واکسن کرونا و نبرد برای حقیقت
طلیعه حسنی
(دانش وامید، شماره ۴، اسفند ۱۳۹۹).
این مقاله بر پایه دادهها و گزارشهای مربوط به روند تولید واکسن کرونا در جهان و چگونگی توزیع آن تا تاریخ ۱۹ بهمن ۱۳۹۹ تهیه شده است. از نظر نگارنده، اخبار و گزارشهای بعد از این تاریخ، همچنان بر درستی مواضع این نوشتار دلالت دارند.
توزیع نابرابر و «نزاعی زشت» برای دستیابی به بازار انحصاری واکسن
آنچه امروز در میدان نبرد برای دسترسی کشورها و اقلیتهای ملی و نژادی مختلف جهان به واکسن کرونا میگذرد، آیینه تمامنمایی است از چهره واقعی نظام سودمحور سرمایهداری جهان به سرکردگی امپریالیسم آمریکا، و تفاوت فاحش آن با کشورها و نظامهایی که به دلایل گوناگون سرنوشت انسان و خروج از بحران کنونی را در اولویت خود قرار دادهاند. نبردی سخت که در ازدحام تبلیغاتی رسانههای رنگارنگ سرمایهداری امکان دستیابی به حقیقت را برای بسیاری اگر نه غیرممکن، ولی به شدت دشوار ساخته است:
– حقیقت آنچه موجب ظهور این ویروس مهلکِ عالمگیر شد که تا به امروز (۱۹ بهمن ۹۹) بیش از صد میلیون انسان را مبتلا کرده و جان بیش از ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار انسان را در سراسر جهان گرفته، و زندگی میلیاردها انسان را دچار تلاطمی ویرانگر ساخته است؛
– حقیقت آنکه چرا در نتیجه این مصیبت جهانگیر در یک سال اخیر، در مقابل افزوده شدن صدها میلیون نفر دیگر به لشکر فقرای جهان، ثروت ۶۶۰ میلیاردر آمریکایی با ۴۰درصد افزایش به بیش از ۱/۱ تریلیون دلار افزایش رسیده است؛۱
– حقیقت نهفته پشت انواع جنجالها علیه واکسنهای ساخت کشورهای مختلف جهان و تلاش صادقانه آنها برای نجات جهان از مصیبت کنونی.
خبر موفقیت پی در پی کشورهای روسیه، چین و کوبا در تولید واکسن برای بیماری کووید ۱۹ از اواسط بهار گذشته، بارقه امیدی در دل جهانیان دمیده بود که به زودی این دوران سیاه به پایان خواهد رسید. اما آنچه امروز به «دست نامرئی» مدعیان دمکراسی و حقوق بشر در رابطه با چگونگی تولید و توزیع واکسنها در حال وقوع است،موجب نگرانیهای بسیاری در نقاط مختلف جهان شده است. ابراز این نگرانیها از سوی نهادها و شخصیتهای جهانی- حتی از میان هواداران نظام سرمایهداری- اثبات این مدعا است که، برخلاف تهاجم گسترده رسانهای برای انحراف افکار عمومی و بیاعتبار نشان دادن واکسن تولیدی این یا آن کشور، یا ادعای عدم احساس مسؤولیت رهبران این یا آن کشور در قبال سلامت مردم خود، و … آنچه به طور مشخص (در چارچوب بحث این نوشتار) در عرصه واکسن کرونا در سطح جهانی جریان دارد، تنها و تنها به دلیل زیادهخواهیها و رقابت قدرتهای امپریالیستی و صاحبان انحصارهای فراملیتی دارویی با یکدیگر برای کسب سود بیشتر و رسیدن به اهداف آشکار و پنهان آنها است. رقابتی لجام گسیخته و به رذیلانهترین شکل ممکن برای به انحصار درآوردن توزیع و فروش واکسنها و تصاحب بازارها.
