روزشمار رویدادهای افغانستان

محمد سعادتمند

دانش و امید، شماره ۸، آبان ۱۴۰۰

۱۷ آوریل ۱۹۷۸: میراکبر خیبر از رهبران برجسته حزب دموکراتیک خلق افغانستان در یک حمله تروریستی مشکوک در کابل به قتل رسید. 

۲۵ آوریل ۱۹۷۸: در روز تشییع جنازه میراکبر خیبر تظاهرات اعتراضی گسترده‌ای شکل گرفت که در پی آن بخشی از رهبری حزب از جمله ببرک کارمل زندانی و برایشان قرار محاکمه صادر شد.

۲۷ آوریل ۱۹۷۸: حزب دموکراتیک خلق افغانستان در قیامی به ابتکار گروهی از افسران عضو حزب روز هفتم ثور (اردیبهشت) با سرنگونی محمد داوود قدرت را به دست گرفت. این حزب دارای دوجناح خلق و پرچم بود. محمد ترکی و حفیظ‌اله امین از جناح خلق و ببرک کارمل از جناح پرچم بودند. این قیام علیرغم اختلاف‌نظرهای درون حزبی بسان زلزله‌ا‌ی نیرومند تاریخ افغانستان را به لرزه درآورد، اما دخالت نیروهای امپریالیستی برای «جلوگیری از نفوذ شوروی و کمونیسم» مانع از تحکیم حاکمیت ملی توسط مردم افغانستان و از بین بردن فقر و بی‌عدالتی در این کشور شد. 

۳ ژوئیه ۱۹۷۹: برژینسکی مشاور امنیتی دولت جیمی کارتر، در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه فرانسوی نوول ابزرواتور در سال ۱۹۹۸ گفت: «اگرچه روایت رسمی دولت آمریکا حاکی از آن است که کمک به مجاهدین در سال ۱۹۸۰ و پس از ورود نیروهای شوروی به افغانستان آغاز شد، اما واقعیت آن است که جیمی کارتر در سوم ژوئیه ۱۹۷۹ نزدیک به شش ماه قبل از آن دستورالعمل کمک مخفیانه نیروهای امنیتی آمریکا به مخالفان دولت طرفدار شوروی در کابل را صادر کرد. من درست در همان روز در نامه‌ای به پرزیدنت کارتر متذکر شدم که این کمک باعث مداخله نظامی شوروی در افغانستان خواهد شد، به بیان دیگر، ما در عمل و آگاهانه شوروی را دعوت به مداخله نظامی در افغانستان می‌کنیم و شرایطی را فراهم می‌کنیم که شوروی در دام جنگی شبیه جنگ ویتنام بیفتد.»

۲۷ دسامبر ۱۹۷۹: نیروهای نظامی اتحاد شوروی به درخواست دولت افغانستان وارد آن کشور شدند. رهبران جناح خلق و از جمله حفیظ‌‌اله امین رئیس‌جمهور وقت که در اثر اختلافات داخلی در انزوا و خطر سقوط قرار داشتند، برای کشانیدن پای نیروهای نظامی شوروی به افغانستان و حفظ قدرت خود، به تلاش‌های زیادی دست زدند. بر پایه اسناد افشا شده آرشیوهای شوروی سابق، رهبران جناح «خلق» تا آن تاریخ ۱۴ بار از اتحادشوروی رسماً تقاضای اعزام نیروهای نظامی به این کشور کرده بودند. حفیظ‌اله امین در همین روز به قتل رسید.

۱۴ آوریل ۱۹۸۰: قانون اساسی موقت جمهوری دموکراتیک افغانستان تحت نام «اصول اساسی جمهوری دموکراتیک افغانستان» به تصویب شورای انقلاب رسید. در این زمان ببرک کارمل رئیس جمهور افغانستان بود. 

