شیا یوانویان، شماره ۱۲، اکتبر ۲۰۲۰
برگردان: طلیعه حسنی
روابطی برآمده از آزمون زمان
شیا یوانویان، شماره ۱۲، اکتبر ۲۰۲۰
برگردان: طلیعه حسنی.
(دانش و امید، شماره ۴، اسفند ۱۳۹۹)
مجمع همکاریهای چین و آفریقا (FOCAC)، همکاریهای مستحکم بین چین و آفریقا در سطوح گوناگون را برای بیست سال گذشته هدایت کرده است. فعالیتهای اقتصادی و تجاری مستمر چین و مبادلات مختلف بر بستر ارتباطات دیجیتال، توانایی اصلاحات اقتصادی آفریقا را تقویت کرده است.
«تِشومه توگا چاناکا» سفیر اتیوپی در چین، بزرگترین چالش حرفه دیپلماتیک خود در 2020 را این گونه توضیح میدهد. ویروس غیرمنتظره جدید کرونا منجر به گرفتار شدن 300 دانشجوی اتیوپیایی در ووهان، مرکز استان هوبِی (محل ظهور اولین مورد بیماری در این کشور) گردید. چاناکا به یاد می آورد: «تلفنهای سفارت در آنِ واحد در حال زنگ زدن از طرف مردمی بود که درخواست کمک و اطلاعات داشتند.»
اما علیرغم شرایط وخیم، سفیر اتیوپی پیروزی مشارکت چین و آفریقا در مواجهه با مشکلات را میدید. او که در عین حال خود شخصاً تلاش سراسری دولت چین و کیفیت حضور ملت، به عنوان یک کل واحد و متحد را در مقابله با تهدید سلامتی میدید، از دانشجویان خواست تا از مقررات محلی برای کنترل و پیشگیری از اپیدمی پیروی نمایند.
چاناکا همچنین میدید که چگونه چین، در حالی که خود درگیر مقابله با ویروس نوظهور کووید – ۱۹ است به کمک اتیوپی شتافته است. علاوه بر اعزام تیمهای پزشکی و مواد مورد نیاز علیه پاندمی به قاره آفریقا، شی جین پینگ، رئیس جمهور چین اعلام کرد، جهت کمک به این قاره برای تقویت آمادگی و توانایی کنترل بیماری، ساختمان مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آفریقا در آدیسآبابا، پایتخت اتیوپی را، پیش از زمان مقرر، امسال شروع مینمایند.
ساختن مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آفریقا تعهدی بود از جانب چین در «مجمع همکاریهای چین – آفریقا» (FOCAC) در اجلاس ۲۰۱۸ در پکن به عنوان الگوی مشخصی از ایجاد جامعه سلامت چین – آفریقا. FOCAC در اکتبر ۲۰۲۰ بیستمین سالگرد خود را جشن گرفت. دستاوردهای برنامههای این مجمع را میتوان در سراسر آفریقا مشاهده کرد. FOCAC در طول دو دهه گذشته به بستری مهم برای گفتگوی جمعی و مکانیزمی مؤثر برای همکاری عملی بین چین و آفریقا تبدیل شده است. این همکاری، در حالی که هر دو طرف باهم در حال مبارزه با کووید – ۱۹ هستند، بیشتر تحکیم یافته است.
چاناکا به چاینا آفریکا گفت: «اطمینان از سازماندهی پیوسته فعالیتهای FOCAC در طول امسال و انتظار برای نشست در سال 2021 با هدف برنامهریزی بهتر جهت همکاری در مراحل بعدی و ایجاد منافع محسوستر برای مردم هر دو سو از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.»
بنا بر برنامههای از پیش تدوین شده، اجلاس بعدی مجمع همکاریهای چین – آفریقا در سال ۲۰۲۱ در داکار پایتخت سنگال خواهد بود.
