اقتصاد، مشهور شده است.
هنوز تراز بازرگاني روابط چين و آمريكا براي دولت آمريكا منفي است و وفور كالاهاي چيني چه ترامپ بخواهد چه نخواهد، به لحاظ ميزان قيمت و تنوع كالاها سراسر بازارهاي آمريكا را در اختيار خود گرفته است، ترامپ شعار حذف چين را ميدهد و با اين شعارها تا حدودي براي خود مقبوليت ميخرد؛ اما مردم آمريكا ميدانند كه بخش وسيعي از رفتارهاي او تبليغاتي و براي جمعآوري هواداري و رأي مردم است كه در اين دوره البته سادگي به دست نخواهد آمد، اگر چه در دوره قبل كارساز بود.
2ـ برخي از شخصيتهاي سياسي ـ اقتصادي در آمريكا و در اروپا، تاكيد بر قرارداد راهبردي طولاني مدت ايران و چين دارند كه اگر امضا شود و به اجرا درآيد، بسياري از معادلات را در خاورميانه و در غرب آسيا بههم ميريزد. «نيك هلي» كه نماينده ترامپ در سازمان ملل بود و مدتي از چهرههاي ارشد سياست خارجي او به شمار ميرفت گفته است:
اگر اين قرار داد بسته شود، بسياري از معادلات و طرحهاي سياسي ـ امنيتي و اقتصادي آمريكا در حوزه حساس خليج فارس و خاورميانه به هم خواهد ريخت.» روزنامه مشهور «واشنگتن پست» سرمقالهاش را به اين نقد و تحليل كه «سياست فشار حداكثري ترامپ شكست خورد، مگر در سوق دادن ايران به سوي چين اختصاص داده است.» اين روزنامه نوشته است:«سياست ترامپ، رئيس جمهوري آمريكا براي «حداكثر فشار» بر ايران در دستيابي به هدف خودناكام مانده و باعث نشده است تا ايران به مذاكره مجدد در مورد برنامه اتمي خود روي آورد. اين سياست موجب سقوط رژيم هم نشده است. بلكه حالا ممكن است اين سياست ضربه شديدي را به منافع آمريكا وارد كند، چرا كه ايران ممكن است براي نجات اقتصادي خود به سوي چين گرايش پيدا كند و چين موقعيت مهمي در منطقه بيابد».
هفته گذشته «ظريف» وزير خارجه به مسكو رفت و با وزير خارجه و همچنين «پوتين» رئيس جمهوري روسيه ملاقات و گفتگو داشت. ظريف اعلام كرد مذاكرات بسيار خوب پيش رفت ايران و روسيه قرارداد طولاني مدت اقتصادي ـ تجاري و سياسي ميبندند.
يكي از كارشناسان اقتصادي و اسناد «اقتصاد سياسي» در دانشگاه «هاروارد» آمريكا در مصاحبه با شبكه C.N.N گفت:
«ترامپ نزديك به چهار سال سياست تحريم همهجانبه و فشار حداكثري عليه ايران را دنبال كرد. در خاورميانه براساس درخواستهاي محمد بن سلمان وليعهد سعودي و به خصوص «نتانياهو» حركتهاي سياسي ـ امنيتي خود را تنظيم كرد. اكنون ايران با بستن قرارداد طولاني مدت با روسيه و چين كه به توافقهاي راهبردي شهرت يافته است، در عمل ترامپ را منزوي و تمركز قدرت آمريكا در سراسر خاورميانه و غرب آسيا را به هم ريخته است.»
مجموعهاي از نوشتهها، مصاحبهها و گزارشهاي سياسي ـ خبري درباره روابط راهبردي ايران و چين را بسياري در غرب «زنگ خطر» براي آمريكا دانستهاند كه مشكلات حضور آمريكا در خاورميانه را دوچندان ميكند و جاده صاف كن براي حضور پرقدرت چين در منطقه است. ترامپ با شوك بستن كنسولگريهاي چين دچار عكسالعمل در برابر اين شرايط شده است، به خصوص كه وزير خارجه ترامپ گيج و گنگ براي توجيه اين اقدام چنين جملاتي را ميگويد:
1ـ كنسولگري چين را در هيوستن بستم چرا كه به لانه جاسوسي تبديل شده بود. ـ شبكه خبري آمريكايي ميگويد اين جمله «پمپئو» همان كلمات و جملاتي است كه 40 سال پيش در بستن و اشغال سفارت آمريكا در تهران بهكار گرفته شد.
2ـ جهان آزاد بايد با استبداد چيني مقابله كند.
3ـ گفتگو با چين فايدهاي ندارد.
4ـ حزب كمونيست چين در اجراي وعدههايش به جهان شكست خورده است. (پمپئو: حزب کمونیست چین دارای ایدئولوژی شکست خورده مارکسیسم لنینیسم است – مجله هفته)
وزير خارجه ترامپ با بيان اين جملات دستپاچگياش را در شرايط كنوني كه رئيس جمهوري آمريكا با مشكلات گوناگون براي انتخابات مواجه است، نشان داد. در مقابل دولت چين با صبر و حوصله و از سر قدرت با اين رفتار ترامپ و وزير خارجه او گام به گام پيش ميرود و بسياري در آمريكا پيش بيني ميكنند سياست عجولانه شوك سياسي ـ امنيتي ترامپ عليه چين به ديوار سختي خواهد خورد و نتيجهاي براي رئيس جمهوري آمريكا نخواهد داشت.
اطلاعات
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 