۱۱ مارس ۱۹۸۵: میخاییل گورباچف به دبیر کلی حزب کمونیست اتحاد شوروی انتخاب شد و با تجدید نظر در سیاست‌های داخلی و خارجی اتحاد شوروی، گفت: «باید رویکردمان در افغانستان را تغییر دهیم، در غیر این‌صورت ۲۰ یا ۳۰ سال دیگر باید در افغانستان بجنگیم.»

۹ سپتامبر ۱۹۸۵: ببرک کارمل رئیس جمهور وقت افغانستان و هیئت همراه که دکتر نجیب‌اللـه نیز در آن حضور داشت در سفری به مسکو، در ملاقات و مذاکره با گورباچف از جمله در رابطه با نحوه خروج نیروهای شوروی از افغانستان گفتگو کردند. گورباچف در این مذاکرات با اعلام تصمیم نهایی خود برای خروج از افغانستان، استدلال ‌کرد که «منافع ما ایجاب می‌نماید تا تشنجات با غرب را کاهش دهیم.» اما کارمل معتقد بود، نباید افغانستان را وارد داد وستد با غرب و آمریکا کردد و باید قبل از خروج نیروهای شوروی ضمانت‌های لازم بین‌المللی گرفته شود. 

۴ مه ۱۹۸۶:‌ در پلنوم هجدهم حزب دمکراتیک خلق افغانستان، دکتر نجیب‌اللـه به دبیرکلی حزب انتخاب شد. ببرک کارمل در نوامبر ۱۹۸۶ از ریاست جمهوری کنار رفت و محمد چمکنی، که عضو هیچ حزبی نبود به‌عنوان رئیس جمهور موقت برگزیده شد و نزیک به یک سال در این پست ماند.

۳۰ سپتامبر ۱۹۸۷: دکتر نجیب به ریاست جمهوری افغانستان برگزیده شد. او با اتخاذ سیاست آشتی ملی تلاش کرد با بازگرداندن صلح و آرامش، زمینه را برای رفع عقب‌ماندگی‌های کشور و برقراری عدالت اجتماعی فراهم کند. 

۳۰ نوامبر ۱۹۸۷: هفتمین قانون اساسی افغانستان در زمان ریاست‌جمهوری دکتر نجیب به تصویب لویه‌جرگه‌ رسید و جایگزین «اصول اساسی جمهوری دموکراتیک افغانستان» مصوب 1980 گردید. این قانون بعدا در سال 1990 در لویه‌جرگه مورد بازنگری قرار گرفت .

۱۵ مه ۱۹۸۸: عقب‌نشینی نیروهای شوروی آغاز و آخرین گروه در ۱۵ فوریه ۱۹۸۹ از افغانستان خارج شدند. 

۱۶ آوریل ۱۹۹۲: پس از خروج نیروهای شوروی، علیرغم سیاست آشتی ملی دکتر نجیب، عملیات مجاهدین علیه دولت گسترش یافت و با پیوستن ژنرال دوستم به آنها، دولت عملاً توان ایستادگی در مقابل مجاهدین مورد حمایت غرب را از دست داد. دکتر نجیب‌اله استعفا داد و عبدالرحیم هاتف، معاون او، تنها دو هفته ریاست جمهوری را به عهده گرفت. 

۲۸ آوریل ۱۹۹۲: در پی پیوستن ژنرال دوستم به مجاهدین و تضعیف دولت، کابل به تصرف مجاهدین درآمد. براساس توافق گروه‌های مجاهد در پیشاور، صبغت الله مجددی به عنوان رئیس‌جمهور موقت تعیین شد. با مخالفت گلبدین حکمتیار، که به سمت نخست‌وزیر تعیین شده بود، در تقسیم قدرت پرداخت، اختلافات درونی مجاهدین بالا گرفت و هر بخش از کشور در اختیار یکی از گروه‌های مجاهد قرار گرفت.