نگرانی از پیامدهای توزیع نابرابر واکسنها
تدروس آدهانوم، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت در هفتههای اخیر بارها از کشورهای پیشرفته غربی به دلیل یورش برای خرید واکسن کرونا و عدم توجه به نیاز فوری کشورهای در حال توسعه انتقاد کرده است. به گفته آدهانوم، در ۴۹ کشور پردرآمد جهان ۳۹ میلیون دوز واکسن تزریق شده است، در حالیکه در یک کشور کمدرآمد تنها ۲۵ دوز. وی پیشتر هم با ابراز نارضایتی از «ملیگرایی واکسنی» در فرایند توزیع واکسنها، خواستار شفافیت بیشتر قراردادهای دوجانبه این کشورها با تولیدکنندگان واکسن از جمله در مورد قیمت و میزان دوز قابل دسترس آنها شده بود.
کریل رامافوسا، رئیسجمهور آفریقای جنوبی نیز، اوایل ماه بهمن در کنفرانس سالانه مجمع اقتصاد جهانی (در داووس)، کشورهای ثروتمند را به احتکار واکسنها به بهانه محافظت از شهروندان خود متهم کرد. این انتقاد، گذشته از چشمدیدهای این رهبر آفریقایی از آنچه در قاره خود میگذرد، همچنین بر پایه اطلاعاتی است که از جمله «نیویورک تایمز» بر ملا کرده است.
اوایل پاییز گذشته، شرکت آکسفام، با اظهار نگرانی از روند احتکار واکسن کرونا توسط کشورهای ثروتمند، اعلام کرده بود که ۱۴درصد جمعیت جهان ۵۳درصد واکسنها را پیشخرید کردهاند. بنا به بررسیهای «نیویورک تایمز»، اگر تمامی مقدار واکسن پیشخرید شده به این کشورها تحویل داده شود، اتحادیه اروپا میتواند دو بار ساکنان خود را به طور کامل واکسینه کند، بریتانیا و ایالات متحده چهار بار، و کانادا شش بار!
گزارشهای دیگری نیز حکایت از توزیع نابرابر واکسن، حتی میان ایالتهای مختلف آمریکا و اعمال تبعیض طبقاتی و نژادی هنگام واکسیناسیون شهروندان در آمریکا دارند. خبرگزاری ایرنا ۱۲ بهمن به نقل از نشریه «نیوزویک» آمریکا گزارش داد، تجزیه و تحلیل دادههای ۱۷ ایالت آمریکا و دو شهر نشان میدهد، سیاهپوستان آمریکایی واکسن کرونای بسیار کمتری نسبت به سفیدپوستان دریافت کردهاند و این شکاف نژادی فزاینده در شرایطی در حال ژرفش است که تأثیر شیوع این بیماری بر زندگی رنگینپوستان بیش از دیگر اقلیتها است. در کنار این گزارش میتوان از اسرائیل نیز نام برد که بنا بر گزارشها به دستور مقامات بهداشتی و نظامی این کشور، باید از انتقال واکسن به نوار غزه، به ویژه برای رهبران حماس جلوگیری شود.
نکته قابل توجه دیگر، تهدید کشورها و منع کردن آنها، از جمله اوکراین، مجارستان و کشورهای آمریکای لاتین، از خرید واکسن از روسیه، چین و کوبا توسط ایالات متحده و اتحادیه اروپا است.
آشفتگی توزیع جهانی واکسن زیر فشار کشورهای امپریالیستی به حدی است که حتی صدای الهام علیاف، رئیس جمهور آذربایجان، متحد گوش به فرمان آنها را نیز درآورده که «غربیها واکسن نمی دهند!» به گزارش خبرگزاری آناتولی، وی در سخنرانی تلویزیونی روز ۱۳ بهمن، تأکید کرد که شهروندان کشورهای زیادی شاهد «یک دوره غیر رسمی استعمارگرایی نوین یا یک مستعمرهسازی اعلام نشده» هستند و با شدت یافتن مشکلات دسترسی به واکسن کرونا، باید در انتظار «نتایج فاجعهباری» باشند.
اینها تنها نمونههایی کوچک از واقعیاتی است که نشریه «فارن پالیسی»۲ را واداشته تا با احساس خطر از شورشهای اجتماعی، که امواج آنها میتوانند از مرزهای هر کشوری فراتر بروند، سران دولتهای امپریالیستی، بهویژه آمریکا و دست اندرکاران توزیع واکسن را به راهجویی فرا بخواند. این نشریه در مقاله روز ۲۸ ژانویه /۹ بهمن، با عنوان «شکست برنامه توزیع جهانی واکسن کرونا، خطری برای همه در همه جا»، به نتیجه تحقیقاتی اشاره میکند که نشان میدهد «۸۴ کشور از مجموع فقیرترین کشورهای جهان تا سال ۲۰۲۴ موفق به دریافت واکسن کافی برای واکسیناسیون سراسری مردم نخواهند شد.»
