شرکای واقعی: چین و کوبا
دانش و امید، شماره ۵، اردیبهشت ۱۴۰۰
در دهۀ۱۹۶۰، روشهای عمدۀ کمکهای اهدایی چین به کوبا، تجارت ترجیحی و وامهای بدون بهره بود. از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۵، چین به کوبا ۶۰ میلیون دلار وام بدون بهره پرداخت کرد.
دو طرف توافق نامۀ همکاری اقتصادی چین و کوبا، توافق نامۀ تجارت و پرداخت، و پروتکل همکاری فنآوری را امضا کردند. طبق این توافقنامه، وام بدون بهرۀ ارائه شده توسط چین به کوبا، به منظور خرید مجموعه کامل تجهیزات فنی چینی استفاده شد. چین یک میلیون تن شکر خام از کوبا خریداری کرد و ۲۰۰ تکنسین کوبایی را در چین آموزش داد.
به منظور حمایت از خوداتکایی کوبا، چین فعالانه کارشناسان کشاورزی و کارشناسان کاشت برنج را به کوبا فرستاد تا کشاورزان کوبایی را در کاشت برنج آموزش دهند، که البته نتایج خوبی را به همراه داشت. به منظور شکستن محاصرۀ رادیویی اعمال شده توسط ایالات متحده علیه کوبا، دولت چین بلافاصله کارشناسانی را برای همراهی و نصب فرستندههای با قدرت بالا، ایستگاههای انتقال، و تجهیزات تولید برق اهدایی به کوبا اعزام کرد تافرستندۀ آژانس خبری کوبا برای آمریکای لاتین کوبا بتواند به پخش برنامه های خود ادامه دهد.
در فوریه ۱۹۶۳، دولت چین تصمیم گرفت از مازاد تجاری خود در سال ۱۹۶۲ و ۱۹۶۳ وام بلند مدت بدون بهره ای به کوبا اهدا کند. در دسامبر ۱۹۶۴، دولت های چین و کوبا دومین توافقنامۀ تجارت و پرداخت (۱۹۷۰-۱۹۶۵) و قرارداد تجاری ۱۹۶۵ را امضا کردند. طبق این توافق، چین برنج، سویا، روغن، گوشت کنسرو شده، محصولات شیمیایی، ماشینآلات و تجهیزات و سایر کالاها را برای مدت طولانی در اختیار کوبا قرار میدهد، در حالیکه کوبا شکر خام، سنگ نیکل، سنگ مس و غیره را به چین صادر میکند. در تجارت دوجانبه، دولت چین سعی کرده است قیمت مواد غذایی و ترازهای تجاری را با ماهیت آشکار کمک کردن به کوبا در نظر بگیرد.
مطابق اصول برابری و سود مشترک، تأکید بر نتایج عملی، اشکال متنوع و توسعه مشترک، چین فعالانه همکاری فنآوری و اقتصادی شامل کشاورزی، انرژی، حمل و نقل، آموزش و بسیاری از زمینههای دیگر را انجام داده بود. از نقطه نظر روشهای خاص کمک، پروژههای همکاری فنی در مقیاس کوچک هستند، زیرا چین تجهیزات مورد نیاز را به همراه کارشناسان برای آموزش فنآوری به کشور گیرنده میفرستد. در همان زمان، از پرسنل کشور گیرنده برای تحصیل و دریافت آموزشهای فنی در چین، دعوت می شود. از نظر کمک مالی، علاوه بر ارائۀ وامهای بدون بهره، شکل جدیدی از کمک در اواخر دهه ۱۹۹۰ ظهور کرد.
در پایان سال ۱۹۸۷، حزب کمونیست کوبا خود ابتکار عمل را برای ملاقات با مقامات حزب کمونیست چین به دست گرفت و پیشنهاد بازسازی روابط میان دو کشور را داد. در نتیجه دو طرف توافق کردند که نمایندگانی را بین شعبههای خارجی دو حزب مبادله کنند تا اولین قدم در برقراری دوبارۀ روابط چین و کوبا برداشته شود.