۲۷ سپتامبر ۱۹۹۶: بعد از ۴ سال، در نتیجه ناتوانی مجاهدین در اعمال حاکمیت سراسری، گروه طالبان به‌دنبال تصرف شهرهای مختلف افغانستان در سال‌های ۱۹۹۵ و ۱۹۹۵، با تصرف کابل در ۲۷ سپتامبر ۱۹۹۶، تاسیس امارت اسلامی افغانستان را اعلام کرد. دولت طالبان تنها توسط سه کشور پاکستان، عربستان سعودی و امارات متحده عربی به رسمیت شناخته شد.

۸ اوت ۱۹۹۸: با حمله نیروهای طالبان به کنسولگری ایران در مزار شریف، هشت دیپلمات ایرانی و یک خبرنگار جان خود را از دست دادند، طالبان دخالت خود در این جنایت را تکذیب کرد و آن را به گردن «نیروهای خودسر» انداخت.

۱۹ دسامبر ۲۰۰۰: قطعنامه شماره 1333 شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه طالبان صادر گردید. براساس این قطعانه هرگونه کمک نظامی به طالبان ممنوع شد و از این گروه خواسته شد تا اردوگاه‌های گروه‌های تروریستی را تعطیل کند و از پناه دادن به آنها خودداری نماید. در این قطعنامه ضمن اشاره به دست داشتن طالبان در کِشت و قاچاق تریاک، در مورد نقض حقوق بشر به‌ویژه نقض حقوق زنان و دختران نیز ابراز نگرانی شده بود.

۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱: ۱۹تروریست با ربودن چند هواپیما به برج‌های دوقلو در نیویورک و به ساختمان پنتاگون در ویرجینیا حمله کردند، که در نتیجه نزدیک به 3000 نفر کشته شدند. در میان ۱۹ تروریست‌ شناسایی شده هیچ تبعه افغانستان نبود، اما ۱۵ تن از آنها تبعه عربستان سعودی بودند.

۷ اکتبر ۲۰۰۱: حمله آمریکا و ۴۰ کشور متحدِ آن از جمله کشورهای عضو سازمان ناتو به افغانستان آغاز شد.

۱۱ اوت ۲۰۰۳: ناتو رسماً فرماندهی نیروهای نظامی خارجی در افغانستان را به‌عهده گرفت.

۴ ژانویه ۲۰۰۴: قانون اساسی جدید افغانستان در لویه‌جرگه به تصویب رسید. این قانون در دوره ریاست‌جمهوری موقت حامد کرزی تصویب گردید. 

۴ سپتامبر ۲۰۰۹: در حمله هوایی ناتو به دو تانکر سوخت که گفته می‌شد توسط طالبان ربوده شده بود، 142 نفر کشته شدند که بیش از 100 نفر آنان غیرنظامی بودند. 

۱ دسامبر ۲۰۰۹: اوباما اعلام کرد آمریکا ۳۰هزار نفر به نیروهای خود در افغانستان خواهد افزود. 

۲۵ ژوییه ۲۰۱۰: در ادامه افشاگری‌های ویکی‌لیکس، ۹۰هزار سند مرتبط با جنگ افغانستان منتشر شد.

 ۱ مه ۲۰۱۱:‌ در عملیاتی با طراحی سازمان سیا، اسامه بن لادن در حمله نیروهای ویژه ارتش آمریکا به محل اقامت وی در پاکستان کشته شد.

۳۰ دسامبر ۲۰۱۴: ناتو رسماً توقف عملیات نظامی ایساف را اعلام کرد و مسئولیت‌ امور امنیتی را به دولت افغانستان واگذار کرد.