فارن پالیسی هشدار میدهد، «در صورتی که واشنگتن و همپیمانان کاخ سفید هرچه سریعتر کاری برای فقیرترین کشورهای جهان نکنند، همه مردم در همه جای زمین، به زودی باید منتظر اوضاع وخیمی باشند.» نویسنده سپس نظرات چارلی ولر، رئیس بنیاد بهداشتی ولکام انگلیس، و طارق غنی، اقتصاددان سرشناس گروه بینالمللی بحران را پشتوانه هشدار خود میکند. ولر بر آن است که «ما نمیتوانیم اجازه دهیم تا بخشهایی از جهان از دستیابی به واکسن کرونا محروم شوند، زیرا پیامدهای آن به خود ما بازخواهد گشت.» غنی نیز همین نظر را با نگاه مشخص به آفریقا مطرح میکند: «همهگیری کرونا امنیت جهانی را به مخاطره خواهد انداخت. کووید ۱۹ هماکنون نیز با افزایش بیکاری، از بین بردن طبقه متوسط، و بلعیدن منابع مالی دولتهای ضعیف، در کشورهایی مانند بورکینافاسو و نیجریه و دیگر کشورهای در حال توسعه موجب قحطی و بروز ناآرامی و خشونت شده است. این خشونتها به راحتی میتوانند به آنسوی مرزها گسترش یابند.»
بیجهت نیست که نویسنده فارن پالیسی (نشریه مدافع نظام حاکم بر ایالات متحده آمریکا) رقابت شرمآور کشورهای «پیشرفته» سرمایهداری با یکدیگر را «نزاع زشتی برای دستیابی به منابع واکسن کرونا» میخواند و به واشنگتن توصیه میکند تا از پیشنهاد آفریقای جنوبی و هند مبنی بر تسهیل و لغو موقتی حقوق مالکیت معنوی فرآوردههای دارویی مربوط به کووید ۱۹، حمایت کند و به کشورهای فقیر اجازه دهد تا خودشان کار تولید واکسنهای تأیید شده را برعهده بگیرند.
این در واقع همان پیشنهادی است که چند روز پیش حزب کمونیست فرانسه نیز مطرح کرد و خواهان آن شد تا فرمول واکسنهای کرونا به طور آزاد در اختیار همه کشورها قرار گیرد.
بی اعتمادی به واکسنهای آمریکایی و دلایل آن
گذشته از «نزاع زشت» قدرتهای امپریالیستی برای در اختیار گرفتن بازار واکسن کرونا، موضوع قابل توجه دیگر بیاعتمادی بسیاری از رهبران کشورهای جهان و نیز مردم کشورهای ثروتمند اساساً نسبت به واکسنهای ساخت شرکتهای آمریکایی، انگلیسی و دیگر همدستان و متحدین آنها در اتحادیه اروپا است.
در این مورد، ابتدا توجه به یک نکته ضروری است، یعنی کنترل، سانسور و وارونه جلوه دادن حقایق و اطلاعات توسط غولهای رسانهای دنیای سرمایهداری. این نکته در شرایط امروز که اکثریت مردم جهان بعد از بیش از یک سال درد و رنج مضاعف ناشی از ویروس کرونا، خسته و مستأصل و کمحوصله، خواهان راه حلی فوری برای رهایی از این مصیبت هستند، حائز اهمیت فوقالعادهای است و به این گمان دامن میزند که هدف هم همین بوده وهست که مردم را به جایی برسانند تا «داوطلبانه» سرنوشت خود را به دست کسانی بسپارند که زندگی و مرگ انسانها هرگز خوابشان را آشفته نمیکند. این دقیقاً مصداق سناریویی است که به ویژه در مورد واکسنهای فایزر بیونتک، مدرنا و در درجه پایینتری محصول مشترک دانشگاه آکسفورد و کارخانه آسترازنکای سوئد در حال اجرا است.