چین اقدام سرمایهگذاری های سنگینی برای ایجاد تسیهلات بنیادی در امر حمل و نقل و بهبود تامین انرژی در کوبانموده است. از سال ۲۰۰۴، چین توافق کرده بود که ۵۰۰ میلیون دلار آمریکا در تأسیسات صنعتی کوبا سرمایهگذاری کند. در این پروژه، تولید کنندگان کوبایی ۵۱درصد سهام و شرکت مین متالز۱ دولت چین ۴۹درصد سهام را در اختیار داشتند. این پروژه تحت پوشش بیمه اعتبار صادرات چین قرار میگرفت.شرکت نفت چین۲ و شرکت تولید مواد شمیایی۳ توافق نامهای را برای همکاری در زمینه توسعه منابع نفتی با شرکت دولتی نفت کوبا امضا کرد. در اوایل سال ۲۰۰۶، کوبا قراردادی برای خرید ۱۰۰۰ دستگاه اتوبوس به منظور بهبود حمل و نقل داخل شهر ها و میان شهری با چین امضا کرد.
دولت کوبا ۳۰،۰۰۰ یخچال از چین خریداری کرد تا جایگزین مدلهای قدیمی شود. در اواسط سال ۲۰۰۶، کوبا ۱۰۰ لوکوموتیو راهآهن را به قیمت ۱۳۰ میلیون دلار آمریکا از چین خریداری کرد. چین و کوبا در اواخر سال ۲۰۰۵ توافق نامهای را امضا کردند که طی سه تا پنج سال در زمینه توسعه بیوتکنولوژی همکاری کنند. از سال ۲۰۰۷، دو کشور در مجموع حدود ۲۰۰ پروژه مشترک علمی و فنآوری به انجام رسانده اند.
به طور خلاصه، سالها کوبا از کمکهای چین بهرهمند شده است. کوبا و چین پس از امضای یادداشت تفاهم در ژوئیه ۲۰۱۴، همکاریهای خود را در زمینۀ ارتباطات، فنآوری کامپیوتری و امنیت سایبری افزایش دادند. در نتیجه، منابع انسانی کوبا در این زمینه در چین آموزش دیده و همکاری بین شرکتهای فنآوری چینی و همتایان کوبایی آنها در طی چند سال گذشته افزایش یافته است. در دسامبر ۲۰۱۹، دو کشور اولین همایش اینترنتی چین کوبا را در هاوانا به میزبانی سازمان فضای مجازی چین و وزارت ارتباطات کوبا برگزار کردند تا تجربیات مربوط به نظارت بر اینترنت، مدیریت شبکه و سایر موضوعات دیگر را مورد تبادل قرار دهند. انتظار میرود به دلیل اهمیت پروژۀ دیحیتالی جاده ابریشمِ چین به عنوان بستری چند جانبه برای ارتقا توسعۀ اقتصادی و فنآوری کشورهای شرکت کننده، کوبا به تقویت مشارکت خود در ابتکار «یک جاده- یک کمربند» چین ادامه بدهد.چین در تأسیس زیرساختها و کمک فنی به روند گسترش نظام کامپیوتری کوبا، سهم بسزایی داشته است.
به طور خلاصه، گسترش این روابط و همکاریهای تجاری بستگی به میزان موفقیت دولت کوبا در اصلاحات اقتصادی و نیز میزان فعال کردن اقتصاد بازار در این کشور دارد. زیرا چین آماده برای کمک است۴.
نقش چین، تأمین سرمایه و فنآوری است، زیرا چین اغلب علیرغم تبعات اقتصادی نامعلوم ناشی از تحریم های ایالات متحده، مایل به خطر کردن است۵..
1. Minmetals 2. China Petroleum 3. Chemical Corporation
4. “Collaboration with China important to Cuba,” Belt and Road News”, 30 October 2020. 5. “China’s BRI in Latin America: Case Study- Sustainable Energy in Cuba,” Tearline.mil, 14 August 202
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 