۲۹ فوریه ۲۰۲۰: در دوران ریاست جمهوری ترامپ قرارداد «صلح» بین آمریکا و طالبان در دوحه به امضا رسید. بر اساس این قرارداد، آمریکا می‌بایست کل نیروهایش را طی ۱۴ماه تا اول ماه مه 2021، از افغانستان خارج می‌کرد و در مرحله اول ۵ پایگاه نظامی خود در این کشور را طی ۱۳۵ روز تعطیل، و نیروهایش را از ۱۳هزار نفر به ۸۶۰۰ نفر کاهش دهد. در مرحله دوم نیز بقیه پایگاه‌ها را تخلیه و باقیمانده نیروهایش را از افغانستان خارج کند. طالبان نیز در مقابل تعهد کرد، به هیچ فرد یا سازمانی اجازه وارد کردن صدمه‌ای از خاک افغانستان به امنیت آمریکا و متحدانش را ندهد. آزادی متقابل زندانیان و شروع مذاکرات بین‌الافغانی از دیگر مواد این قرارداد بود.

۱ مه ۲۰۲۱: آمریکا آخرین مرحله خروج نیروهایش از افغانستان را شروع کرد. 

۶ ژوئیه ۲۰۲۱:‌ آمریکا پایگاه بگرام، بزرگ‌ترین پایگاه نظامی در افغانستان، را تخلیه کرد. 

۱ اوت ۲۰۲۱: از این تاریخ به بعد شهرهای بزرگ و مراکز ولایات یکی پس از دیگری به کنترل طالبان در آمدند. ۱۳ اوت قندهار ، ۱۴ اوت مزار شریف به تصرف طالبان درآمدند.

۱۵ اوت ۲۰۲۱: هم‌زمان با فرار اشرف غنی رئیس جمهور، سفارت آمریکا در کابل تخلیه گردید و نیروهای طالبان وارد کابل شدند. یک هفته قبل از این تاریخ پرچم آمریکا از روی بام سفارت آمریکا پایین کشیده شده بود. 

۱۷ اوت ۲۰۲۱:  جو بایدن گفت، آمریکا بیست سال قبل با هدفی مشخص وارد افغانستان شد و آن هدف «ملت سازی» و یا ایجاد «یک دموکراسی» متحد متمرکز نبود!

۱۷ اوت ۲۰۲۱:‌ ذبیح‌اللـه مجاهد، سخنگوی طالبان در اولین نشست خبری گفت، ما دنبال دشمن داخلی و خارجی نیستیم و با فعالیت رسانه‌ها مشکلی نداریم اما این فعالیت‌ها نباید مغایر موازین اسلامی باشد و به حقوق زنان در چارچوب قوانین اسلامی احترام می‌گذاریم.

۱۸ اوت ۲۰۲۱: بلومبرگ به نقل از یک مقام کاخ سفید گزارش داد که آمریکا با هدف جلوگیری از دسترسی دولت طالبان به پول نقد، نزدیک به ۵/۹میلیارد دلار از دارایی‌های بانک مرکزی افغانستان را مسدود و ارسال پول نقد به این کشور را متوقف کرد‌ه ا‌ست.

۲۴ اوت ۲۰۲۱: جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا، رئیس سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا (سیا) را به افغانستان فرستاد تا با رهبر گروه طالبان دیدار کند، این بالاترین سطح تماس با طالبان پس از تصرف کابل بود. 

۲۶ اوت ۲۰۲۱: بمب‌گذاری انتحاری در فرودگاه بین‌المللی کابل، حداقل ۱۸۲ کشته بر جای گذاشت. ۱۶۹ نفر از کشته‌شدگان افراد غیرنظامی افغان و ۱۳ نفر از اعضای ارتش آمریگا بودند . مسئولیت این حمله را شاخه خراسان داعش بر عهده گرفت. پزشکانی که اجساد را معاینه کردند اظهار داشته‌اند بسیاری از کشته‌شدگان در اثر اصابت گلوله به سر یا گردن کشته شده‌اند که نشان می‌دهد از بالا به سمت جمعیت تیراندازی شده است. به گفته شاهدان عینی، پس از انفجار انتحاری، سربازان آمریکایی شروع به تیراندازی به سمت جمعیت غیرنظامی کردند. 