آنچه در این نمایشهای هدفمند و موذیانه ارائه میشود، شکل دادن به این ذهنیت است که گویا: ۱. واکسنهای ساخت دیگر کشورها ازجمله چین، روسیه، کوبا و … مطلقاً قابل اعتماد نیستند و بهترین و مؤثرترین واکسنها همانهایی هستند که مثلاً کارخانههای فایزر و مدرنا ساختهاند؛ ۲. خرید و تهیه واکسن به ویژه از تولیدکنندههای آمریکایی بسیار سهل و آسان است، که متأسفانه بسیاری را سادهاندیشانه به این باور رسانده است که در بازار «آزاد»ِ حلّالِ همه مشکلات [!] واکسنهای فایزر بیونتک در قفسههای مراکز خرید چیده شدهاند تا هر کس و به هر اندازه که بخواهد از آنها بخرد.
از این روست که میبینیم مثلاً اکثریت قریب به اتفاق معترضین به سیاست ایران جهت ممنوعیت خرید واکسنهای آمریکایی و بریتانیایی، مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر این تبلیغات، مواضع اشتباهی اتخاذ کردهاند. همان اشتباهی که اتحادیه پزشکان آرژانتین نیز در اعتراض به دولت این کشور به دلیل لغو قرارداد خود با شرکت فایزر مرتکب شد. صادقترین این افراد از این امر غافلاند که: ۱. چنان که پیشتر گفته شد دولتهای امپریالیستی عزم خود را جزم کردهاند تا با احتکار و ایجاد بازار انحصاری، حداکثر سود ممکن را نصیب خود سازند؛ ۲. با زیر کنترل گرفتن توزیع و فروش واکسن، از آن به عنوان وسیله تازهای برای به زانو درآوردن دولتهای ناموافق بهره گیرند؛ ۳. با تحمیل شرط و شروطی سخت به خریداران برای فرار از تعقیبهای قانونی در صورت بروز پیامدهای خطرناک و مهلک در دریافتکنندگان واکسنها، در نهایت دیگر برنامههای پیدا و پنهان خود را عملی سازند.
مورد آرژانتین نمونه بسیار قابل توجهی است. دولت آرژانتین استفاده از واکسن فایزر را تأیید کرده بود، اما بعد از مذاکرات طولانی، از امضای قرارداد با این شرکت صرفنظر کرد. وزیر بهداری آرژانتین به گزارش «راشیا تودی»، ضمن انتقاد از برخورد مقامات شرکت فایزر، درباره دلایل انصراف از این قرارداد گفت: «آنها ابتدا از ما خواستند تا قانونی در کنگره برای مصونیت آنها در برابر پیامدهای منفی استفاده از واکسن به تصویب برسانیم، که انجام دادیم. اما بعد، گروه مذاکره کننده – بهخصوص بخشی از آنها که در آمریکا بودند- خواستار تصویب یک قانون جدید، آن هم به امضای شخص رئیسجمهور شدند. درخواستهای جدید آنها دیگر برای دولت قابل قبول نبود.»
طبق گزارش خبرگزاریها، شرکت فایزر هنگام امضای قرارداد با آژانس دارویی اروپا نیز خواهان درج بندهایی شده است که این شرکت را از هر گونه مسؤولیت قانونی در برابر عوارض جانبی واکسنهای خود مبرا میسازد.
در نتیجه،برخلاف ادعای شرکت فایزر مبنی بر اثربخشی ۹۵درصدی واکسن خود، دلایل انجام چنین محکمکاریهای قانونی را باید در گزارشهایی جست که از پیامدهای فاجعهبار تزریق واکسنهای فایزر و مدرنا به اشکال مختلف به رسانهها راه یافته است و ادعای اثربخشی ۹۵درصدی را به چالش میکشند.
خلاصهای از این گزارشها، اولاً نشان میدهد که چرا آلبرت بورلا،مدیرکل فایزر، در روز پایان آزمایشات بالینی، وقتی سهام شرکت ۱۵درصد افزایش داشت، کل سهام خود را فروخت و خیال خود را راحت کرد.۳ ثانیاً، چرا بیش از ۵۰ درصد مردم آمریکا، به ویژه کادر درمان، به دلیل بیاعتمادی نسبت به سلامت این واکسنها، حاضر به انجام واکسیناسیون با محصولات این کارخانهها نیستند. لازم به یادآوری است که پایه این بیاعتمادی به تجربههای هولناک مردم آمریکا و دیگر کشورهای جهان، به ویژه کشورهای در حال توسعه آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین در نتیجه انجام آزمایش داروهای جدید توسط این شرکتها بر روی آنها استوار است. آنها نمیخواهند دوباره موش آزمایشگاهی این شرکتها شوند.
