آذربایجان مذاکرات صلح با ارمنستان را رد کرد. حمایت اردوغان از باکو در سفر برلین نادیده گرفته شد.

نوشته یورگ کروناور
یونگه ولت
ترجمه مجله هفته

روز جمعه، تظاهراتی در برلین علیه رئیس جمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، برگزار شد. اردوغان در بعد از ظهر ابتدا با رئیس جمهور آلمان، فرانک-والتر اشتاین‌مایر، دیدار کرد و در همین حال، اولین تظاهرات علیه او آغاز شد. قرار است یک تظاهرات بزرگ نیز روز شنبه برگزار شود.

انتقادات عمدتاً بر این استدلال استوار است که اردوغان حق وجودی اسرائیل را زیر سؤال برده و حماس را «سازمان آزادی‌بخش» خوانده است. پذیرایی از رئیس جمهور ترکیه همچنین به دلیل سیاست خشونت‌آمیز دولت آنکارا علیه اقلیت کرد در کشور خود، همچنین در سوریه و عراق، مورد انتقاد قرار گرفته است. اردوغان تنها در ماه اکتبر، شبکه‌های انرژی و آب در مناطق کردزبان‌ شمال سوریه را با بمب نابود کرد.

روز جمعه شب، صدراعظم آلمان، اولاف شولتس، قرار بود با اردوغان دیدار کند. موضوع اصلی، ادامه توافقنامه دفاع از پناهجویان با آنکارا بود. شولتس همچنین می‌خواست اردوغان را به دلیل اظهاراتش درباره اسرائیل و حماس مورد انتقاد قرار دهد.

نقش ترکیه در دو جنگی که جمهوری آذربایجان در پاییز ۲۰۲۰ و سپس بار دیگر در سپتامبر ۲۰۲۳ علیه ارمنستان آغاز کرد، تا حد زیادی نادیده گرفته شد. آنکارا سال‌ها جمهوری آذربایجان را که جمعیت آن را ملی‌گرایان ترک «ملت برادر» می‌خوانند (»یک ملت، دو کشور«)، از نظر نظامی حمایت کرده است. آنکارا جمهوری آذربایجان را با جدیدترین پهپادهای خود مسلح کرده و به این ترتیب به آن امکان داده است که در دو جنگ تهاجمی، منطقه کوه قره‌باغ را که توسط ارمنیان سکونت داشت، تصرف کند.

پس از جنگ کوتاه اما تعیین‌کننده ۱۹ و ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳، تقریباً همه حدود ۱۲۰ هزار نفر از ساکنان کوه قره‌باغ کوهستانی از ترس خشونت‌های آذربایجانی علیه غیرنظامیان، فرار کردند. چنین خشونت‌هایی از زمان اوج‌گیری درگیری بر سر قره‌باغ کوهستانی در اواخر دهه ۱۹۸۰، بارها رخ داده است. علاوه بر این، در میان ارامنه، یادآوری این موضوع هنوز حی و حاضر و زنده است که آذربایجانی‌ها در پایان جنگ جهانی اول، در کنار نیروهای عثمانی، در نسل‌کشی ارامنه مشارکت داشتند. این واقعیت که ترکیه تحت رهبری اردوغان، تا به امروز این نسل‌کشی را انکار می‌کند، از دیدگاه ارامنه، اوضاع را بهبود نمی‌بخشد.
تصرف نظامی قره‌باغ با حمایت مستقیم ترکیه و آوارگی گسترده مردم این منطقه همچنان موضوع مهمی در سیاست و عدالت بین‌المللی است.

انتظار می‌رفت که دادگاه بین‌المللی دادگستری در لاهه، که ارمنستان در اواخر سپتامبر از آن خواسته بود که آذربایجان را به اتخاذ اقداماتی برای حفاظت از مردم قره‌باغ ملزم کند، روز جمعه عصر حکم خود را صادر کند.

علاوه بر این، مذاکرات برای پایان دادن به درگیری در قفقاز جنوبی نیز در جریان است. با این حال، آذربایجان از پذیرش میانجی‌گری غربی خودداری می‌کند.

رییس‌جمهور الهام علی‌اف از جمهوری آذربایجان در تاریخ ۵ اکتبر، دیدار با رئیس‌جمهور ارمنستان، نیکول پاشینیان، را که قرار بود با وساطت اتحادیه اروپا انجام شود، لغو کرد.

روز پنجشنبه، باکو اعلام کرد که نمایندگانی به مذاکرات صلح برنامه‌ریزی‌شده برای روز دوشنبه در واشنگتن اعزام نخواهد کرد. مقامات آذربایجانی اعلام کردند که به غرب اعتماد ندارند و می‌خواهند درگیری‌های منطقه‌ای را در سطح منطقه‌ای حل کنند.

آخرین مذاکرات در این زمینه در تاریخ ۲۳ اکتبر در تهران برگزار شد، جایی که وزرای امور خارجه آذربایجان و ارمنستان با همتایان خود از ایران، روسیه و ترکیه مذاکره کردند. اگر در این قالب بتوان راه‌حلی پیدا کرد، غرب از آن کنار گذاشته خواهد شد.