۲۷ اوت ۲۰۲۱: پنجشیر تنها ولایت به تصرف درنیامده توسط طالبان در اختیار نیروهای احمد مسعود است. به نوشته نیورک‌تایمز «علیرغم نظرات متفاوتی که در مورد قدرت سازمانی مسعود وجود دارد، وی می‌تواند مانند پدرش در ۲۰ سال پیش به عنوان چشم و گوش غرب عمل کند. سازمان سیا و سازمان اطلاعات خارجی فرانسه (دی‌جی‌اس‌ئی) بر سر این مسئله که مسعود منبع ارزشمند اطلاعاتی برای آنهاست اتفاق نظر دارند.»

۲۹ اوت ۲۰۲۱: در اثر حمله هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی به یک خودرو، ۱۰ عضو یک خانواده از جمله ۷ کودک، کشته شدند. آمریکایی‌ها ادعا کردند که خودرو یاد شده متعلق به داعشِ شاخه خراسان بوده که مسئولیت بمب‌گذاری انتحاری ۲۶ اوت در فرودگاه کابل را به‌عهده گرفته است. بعداً مشخص شد که خودرو این خانواده هیچ ارتباطی با داعش نداشته است. 

۳۰ اوت ۲۰۲۱: آخرین نظامی آمریکایی از افغانستان خارج گردید. آمریکا و متحدانش، پس از ۱۹ سال و ۱۰ ماه و ۲۳ روز به اشغال این کشور پایان دادند. جنگ افغانستان، چند ماهی بیش از جنگ ویتنام، طولانی‌ترین جنگی به شمار می‌رود که آمریکا مستقیم در آن شرکت داشته‌ا‌ست. 

۳۱ اوت ۲۰۲۱: دستیار نزدیک و مشاور مالی بن لادن پس از حدود بیست سال زندگی در پاکستان به منطقه «تورابورا» در جلال‌آباد افغانستان بازگشت. 

۲ سپتامبر ۲۰۲۱: به گزارش رادیو بین‌المللی چین، «علیجان عنایت» سخنگوی منطقه خودمختار اویغور سین‌کیانگ چین با تأکید بر همسایگی سین‌کیانگ چین با افغانستان، وجود نیروهای تروریستی مانند «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» در این کشور را تهدید مستقیم برای امنیت و ثبات سین‌کیانگ دانست و اظهار امیدواری کرد تا طالبان علناً دور همه سازمان‌های تروریستی مانند «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» خط بکشد و با آنها قاطعانه به مقابله بپردازد.

۶ سپتامبر ۲۰۲۱: ولایت پنجشیر به تصرف نیروهای طالبان درآمد و نیروهای احمد مسعود مجبور به عقب‌نشینی به مناطق کوهستانی شدند. مسعود به همراه امراله صالح که سال‌ها مسئول سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی افغانستان بود، در تاجیکستان بسر می‌برند. 

۷سپتامبر ۲۰۲۱: سخنگوی طالبان ضمن معرفی هیبت‌اله آخوندزاده به‌عنوان رهبر، تشکیل دولت موقت افغانستان به ریاست محمد حسن آخوند را اعلام کرد. از ۳۳ پست سرپرستی وزارتخانه‌ها و سایر مقامات، ۱۳ نفر در دوره اول حکومت طالبان نیز دارای پست‌های دولتی بود‌ه‌ا‌ند. علیرغم وعده طالبان مبنی بر تشکیل دولت «همه‌شمول»، در این ترکیب تنها یک تاجیک و یک ازبک حضور دارند. 

۷سپتامبر ۲۰۲۱: تعدادی از اعضای کابینه موقت افغانستان با نمایندگان فدراسیون روسیه، چین و پاکستان در کابل دیدار کردند. 

۱۲ سپتامبر ۲۰۲۱: دولت طالبان اعلام کرد که دانشگاه‌ها در افغانستان باید بر اساس جنسیت تفکیک شوند، و پوشش جدید اسلامی وضع می‌شود. عبدالباقی حقانی، وزیر تحصیلات عالی گفت، طالبان اجازه آموزش مختلط را نخواهد داد و مضامین درسی دانشگاه‌ها نیز مورد بازبینی قرار می‌گیرند.

