روسیه زیر نظر، چین به عنوان یک هدف بلند مدت: ناتو خواهان نفوذ بیشتر در «همسایگان جنوبی» است.

نوشته یورگ کروناور
یونگه ولت
ترجمه مجله هفته

پیش‌زمینه: ناتو در بالکان

بیش از یک ربع قرن پس از حمله ناتو به یوگسلاوی، غرب هنوز نتوانسته است کشورهای جانشین آن را حداقل تا حدی به اندازه کافی کنترل کند تا بتواند نیروهای ناتو را از کوزوو خارج کند. برعکس: امسال KFOR باید واحدهای خود را دوباره تقویت کند؛ در حال حاضر حدود ۴۸۰۰ نظامی در آنجا مستقر هستند. در بوسنی و هرزگوین نیز اوضاع خوب پیش نمی رود، به همین دلیل به عنوان مثال ارتش آلمان مجبور شد مجدداً عملیات خود را که در اصل در سال ۲۰۱۲ به پایان رسیده بود، در آنجا آغاز کند، اما این بار در چارچوب اتحادیه اروپا. از ۱۹ تا ۲۲ نوامبر، دبیرکل ناتو، ینس استولتنبرگ، از منطقه برای مذاکره و افزایش فشار بازدید کرد. در این هفته او گزارش خود را به وزیران خارجه ناتو ارائه داد.

استولتنبرگ از جمله بوسنی و هرزگوین را نیز بازدید کرد، جایی که صرب‌ها به طور فزاینده ای به دنبال جدایی است و خود را بیشتر و بیشتر علیه نماینده عالی غرب کریستین اشمیت (CSU) می شوراند که به طور منظم به شیوه استعمارگرانه در سیاست کشور دخالت می کند. دبیرکل ناتو در سارایوو پیامی را به جا گذاشت که این ائتلاف «اساساً حاکمیت و تمامیت ارضی بوسنی و هرزگوین را» حمایت می کند. بوسنیایی های صرب اکنون به خوبی به یاد دارند که ناتو دقیقاً خلاف این کار را انجام داد، زمانی که کوزوو را از صربستان جدا کرد؛ اما این چیزی جدید نیست – استانداردهای دوگانه غرب را همه می شناسند.

در کوزوو، استولتنبرگ از دولت خواست که در آینده بهتر با KFOR هماهنگ شود زمانی که علیه اعتراضات در اقلیت زبانی صرب اقدام کند. در صربستان، او دوباره بر این نکته اصرار کرد که بلگراد باید یک توافق سیاسی با پریشتینا در مورد درگیری بین اقلیت زبانی صرب در کوزوو و اکثریت آلبانیایی پیدا کند. آیا او با صحبت های خود توانسته است کنترل غربی بر منطقه را تقویت کند، البته می توان تردید کرد: برای ناتو، جنوب شرقی اروپا تا به امروز منطقه ای آرام نیست.



اوکراین در مرکز توجه قرار گرفت، زمانی که وزیران خارجه ناتو در روز سه شنبه و چهارشنبه این هفته در بروکسل دیدار کردند. همانطور که اغلب اوقات، صحبت از ارسال تسلیحات بیشتر به نیروهای مسلح اوکراین بود. مانند همیشه، تضمین داده شد که ما همچنان از این کشور حمایت خواهیم کرد، و آن هم «تا زمانی که لازم باشد». در نهایت، برای اولین بار یک شورای ناتو-اوکراین در سطح وزیران برگزار شد که همتای اوکراینی، دیمیترو کولبا، به طور خاص در آن حضور یافت. علاوه بر این، وزیران موضوعاتی را نیز مورد بحث قرار دادند که درک عمومی آنها نقش چندانی ندارد، اما می توانند در میان مدت تا بلند مدت تأثیر قابل توجهی داشته باشند: از جمله نحوه اقدام ناتو در «همسایگان جنوبی» خود، و نحوه اقدام آن علیه چین.
سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در اجلاس خود در اواسط ژوئیه در ویلنیوس تصمیم گرفت فعالیت‌های خود را در «همسایگی جنوبی» خود، از شمال آفریقا از جمله صحرای آفریقا تا خاورمیانه، افزایش دهد.

دلیل این امر این است که روسیه در این مناطق نفوذ خود را افزایش داده و آن را گسترش می‌دهد، مانند مالی، لیبی، صنعت تسلیحاتی در الجزایر و مصر و به طور کلی در سوریه. در بیانیه اجلاس ناتو این‌گونه بیان شده است: «روسیه در این مناطق تنش و بی‌ثباتی ایجاد می‌کند.»

اجلاس تصمیم گرفت که شورای آتلانتیک شمالی در «تأملی جامع و عمیق» راه‌های مقابله با این امر را بررسی کند. شورا در این راستا در ماه اکتبر گروهی از کارشناسان را منصوب کرد که اکنون گزارشی در مورد وضعیت و پیشنهادات خاص برای گزینه‌های اقدام ناتو تهیه خواهند کرد. این گروه گزارش خود را قبل از نشست وزیران خارجه ناتو در آوریل ۲۰۲۴ ارائه خواهد کرد. ناتو تصمیم نهایی در مورد اینکه در این منطقه بزرگ چه کاری انجام دهد را در اجلاس سالگرد خود در ژوئیه در واشنگتن خواهد گرفت.