مراقبت از سلامت مردم اولویت همکاریها
«امروز، ما برای انتقال تجهیزات پزشکی اهدایی چین به آفریقا به اتیوپی پرواز میکنیم. تشکر، چین!»
«سفر بخیر! پایدار باد دوستی چین – آفریقا!»
این بخشی از گفتگوی گرم و هیجانانگیز بین خدمه خطوط هوایی اتیوپی و برج مراقبت فرودگاه شهر گوانژوی چین در ۲۲ مارس بود که موجب خوشحالی بسیاری در هر دو کشور گردید. همان روز، مقدار بسیار زیادی وسایل پزشکی اهدایی «بنیاد جک ما»ی چین به ۵۴ کشور آفریقایی به انبار کالای فرودگاه آدیسآبابا رسید. پیام روی برچسب بستهها از این قرار بود: «وقتی مردمی اراده کنند، قادر به غلبه بر همه چیز هستند.» این کلمات از سخنان مشهور رهبر فقید آفریقای جنوبی، نلسون ماندلا است.
تمرکز بر مراقبتهای حوزه سلامت در همکاریهای چین و آفریقا، با هدف تأمین سلامت همگانی، به عنوان یک اولویت در اجلاس FOCAC در سال ۲۰۱۵ در ژوهانسبورگ تصریح شده بود. در ایام دشوار مبارزه چین علیه کووید – ۱۹، کشورهای آفریقایی حمایتهای با ارزشی از این کشور کردند. چین در مقابل برای قدرشناسی از زمان شیوع بیماری کرونا در آفریقا، ۱۴۸ کادر پزشکی را برای انتقال تجربه به ۱۱ کشور آفریقایی اعزام کرد.
همچنین شیوع و گسترش ویروس جدید کرونا تأکیدی بود دوباره بر اهمیت و ضرورت تقویت همکاریهای پزشکی و سلامتی بین چین و آفریقا. بنابراین، در ماه ژوئن، از هر دو طرف پیشنهاد شد اجلاس فوق العاده چین – آفریقا در همبستگی علیه کووید – ۱۹ تشکیل شود. این اجلاس با کمک چین؛ آفریقای جنوبی (رئیس نوبتی اتحادیه آفریقا)؛ و سنگال (ریاست مشترک مجمع همکاریهای چین آفریقا) در فضای مجازی برگزار شد.
پرزیدنت شی جین پینگ در این اجلاس مجازی تأکید کرد که اجرای ابتکارات اجلاس مجمع همکاریهای چین آفریقا در پکن تسریع خواهد شد و اولویت بیشتری به همکاری در سلامت عمومی داده خواهد شد. چین در ساختن مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آفریقا مشارکت خواهد داشت و هر دو طرف، همکاریهای همتایان چینی و آفریقایی در بیمارستانها را بیشتر تقویت خواهند کرد.
بهبود شرایط زندگی
صنعتی کردن، به عنوان یکی از هشت اقدام ابتکاری که در اجلاس ۲۰۱۸ پکن مورد تأکید قرار گرفت، به آفریقا کمک خواهد کرد تا تحولات اقتصادی خود را با سرعت بیشتری طی نماید.
طبق گفته وانگ یی، مشاور دولت و وزیر امور خارجه چین، از نظر زیرساخت ها، چین به ترتیب برای ساخت بیش از 6000 کیلومتر راه آهن و جاده و همچنین نزدیک به 20 بندر و بیش از 80 نیروگاه بزرگ در آفریقا تا سال 2019 کمک کرد. این تحولات روند صنعتی شدن در این قاره را تقویت کرده و بر توانایی آفریقا برای توسعه مستقل افزوده است.
