خواب آشفته نئولیبرالیسم در شیلی
قانوناساسی جدید و نامزدی دانیل خادو* در انتخابات ریاستجمهوری
بهقلم دبلیو تی ویتنی**/ برگردان: محمد سعادتمند
دانش و امید، شماره ۶، تیر ۱۴۰۰
توضیح مترجم
این مقاله پیش از انتخابات مجلس تدوین قانون اساسی شیلی منتشر شده بود. نتایج انتخابات، در پانزدهم و شانزدهم ماه مه، نشان میدهند حزب کمونیست در ائتلاف با «جبهه فراگیر» 25 کرسی، چپ میانه 28 کرسی، و احزاب میانهرو جمعاً 48 کرسی به دست آوردهاند. ائتلاف جناح راست، با 37 کرسی، در مقابل چپها و مستقلها متحمل شکست سنگینی شد. 17 کرسی هم برای بومیان شیلی در نظر گرفته شده است. با نتایج به دست آمده زمینه بسیار مساعدی برای کنار گذاشتن سیاستهای نئولیبرالی و تدوین قانون اساسی جدید به نفع مردم فراهم شده است. در انتخابات شهرداریها و شوراهای شهر که همزمان برگزار شد نیز جناح راست شکست خورد و در اغلب شهرهای مهم و بزرگ، از جمله سانتیاگو و الپارِیسو، نامزدهای ائتلاف حزب کمونیست و «جبههفراگیر» برنده شدند.
برای زحمتکشان و به حاشیهراندهشدگان شیلی فرصتی فراهم شده است تا شاید درد و رنج چندین ده ساله کشورشان تسکین یابد. قانوناساسی جدید در راه است و دانیل خادو رئیس دولت محلی «رکولتا» با یک برنامه بسیار مترقی وارد کارزار انتخابات ریاست جمهوری شده است. این انتخابات در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۱( سیام آبان ۱۴۰۰) برگزار خواهد شد.
در پانزدهم و شانزدهم ماه مه (بیستوپنجم و بیستوششم اردیبهشت)، مردم شیلی برای انتخاب ۱۵۵ نماینده مجلس تدوین قانون اساسی به پای صندوقهای رای خواهند رفت. در این انتخابات، که پس از ماهها ناآرامی سیاسی برگزار میشود، اعضای شوراهای شهر، شهرداران و فرمانداران نیز انتخاب خواهند شد. تظاهرات گسترده ضد دولتی، که از اکتبر ۲۰۱۹ آغاز شده بود و مدتها ادامه داشت، دولت راستگرای تاجر میلیاردر «سباستین پینرو»، و فرماندهان ارتش را به این نتیجه رساند که برای بازگرداندن آرامش به خیابانها چارهای جز تن دادن به تدوین قانون اساسی جدید ندارند.
پیشرفت امور در این زمینه که به علت شیوع بیماری کرونا متوقف شده بود، از اکتبر ۲۰۲۰ با پیروزی چشمگیر مردم در همهپرسی اصلاح قانون اساسی از سر گرفته شد. دراین همه پرسی مردم به تغییر قانوناساسی دوران پینوشه رأی مثبت دادند. انتخابات مجلس تدوین قانوناساسی که قرار بود در ماه آوریل برگزار شود به علت اوجگیری بیماری کووید ۱۹ مجدداً تا پانزدهم ماه مه به تعویق افتاد.
حزب کمونیست شیلی و «جبهه فراگیر» (متشکل از احزاب و جنبشهای چپ)، با شعارِ «شیلیِ مستقل، نیرومند و سربلند»، ائتلافی تشکیل دادهاند تا در انتخابات مجلس تدوین قانون اساسی نامزدهای مشترک معرفی کنند. برای اولین بار است که همه نمایندگان مجلس تدوین قانون اساسی با رأی مستقیم مردم انتخاب میشوند. پنجاهدرصد انتخابشوندگان زن خواهند بود. بسیاری از چپها، از اینکه تصویب مفاد قانوناساسی در مجلس احتیاج به دوسوم آرا نمایندگان دارد، ناراضیاند و معتقدند چنین شرطی میتواند مانع تصویب مواد مترقی قانون اساسی شود. ناخشنودی دیگر این است که بیشتر نامزدها به احزابی وابستهاند که در شیلی پیشینه درخشانی ندارد. بنابراین معتقدند که باید تعداد نمایندگان جنبشهای اجتماعی در مجلس افزایش یابد.
قانون اساسی موجود که در سال ۱۹۸۰ در دوران دیکتاتوری نظامی پینوشه و با اهداف نئولیبرالیستی به تصویب رسید با منافع طبقه کارگر همخوانی ندارد. بنابراین طبیعی است که طبقه کارگر شیلی خواستار تدوین و تصویب قانون اساسی جدیدی باشد. بهعلاوه، پس از سقوط رژیم دیکتاتوری نظامی در سال 1990، این قانون تغییری نکرده و دولتهای بعدی، حتی دولتهای سوسیالیست، مجبور بودند از مفاد آن تبعیت کنند.