برخی نقاط ثابت از قبل مشخص شده‌اند. به عنوان مثال، ناتو با یک ماموریت آموزشی در عراق حضور دارد که در آن ارتش آلمان نیز مشارکت دارد. علاوه بر این، ناتو دو قالب همکاری ایجاد کرده است: «گفت‌وگوی مدیترانه‌ای» در سال ۱۹۹۴ که در آن موریتانی، مراکش، الجزایر، تونس، مصر، اردن و اسرائیل مشارکت دارند و «ابتکار همکاری استانبول» که در چارچوب آن با کویت، قطر، بحرین و امارات متحده عربی همکاری می‌کند و به طور نقطه‌ای فعالیت‌های مشترکی با عربستان سعودی و عمان انجام می‌دهد. روابط متفاوت است؛ آنها با اردن که از سال ۱۹۹۵ در «گفت‌وگوی مدیترانه‌ای» مشارکت دارد، به‌ویژه نزدیک هستند. ناتو در حال حاضر این روابط را گسترش می‌دهد.

آخرین بار، رئیس ستاد نظامی ناتو، راب بایر، در اواخر سپتامبر برای گفتگوهای مفصل به پایتخت اردن، عمان، رفت. بایر یادآور شد که نیروهای مسلح اردن در بسیاری از ماموریت‌های ناتو مشارکت داشته‌اند، مانند مأموریت‌های اشغالی در کوزوو و افغانستان و جنگ لیبی. بایر خاطرنشان کرد که «نیروهای اردنی در «نیروی واکنش ناتو» شرکت می‌کنند» و به ویژه اهمیت «تقویت همکاری نظامی» را برجسته کرد. برای دستیابی به این امر، ناتو در سال ۲۰۱۴ اردن را به عنوان «همکار فرصت‌های بهبود یافته» اعلام کرد. علاوه بر اردن، تنها سوئد، استرالیا، گرجستان و اوکراین نیز این وضعیت را دارند. پس از بازدید بایر، پادشاه عبدالله دوم در 6 نوامبر از ناتو در بروکسل دیدار کرد. دبیرکل ناتو، ینس استولتنبرگ، صراحتاً «همکاری عمیق‌تر» بین دو طرف را استقبال کرد.
علاوه بر همکاری با اردن و حضور نظامی در عراق، ناتو در حال تلاش برای افزایش نفوذ خود در شبه جزیره عربستان است. در این منطقه، چین به طور قابل توجهی قدرتمندتر شده است و دو کشور عربستان سعودی و امارات متحده عربی در تاریخ ۱ ژانویه ۲۰۲۴ به عضویت پیمان بریکس در خواهند آمد.

از ۱۷ تا ۱۹ نوامبر، اولریش باوئر، دبیر کل ناتو، و بوریس روژ، دیپلمات آلمانی که از ماه مه ۲۰۲۳ به عنوان معاون دبیر کل ناتو در امور سیاسی و امنیت مشغول به کار است، در «دیالوگ منامه» در بحرین شرکت کردند. این کنفرانس امنیتی بین المللی که هر ساله توسط مؤسسه مطالعات راهبردی بین‌المللی (IISS) لندن برگزار می‌شود، یکی از مهم‌ترین کنفرانس‌های امنیتی منطقه است.

ناتو اعلام کرد که پیام اصلی این دو مقام این بود که ناتو قصد دارد «همکاری‌های خود را در همسایگی جنوبی عمیق‌تر کند». این همکاری‌های دوجانبه عمدتاً با مقامات دولتی بحرین انجام شد، زیرا مقر ناوگان پنجم ایالات متحده در آنجا قرار دارد.

ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، اعلام کرد که قصد دارد «در آینده نزدیک» به منطقه خلیج فارس سفر کند.

ناتو تلاش خود برای تقویت نفوذ خود در جهان عرب را مدت‌ها قبل از تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرده است. این تلاش عمدتاً برای مقابله با نفوذ روسیه و قدرت گرفتن چین است که به طور فزاینده‌ای با عربستان سعودی و امارات متحده عربی همکاری می‌کند. این تلاش همچنین به منطقه ساحل صحرا نیز هدف دارد. ناتو روابط خود را با موریتانی نیز تقویت می‌کند که مرزی بسیار طولانی با مالی دارد.

جنگ اخیر بین اسرائیل و حماس نیز بر این تلاش‌ها تأثیر گذاشته است. در حالی که نیروهای ناتو در عراق می‌توانند به هدفی برای حملات شبه‌نظامیان عراقی-شیعی تبدیل شوند که در هفته‌های اخیر گاه به گاه پایگاه‌های آمریکایی را هدف قرار داده‌اند، همکاری ناتو با اردن اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ناتو قصد دارد به زودی یک دفتر ارتباطی در امان افتتاح کند که اولین دفتر ارتباطی ناتو در جهان عرب خواهد بود. با این اقدام، ناتو حضور خود را در منطقه فراتر از حضور نظامی خود گسترش می‌دهد.