تا سال ۲۰۱۹، تعدادی از پروژههای زیرساختی با کمک عمده چینیها، از جمله راهآهن اتیوپی – جیبوتی، راهآهن استاندارد مُمباسا – نایروبی- نایواشا، و نیروگاه برق سوبره در ساحل عاج تکمیل شدند. این پروژهها امکان حمل و نقل و انرژی لازم برای توسعه اقتصادهای محلی را فراهم کردهاند. همچنین، چین به ساختمان بیش از ۱۳۰ مرکز درمانی، ۴۵ دبیرستان و ۱۷۰ مدرسه برای بهبود زندگی مردم آفریقا یاری رسانده است.
مشارکت سبز
همکاری در عرصه محیط زیست نیز از زمینههای مهم برای همکاریهای چین – آفریقا بوده است. در طول نیم قرن، تنها محل دفن زباله در آدیس آبابا محل به نام «کوشه» بوده است. همزمان با گسترش شهر، این منطقه به بخشی از چشمانداز شهر تبدیل شده بود که صدها نفر از جمعکنندگان زباله را، که از بازیافت زبالهها امرار معاش میکنند، به خود جلب کرده بود. در مارس ۲۰۱۷ فاجعه بزرگی در محل تخلیه زبالهها رخ داد. در اثر رانش زمین ۱۱۵ نفر جان خود را از دست دادند و تعداد دیگری نیز که در آن محدوده زندگی میکردند، مجروح شدند. اما اکنون، یک نیروگاه «تبدیل زباله به انرژی» این صحنه را دگرگون کرده است و انقلابی در کل رویکرد شهر در برخورد با زبالهها به وجود آورده است. این نیروگاه برق – اولین از این نوع در آفریقا – توسط یک شرکت چینی در عرض چهار سال ساخته شد و از آگوست ۲۰۱۸ شروع به فعالیت کرد. این نیروگاه در ۷ هکتار از منطقه ۲۷ هکتاری زبالهدانی ۵۰ ساله کوشه ساخته شده است.
«حبیتاموو دانگه»، ۲۹ سالهی متولد و بزرگ شده در کوشه، با تأثیرات مثبت نیروگاه تبدیل زباله به انرژی «رپپی» بر محلات همجوار و تمامی شهر به خوبی آشنا است. دانگه میگوید: «ما باید بوی بدی را که از زبالهها [در زبالهدانی قدیمی] متصاعد میشد تحمل میکردیم، همچنین دود ناشی از آتش سوزیهای مکرر، یا فوران گاز متان ناشی از تجزیه زبالهها یا آتش زدن توسط کسانی که در تلاش برای جدا کردن فلزات از پلاستیکها بودند.»
حالا، نیروگاه جدید با ظرفیت دفع زباله روزانه 1400 تن و ظرفیت تولید سالانه 185 گیگاوات ساعت برق، نقش مهمی در تصفیه آلودگی شهر دارد. بهعلاوه، شیرابه زبالهها هم بازیافت می شود. این نیروگاه هر روز ۱۰۰-۲۰۰ تُن شیرابه تصفیه میکند که برای آبیاری در محلات استفاده میشود.
نیروگاه تبدیل زباله به انرژی، تنها یک نمونه از همکاری چین با کشورهای آفریقایی در راستای اجرای استراتژی انرژی سبز و بهبود مدیریت محیط زیست است. در اجلاس ۲۰۱۸ مجمع همکاریهای چین – آفریقا در پکن، چین تصمیم به اجرای ۵۰ پروژه کمک به توسعه سبز، اکولوژی و حفظ محیط زیست گرفت. از آن زمان تا کنون، تعدادی از پروژه های تولید انرژی، از جمله نیروگاه برق آبی کوچک، انرژی خورشیدی، انرژی باد، گاز متان و امکانات اجاق گاز پاک، در آفریقا آغاز شده است.
«اریک سولهیم»، دبیراجرایی سابق برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) میگوید: «چین چیزهای بسیاری برای ارائه به این قاره برای هدایت توسعه سبز دارد.» او میافزاید، مجمع همکاری های چین – آفریقا، برنامهای برای کشورهای آفریقایی تهیه خواهد کرد تا مفهوم تمدن اکولوژیکی چین را بیاموزند و در صورت امکان از آن برای ارتقای رشد اقتصادی سازگار با محیط زیست نسخهبرداری نمایند.