سازمان کنترل داروی هند، روز ۱۷ بهمن، به دلیل گزارشها از عوارض جانبی شدید واکسن فایزر در کشورهای دیگر مانند معلولیت و آنافیلاکسی (واکنش شدید آلرژیک)، تأیید ایمنی این واکسن را رد کرد. در ادامه این خبر آمده است که این سازمان، از اواخر دسامبر سال 2020 حداقل سه بار به شرکت فایزر فرصت داده بود تا در کمیته تخصصی حاضر شود و شواهد کافی برای تأیید واکسن ارائه دهد. اما فایزر هرگز در این کمیته حضور نیافت.۴
انتشار مفادی از قرارداد کشور اسرائیل با شرکت آمریکایی فایزر، در «یورونیوز»ِ ۲۹ دی ۹۹، به نقل از «خبرگزاری فرانسه» با استناد به توافق منتشر شده از سوی وزارت بهداشت اسرائیل نکات ظریفی را آشکار ساخت. رسانهها ضمن پنهان کردن مفاد قرارداد اسرائیل با این شرکت، سعی دارند با پیشتاز خواندن این کشور در واکسیناسیون، آن هم برای همه شهروندان، از آن چماقی برای تخطئه دیگر کشورها بسازند. این گزارش توضیح میدهد که توافق دولت اسرائیل با شرکت فایزر بر مبنای تعهد اسرائیل به ارائه دادههای شهروندان خود درباره میزان تأثیر این واکسن بر ایمنی جمعی، «سریعاً و در مقیاسی گسترده»، به شرکت فایزر در ازای دریافت حجم قابل توجهی از واکسن کرونای فایزر همراه با تخفیف قابل توجهی در قیمت است.
بنا بر نظر متخصصین، پر هزینهترین بخش تولید داروها (گاه تا ۹۰درصد) همین فاز سه آزمایش آنها روی جمعیتهای وسیع است. نکته با اهمیت دیگر این قرارداد «بُرد بُرد» [!] اسرائیل ـفایزر، مسأله بیاطلاعی شهروندان این کشور از معاملهای است که روی اطلاعات خصوصی آنها انجام گرفته است.
استفاده از فنآوری تأیید نشده در ساخت واکسن
آنچه بیش از هر عامل دیگری سبب نگرانی و بیاعتمادی بسیاری از دانشمندان و دستاندرکاران عرصه بهداشت و درمان را در سراسر دنیا شده است، استفاده از فنآوری پیامرسان «آراناِی» ساخت شرکت بیونتک آلمان توسط شرکتهای فایزر و مدرنا است. باید یادآور شد که این شرکتهای دارویی هرگز آزمایشهای کامل و همهجانبهای انجام ندادهاند تا میزان اثربخشی و از آن مهمتر بیضرر بودن این فنآوری در بدن انسان را به اثبات برسانند. «یورونیوز» روز ۲۶ دیماه نوشت، اِمر کوک، رئیس آژانس دارویی اروپا معتقد است پیگیری ایمنی واکسنهای کووید ۱۹ به ویژه آنها که به فنآوری جدید پیامرسان آراناِی مجهز هستند یکی از بزرگترین چالشها است.
مطالعات بسیاری درباره اهداف معین و پنهان استفاده از این فنآوری در درمان انسانها و نیز خطرات ناشناخته آن توسط پژوهشگران حوزه پزشکی و فنآوری انجام گرفته است که طرح آنها خارج از حوصله این نوشتار است. اما اشاره به نظر مشاور وزیر بهداشت لبنان در این رابطه خالی از فایده نیست. خبرگزاری صدا و سیما در ۱۲ دی ماه به نقل از شبکه تلویزیونی «اوتیوی» OTV نوشت، مشاور وزیر بهداشت لبنان، دکتر «مارون الخوری»، دانشآموخته دانشگاه جرجتاون آمریکا و مدیر مؤسسه پژوهشهای بالینی «دایاگنوس تکس» درباره واکسنهای آمریکایی کرونا گفت، لبنانیها مجبورند برای استفاده از خدمات سازمان جهانی بهداشت این واکسن را وارد کنند، وگرنه مورد تحریم این سازمان قرار میگیرند و حتی از ارسال «سادهترین وسایل بهداشتی مثلاً پنبه طبی» به این کشور جلوگیری خواهد شد. اما من توصیه میکنم کسی در لبنان حماقت نکند و از آن استفاده ننماید.