۱۲ سپتامبر ۲۰۲۱: اسداللـه کشتمند از اعضای سابق کمیته مرکزی حزب دمکراتیک خلق افغانستان در مصاحبه‌ای میگوید قرارداد صلح بین طالبان و آمریکا دارای ابهاماتی است که بسیار اهمیت دارد. در قرارداد صلح از تخلیه 5 پایگاه نظامی یاد شده است، اما از تخلیه پایگاه‌های راداری دوربرد که در بلندترین ارتفاعات صعب العبورافغانستان در منطقه واخان مستقر هستند و می‌توانند دورترین نقاط داخل خاک روسیه و چین را زیر پوشش داشته باشند سخنی به‌میان نیامده است.

۱۷ سپتامبر ۲۰۲۱: ژنرال کنت مک‌کنزی، فرمانده نیروهای آمریکا در منطقه (سنتکام) اعلام کرد که در حمله پهپادی آمریکا در نزدیکی فرودگاه کابل در اواخر ماه اوت، به جای اسلام‌گرایان افراطی داعش خراسان، شهروندان غیرنظامی کشته شده‌اند. او این حمله را «یک اشتباه تراژیک» خواند.

۱۸ سپتامبر ۲۰۲۱: امروز مدارس «پسرانه» در افغانستان سال تحصیلی را آغاز کردند. در اطلاعیه وزارت معارف با فراخوان از دانش‌آموزان پسر و آموزگاران مرد برای بازگشت به مدارس، درباره مدارس دخترانه و معلمین زن سکوت شده است. 

۱۸ سپتامبر ۲۰۲۱: ملا محمدحسن آخوند؛ رئیس‌الوزرای دولت موقت طالبان با نمایندگان کشورهای روسیه، چین و پاکستان برای دیدار و گفتگو کرد.

۲۴ سپتامبر ۲۰۲۱: وزارت معارف طالبان در بیانیه‌ای اعلام کرد، تا کنون درباره بازگشایی مدارس ششم به بالای دخترانه در افغانستان تصمیمی گرفته نشده و خبر بازگشایی این مدارس «شایعه» است.

۲۷ سپتامبر ۲۰۲۱: گروه طالبان در ولایت هلمند با انتشار بیانیه‌ای به تمامی آرایشگاه‌ها و حمام‌های لشکرگاه اعلام کرد حق تراشیدن یا کوتاه کردن ریش مردان را ندارند چون به ادعای آنها این کار خلاف شرع و قوانین اسلامی است. حافظ راشد هلمندی، رئیس امر به معروف و نهی از منکر هلمند گفت دستور منع تراشیدن ریش نه تنها در هلمند، بلکه برای کل افغانستان است.

۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱: طالبان با برخورد خشونت‌آمیز و شلیک‌های هوایی جلو تظاهرات گروهی از زنان در کابل را گرفتند و آنها را متفرق کردند. این گروه از زنان در شرق کابل با حمل شعارهایی از جمله «آموزش را سیاسی نسازید» خواستار بازگشت دختران به مدارس و نهادهای آموزشی شدند.

۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱: روسیه از تاجیکستان و افغانستان خواسته که اختلافات میان دو کشور را به طرز قابل قبول برای هر دو طرف، حل کنند. به گفته سخنگوی وزارت خارجه روسیه، طالبان ده‌ها هزار نیروی ویژه این گروه را به ولایت تخار، در شمال شرقی افغانستان در مجاورت تاجیکستان اعزام و مستقر کرده است. 

۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱: شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر خارجه قطر از کشورهای «دوست» این کشور خواسته تا افغانستان را پس از تصرف این کشور توسط طالبان «منزوی» نسازند!

۲ اکتبر ۲۰۲۱: تا امروز هیچ کشوری حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته است.