تقویت روابط تجاری
تجارت بین چین – آفریقا همواره یکی از قطبهای همکاری بوده است. در ماه آگوست، در پاسخ به تقاضای به سرعت فزاینده برای شکلات در چین، مرکزی برای تجارت کاکائو افتتاح شد تا استان هونان چین را به آفریقا، تولیدکننده برتر کاکائوی جهان متصل کند. مرکز داد و ستد کاکائوی آفریقا، مستقر در چانگشا مرکز استان هونان، پیش از آوردنِ محصولات بیشتر از دیگر کشورهای آفریقایی، کاکائو را در قدم اول و به طور عمده از کشور غنا میخرد. این محصول به عنوان اولین محصول کاکائوی آفریقایی در چین، در بازار رو به رشد محصولات این قاره مانند قهوه، چای و محصولات تازه مورد استقبال قرار گرفته است. ادوارد بوآتنگ، سفیر غنا در چین میگوید: «من اطمینان دارم که هر شکلات خوشمزه در چین، مقداری از کاکائو درجه یک غنا را در ترکیب خود دارد.»
استان هونان در سالهای اخیر، همکاریهای تجاری خود را با کشورهای آفریقایی تقویت کرده است. سال گذشته، اولین نمایشگاه تجاری اقتصادی چین – آفریقا در چانگشا برگزار شد. این نمایشگاه، که برگزاری آن در مجمع همکاریهای چین – آفریقا در سپتامبر ۲۰۱۸ اعلام شده بود، با هدف تهیه پلاتفرم تعمیق همکارهای تجاری و اقتصادی دو طرف برپا شد. نتیجه این نمایشگاه مجموعهای از ۸۴ قرارداد به ارزش ۸/۲۰ میلیارد دلار در زمینه تجارت، کشاورزی، توریسم و دیگر عرصهها بین دو طرف بود.
در رابطه با تجارت و سرمایهگذاری، به گفته وانگ حجم تجاری بین چین و آفریقا در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۲۰۰میلیارد دلار رسید، و در حال حاضر چین بزرگترین شریک تجاری آفریقا برای یازده سال متوالی است. سهم چین از سرمایهگذاری مستقیم در آفریقا به ۱۱۰ میلیارد دلار سیده است. بیش از ۳۷۰۰ شرکت چینی با سرمایهگذاری در بخشهای مختلف آفریقا فعالیت اقتصادیشان را شروع کردهاند. مجموعه این فعالیتها مانند یک عامل تقویتکننده و محرک اقتصادی موجب رشد پایدار اقتصادی این قاره شده است.
همکاری تجاری و اقتصادی چین – آفریقا، حتی با وجود این پاندمی ناگهانی متوقف نشده است. بیش از ۱۱۰۰ پروژه چینی همچنان به فعالیت خود در آفریقا ادامه میدهند. در طول چهار ماهه اول امسال، سرمایهگذاری چین در آفریقا، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رشدی ۴.۴درصدی داشت. طبق گزارشهای منتشر شده توسط وزارت تجارت چین، حجم تجاری بین چین و آفریقا به بیش از ۸۰میلیارد دلار در نیمه اول امسال رسید.
«ژانگ منگیینگ»، دستیار محقق مؤسسه چین و آفریقا گفت: «فعالیتهای مستمر تجاری و اقتصادی چین، و تبادلات گوناگون از طریق پلاتفرمهای دیجیتال توان بهبود اقتصادی آفریقا را تقویت کرده است. این فعالیتها همچنین، با ایجاد تعداد بیشتری شغل و فرصتهای اقتصادی به جوامع آفریقایی کمک میکند تا ثبات خود را به ویژه در شرایط پاندمی حفظ نمایند.».
Time-Tested Ties, xyy@chinafrica.cn
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 