بنا به گزارش «شورای امور نیمکره [غربی]»، با توسل به قانوناساسی دوران پینوشه که بر پایه اصول بنیادین نئولیبرالیزم و به منظور تضمین سودِ سرمایه تدوین و تصویب شده بود، جنبههایِ اساسیِ زندگیِ مردمِ شیلی، از جمله آموزش، بهداشت و درمان ، امور بازنشستگی، قوانینِ کار و سایر عرصههای اجتماعی و حیاتی اقتصاد کشور خصوصی شدند. بر اساس همین گزارش در حال حاضر شیلی عمیقترین نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی در بین کشورهای جهان را داراست. ثروت یک درصد بالایی جامعه معادل ثروت ۲۶درصد جمعیت کشور است. در میان کشورهایی که بیشترین نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی را دارند، شیلی در رتبه هفتم قرار دارد.
بنا به گفته یک ناظر، «شیلی اولین کشور در جهان است که منابع آب و مدیریت آن را خصوصی کرده است». ناظر دیگری معتقد است که تنها 4000 خانوادۀ بسیار ثروتمند شیلیایی تعیینکننده سیر رخدادها در این کشور هستند. تمامی اقدامات و برخورد خشونتآمیز پلیس نظامی فاسد شیلی معروف به «کارابینروس» نیز در کنترل همین ۴۰۰۰ خانواده ثروتمند است.
دانیل خادو، اما، شیلی دیگری را نمایندگی میکند. حزب کمونیست شیلی در اعلامیه ۲۴ آوریل خود اعلام کرد بهزودی دانیل خادو را به عنوان نامزد شاخص احزاب چپ در انتخابات آینده ریاستجمهوری معرفی خواهد کرد. به گفته «گیلرمو تیلیر» صدر حزب کمونیست، «خادو از حمایت بسیار گسترده اقشار جامعه برخوردار است». خادو، که تبار فلسطینی دارد، در رشته جامعهشناسی و معماری و شهرسازی درس خوانده است. او که در سال ۱۹۹۳، به حزب کمونیست شیلی پیوست، پیش از آن رهبری سازمانِ جوانانِ فلسطینیِ آمریکایِ لاتین را به عهده داشت. وی در سال ۱۹۶۷ در منطقه رکولتا در استان سانتیاگو زاده شد و از سال ۲۰۱۲ شهردار یا رئیس دولت محلی این منطقۀ کارگرنشین بوده است.
او در مصاحبهای در سال ۲۰۱۹ گفت: «بخش بزرگی از جمعیت منطقه ما با جامعهای متنوع و چند فرهنگی، اهالی غیررسمی سانتیاگو را تشکیل میدهند. منطقهیِ رکولتا، یا کمونِ رکولتا، 162000 نفر جمعیت دارد و بخشی از کلانشهر سانتیاگوست.»
مصاحبه کننده از خادو به عنوان یکی از برجستهترین چهرههای چپِ آمریکایِلاتین یاد میکند و میگوید «به نظر میرسد که خادو منطقه تحت مدیریت خود را به آزمایشگاهی برای حال و آیندۀ کمونیسم تبدیل کرده است». خادو میگوید «ما میخواهیم رکولتا دارای یک دولت محلی دموکراتیک باشد که در آن مردم همهکاره باشند. وظیفه ما خدمت به کسانی است که صاحبان واقعی کشور هستند. بنابراین هرگاه شهروندان برای حل مشکلاتشان به ما مراجعه میکنند، ما تمام توان خود را برای حل آنها به کار میگیریم.»
خادو در ادامه به شرح کارهای انجام شده میپردازد. «از آنجائیکه برخی جوانان از ما خواسته بودند از خیابانگردی و وقتگذرانی بیهوده نجاتشان دهیم، تصمیم گرفتیم مدارس ما هرروزه و حتی در آخر هفتهها تا ساعت ۱۰ شب باز نگهداشته شوند. برای مردم فرصتیهایی فراهم شده که از هر امکان و فضایی به دلخواه خود بهترین بهره را بگیرند. در نظر داریم دانشگاهی بسازیم که امکان دستیابی رایگان به آموزش عالی در رشتههای مختلف را برای تمام متقاضیان فراهم کند. تقریباً تا ۷۰ درصد فعالیتها با مشارکت و هدایتِ خودِ استفادهکنندگانِ پیر و جوان این مؤسسات انجام میشود و درواقع خودگردان هستند.»
او درمورد خدمات بهداشتی و درمانی میگوید: «ما تعداد محدودی پزشک و تنها ۴ مرکز درمانی داشتیم، یعنی برای هر ۴۰ هزار نفر جمعیت یک مرکز داشتیم. با آنکه موفق شدیم تعداد پزشکها را از 11 نفر به 40 نفر افزایش دهیم، همچنان در این مراکز با ازدحام روبرو بودیم. برای مقابله با این مشکل، در هر یک از شوراهای محلۀ رکولتا، دو مرکز مراقبت پزشکی ایجاد کردیم. این مراکزمسئول مراقبتهای اولیه از بیمارانی هستند، که بیماری حادی ندارند. امروزه ۷۵ درصد سالمندان به مراکز پزشکی بسیار نزدیک به محل زندگی خود دسترسی دارند.