نگاهی به خلاصهای از پیامدهای فاجعه بار واکسنهای فایزر و مدرنا
از اواخر ماه آذر تا کنون (حدود دو ماه) که واکسیناسیون با واکسنهای فایزر بیونتک و مدرنا در آمریکا و اروپا آغاز شده است، مجموعاً بیش از ۸۰ نفر در کشورهای آمریکا، انگلیس، فرانسه، سوئیس، اسپانیا، اسرائیل، نروژ، پرتغال، ایتالیا و مکزیک پس از دریافت این واکسنها جان خود را از دست دادهاند. تنها در یک مورد «یورو نیوز» روز ۲۶ دیماه، از مرگ ۲۳ نفر در نروژ بعد از دریافت دوز اول واکسن فایزر خبر داد.
علاوه بر مرگ این تعداد، بر اساس گزارشهای ثبت شده در سامانه فدرال «گزارش عوارض جانبی واکسن» در آمریکا، صدها نفر دچار عوارض بعضاً تهدیدکننده حیات شدهاند و در مواردی ادامه زندگی عادی آنها مختل گردیده است. در کشورهای دیگر هم نمونههای فراوانی از بیهوشی، فلج شدن صورت، و شوکهای عصبی حاد گزارش شدهاند. از میان آخرین خبرها، میتوان به گزارش ۱۳ بهمن از اسپانیا اشاره کرد. ۷۸ نفر، یعنی تمام سالمندان و کارکنان یک مرکز مراقبت از سالمندان به نام «لاگارتا»، بعد از دریافت دوز اول واکسن کرونای فایزر به این بیماری مبتلا شدند و هفت نفر هم جان خود را از دست دادند.
«یورونیوز»، روز ۲۶ دیماه، در ادامه گزارشی از موارد متعدد عوارض ناشی از تزریق واکسن فایزر و مدرنا نتیجه می گیرد: «بروز عوارض جانبی شدید، ابتلای دریافت کنندگان واکسن به کرونا و مرگ ناگهانی چندین نفر پس از تزریق، باعث شده تا کارآیی قطعی این واکسنها مورد تردید جدی قرار گیرد.»
به گزارش اول بهمن «اسپوتنیک» به نقل از تایمز اسرائیل، تأثیر ادعایی واکسن فایزر، در این کشور هم، مورد شک و تردید قرار گرفته است. این گزارش از قول پروفسور ناخمن آش، هماهنگکننده برنامه ملی مبارزه با ویروس کرونای اسرائیل در تأیید این شک و تردید مینویسد: بیش از ۱۲هزار و ۴۰۰ اسرائیلی حتی پس از تحویل اولین دوز واکسن فایزر به ویروس کرونا مبتلا شدند. در این میان حداقل 69 نفر کسانی هستند که تزریق دوم فایزر را نیز انجام داده بودند.
اما نهادهای قانونی و رسمی اتحادیه اروپا و آمریکا که با انتشار این اخبار، رویای سودهای کلانی را که در ماههای گذشته دیدهاند برباد رفته میبینند، ترجیح میدهند با توجیه این مرگها و نسبت دادن آنها به عوامل دیگر و کم اهمیت جلوه دادن عوارض جدی جانبی، همچنان با فریب مردم، آنها را به استفاده از این واکسنها تشویق نمایند.
این در حالی است که تا کنون در واکسیناسیون دهها میلیون نفر در نقاط مختلف جهان با واکسنهای ساخت روسیه، چین و کوبا نه تنها مرگی روی نداده، بلکه عوارض جانبی مشاهده شده در حد عوارض دیگر واکسنهایی هستند که از دوران کودکی همه مردم دنیا تجربه کردهاند، عوارضی زودگذر و خفیف مانند درد عضلانی، تب پایین، سرخ شدن محل واکسن و خستگی.
دلایلی برای امیدواری
البته شرح آنچه در بالا آمد، چه نتایج فضاحتبار واکسنهای فایزر و مدرنا، و چه نتایج مثبت قابل اعتنای واکسنهای چینی و روسی، نه تنها در رسانههای گوش کَرکُن غرب تقریباً انعکاسی نداشتهاند، بلکه دایماً سناریوی کاملاً وارونهای در حال نمایش است. برای مثال، در برنامههای رنگارنگ تلویزیونی ترجیحاً نامی از واکسنهای چینی برده نمیشود، اگر هم یاد شود، انگار صحبت از اظهر منالشمسی است که یعنی همه میدانند که محصولات چینی قابل اعتماد نیست! در مورد واکسن اسپوتنیکوی روسیه تا همین چند روز پیش اساساً اعتبار آن را زیر سؤال میبردند. حالا هم که تأیید مجله لنست، یکی از معتبرترین مجلههای پزشکی جهان را با اثربخشی حدود ۹۲درصد به دست آورده است؛ و کشورهای اتحادیه اروپا (پشیمان از دیرکرد خود و البته نه شرمنده از وقاحت و دروغگوییهایشان) شتابزده به دنبال جلب توافق روسیه برای تولید مشترک آن هستند، باز وظیفه سپرده شده به رسانهها همان است که بود، یعنی فریب مردم و ایجاد بدبینی و طرح اگر و اما و حفظ فضای بیاعتمادی نسبت به کشورهای چین، روسیه و نیز واکسنهای ساخت کشورهایی مانند کوبا، ویتنام و ایران.
حالا باید پرسید، مسؤولان شرکتهای داروسازی فایزر و مدرنا بر پایه کدام دادههای مطالعات آزمایشهای فاز اول و دوم مدعی اثربخشی ۹۴ و ۹۵ درصدی واکسنهای خود هستند؟ و چرا هم اکنون نیز که شاهد چنین پیامدهای هولناکی در فاز سوم آزمایشها هستند اندکی از این نرخ اثربخشی را کم نمیکنند؟ پرسش دوم و مهمتر را باید در برابر سازمان بهداشت جهانی قرار داد. این سازمان بر پایه کدام مستندات و شواهد، قابل اعتماد بودن و اثربخشی واکسنهای ساخت آمریکا را مورد تأیید قرار داد و مجوز صادر کرد و این افتخار را نصیب آنها کرد که «اولین» باشند؟ کمی بعد نیز همین افتخار را نصیب واکسن ساخت مشترک دانشگاه آکسفورد و کارخانه آسترازنکای سوئد کرد. آن هم درحالی که نرخ اثربخشی این یکی هر روز در حال کاهش و فعلاً حول و حوش ۶۰درصد است و بسیاری از گروههای سنی یا مبتلایان بیمارهای گوناگون از استفاده از این واکسن منع شدهاند! و از آن خندهدارتر اینکه چند هفتهای است که شرکت آسترازنکا به دنبال مصالحهای با شرکت گامالیای روسی، سازنده اسپوتنیکوی است تا مگر آبروی رفته را با ترکیب واکسن خود با واکسن روسی بازیابد!
سازمان جهانی بهداشت در عین حال باید پاسخگوی نادیده انگاشتن سه کشور پیشتاز در تولید واکسن کرونا، یعنی روسیه، چین و کوبا باشد. کشورهایی که ماهها پیش از شرکتهای فایزر و مدرنا و آسترازنکا مراحل اول و دوم آزمایشهای خود را با موفقیت پشت سر گذاشتند و از اوایل پاییز، واکسیناسیون در جمعیتهای بزرگتر را آغاز کردند و تا کنون به نتایج درخشانی رسیدهاند. از جمله اینکه هزاران چینی از میلیونها نفری که در این کشور واکسینه شدهاند و ضرورتاً سفرهای خارجی به مناطق بحرانی این ویروس در جهان داشتهاند، بدون رعایت هیچ پروتکل بهداشتی، کمترین مشکلی نداشتهاند.