او در ارتباط با «برنامه داروخانههای مردمی» میگوید: «مردم به ما میگفتند کمبود دارو و قیمت بالای آن دومین مانع دستیابی آنها به خدمات درمانی مناسب است. داروهای خاص بسیار گران بودند و در منطقه رکولتا تنها دو داروخانه داشتیم . قوانین شیلی هم دولت را از دخالت در امور تجاری منع کرده است. بنابراین به منظور پایین آوردن قیمت دارو، اقدام به تأسیس تعاونیهای مصرف کردیم. امروزه دیگر درهر گوشهای از کشور میتوانید داروخانههای مردمی را ببینید.
خادو در پاسخ به سئوالی در مورد «برنامۀ بیناییسنجی و تأمین عینک» میگوید: «در حال حاضر ما هفتهای ۲۵۰ عینک میفروشیم. آخرین موردی که باید در رابطه با خدمات بهداشتی و درمانی اشاره کنم: «برنامۀ خدمات دندانپزشکی عمومی است. ما دندانپزشکهایی داریم که با واحدهای سیار به خدماترسانی به مردم مشغولاند».
در «کتابفروشیهای مردمی، انواع کتابها با قیمتهای بسیار پایین به فروش میرسند. دولت محلی هزینههای اداری این کتابفروشیها را به عهده دارد. هزینههای اجاره محل، حقوق کارکنان و قبضهای خدماتی را دولت محلی میپردازد، در نتیجه کتابها را با همان قیمتی که از ناشر و یا پخشکننده خریدهاند، به مردم میفروشند.»
دولت محلی به منظور ترویج کتابخوانی، برای ساخت کتابخانههای عمومی سرمایهگذاری قابل توجهی کرده است. منطقه رکولتا با ۱۰ کتابخانه عمومی، در مقایسه با سایر مناطق شیلی، بیشترین تعداد کتابخانه را دارد. سالانه ۵۰۰هزار دلار برای توسعه شبکه کتابخانههای عمومی سرمایهگذاری میشود.
در راستای تأمین مسکن دراین منطقه، در ژوئن ۲۰۲۰ و در چارچوب «برنامه عدالت اجتماعی» اولین مجموعه آپارتمانی مورد بهرهبرداری قرار گرفت . این مجموعه دارای ۳۸ واحد ۳ خوابه است که با اجاره یارانهای در اختیار متقاضیان گذاشته شده است. برای ساخت این مجموعه یکمیلیونو۲۰۰هزار دلار هزینه شده است. ۹۵ درصد ساکنان این مجموعه زنان و ۳۱درصدشان قربانیان خشونتهای خانوادگی هستند.
خادو با اشاره به تغییرات انجام شده در رکولتا، معتقد است سوسیالیسمی که نتواند بهتر از جناح راست عمل کند، آیندهای نخواهد داشت و حق ندارد سرنوشت جامعه را در دست بگیرد. سوسیالیسم اگر خواهان به دست آوردن فرصت است، باید بسیار دموکراتیکتر، بسیار تأثیرگذارتر و بسیار کارآمدتر عمل کند.
به اعتقاد او، حزب کمونیست جانِ تازهای گرفته است. دستاوردهای دولت محلی، امید تازهای به حزب را در دلِ شهروندان زنده کرده است .این امید تنها در رکولتا به وجود نیامده، بلکه در مناطق دیگر مثل دیگو دِ آلماگرو، لالیگوا، لُس ویلُس، کانِلا، کیلیکورا و سِرُناویا نیز همین امیدواری دیده میشود. حزب ما خواهان تحول اساسی در حاکمیت است. حاکمیت فعلی صرفاً ابزاری در خدمت سلطۀ طبقاتی است و به لحاظ ساختاری، به نیازها و خواستههای مردم اصلًا توجهی ندارد .
در حال حاضر بر اساس نظرسنجیهای در مورد نامزدهای ریاستجمهوری، دانیل خادو در رتبه دوم و پس از خانم «پاملا خیلس» قرار دارد. پاملا خیلس، روزنامهنگار و نماینده مجلس قانونگذاری، عضو «حزب اومانیست» شیلی، از اعضای ائتلاف «جبهه فراگیر»، است. اخیراً در یک نظرسنجی 21.7درصد و در نظرسنجی دیگری 18درصد پاسخگویان به پاملا خیلس رای دادهاند. در حالیکه خادو به ترتیب 10.3 و ۱۱ درصد آرای پاسخگویان را کسب کرده است.۱
منبع:
*Daniel Jadue ** W.T.Whitney Jr.
۱. نامزد مشترک احزاب چپ برای انتخابات ریاستجمهوری هنوز نهایی نشده است. برخی منابع اعلام کرده اند که در آخرین نظرسنجیها دانیل خادو، با نزدیک به 22 درصد آرای پاسخگویان، پیشتاز است. م
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 