تا کنون دهها کشور در سراسر جهان واکسنهای ساخت این کشورها را بدون هیچ دردسر و شرط و شروطی دریافت کردهاند و همچنان کشورهای بیشتری برای تهیه و تأمین واکسن مورد نیاز خود به این سه کشور روی میآورند.
در این میان، کشور چین در واقع به اصلیترین منبع تأمین واکسن کرونا در جهان تبدیل شده است. رهبری این کشور رساندن واکسن به کشورهای در حال توسعه را، حتی به شکل رایگان در صدر وظایف بینالمللی خود قرار داده است. چین قول داده تا به ۵۲ کشور دنیا از جمله به میانمار، فیلیپین، زیمبابوه و پاکستان، واکسن اهدا کند. پاکستان اولین کشوری بود که چند روز پیش محموله رایگان نیم میلیون دوزی واکسنهای چینی را دریافت کرد. چین علاوه بر تأمین واکسن کشورهای کمدرآمد از طریق سبد کوواکس، طرح احداث کارخانه واکسنسازی در کشورهای فقیر را نیز در دستور کار قرار داده است تا از این طریق بتواند تأمین واکسن مورد نیاز آنها را سرعت بخشد. ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا!
واکسن «اسپوتنیک وی» روسیه نیز از ماهها پیش مورد توجه تعدادی از کشورها بوده و تا کنون صدها هزار نفر بیهیچ عارضه جدی این واکسن را دریافت کردهاند. در پی تأیید مجله لنست، دولت روسیه برای صادرات یا تولید این واکسن در کشورهای دیگر از جمله ایران، برنامهریزی کرده است. تا کنون بیش از ۵۰ کشور جهان برای خرید بیش از ۱.۲ میلیارد دوز از این واکسن ابراز تمایل کردهاند.
در حال حاضر بیش از ۲۳۰ شرکت داروسازی در نقاط مختلف دنیا در حال ساخت واکسن کرونا هستند و ۶۰ واکسن، مرحله آزمایشهای بالینی روی انسان را طی میکنند که ۲۰ مورد به مراحل نهایی آزمایش رسیدهاند و حداقل ۸۵ واکسن در مرحله پیشبالینی و آزمایش روی حیوانات هستند.
در حالی که استرالیا و فرانسه پروژههای ساخت واکسن خود را به دلیل شکست در آزمایشها متوقف کردند، بسیاری از کشورها همزمان در تلاشاند تا با تولید واکسن توسط دانشمندان خود، نیاز کشورشان را عمدتاً بر پایه تولید داخلی تأمین نمایند و میزان وابستگی به خارج، به ویژه کشورهای امپریالیستی را به حداقل برسانند. جای خوشحالی است که نام کشور ما ایران نیز در کنار نام کشورهای پیشتاز در عرصه پزشکی جهان، به ویژه کوبا و ویتنام در لیست تولیدکنندگان واکسن قرار دارد. موفقیت این تلاشهای ملی میتواند برای درهم شکستن قدرت افسانهای انحصارات دارویی امپریالیستی جهان نقش قابل توجهی ایفا نمایند. البته به شرط آنکه دولتها واکسیناسیون را به عنوان حق مسلم آحاد کشور به رسمیت بشناسند و همه جمعیت امکان بهرهمندی از آن را به طور رایگان و داوطلبانه داشته باشند. آنگاه میتوان امید داشت که اکثریت مردم جهان در نتیجه چنین اقدامات مسؤولانه و هشیارانه، هرچه زودتر از مصیبت کرونا رها شوند و شور کار و زندگی جمعی به جوامع بشری بازگردد.
2. The Global Vaccine Rollout Is Failing—and That Puts Everyone, Everywhere, In Danger. Jonathan Tepperman, January 28, 2021, https://foreignpolicy.com/2021/01/28/vaccine-rollout-covid-19-economic-unrest/
3. https://shahrvandonline.ir/24236/رئیس–فایزر–در–روز–اعلام–خبر–واکسن–کرونا/
-علاوه بر منابع فوق و نیز منابعی که در متن نوشتار از آنها نام برده شده است، منابع تکتک موارد دیگر که نویسنده در بررسی خود به آنها استناد میکند، نزد تحریریه نشریه موجود است و در صورت درخواست خوانندگان در اختیار آنها قرار خواهد گرفت.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 