ریاکاری در لاهه: چرا برای دادگاه کیفری بین‌المللی اینقدر آسان است که روس‌ها را متهم کند، اما نه اسرائیلی‌ها؟

استنلی کوهن

ترجمه مجله هفته

به گفته وکیل آمریکایی استنلی کوهن، شهرت دادگاه کیفری بین‌المللی ممکن است به طور کامل نابود شود اگر جنایات علیه فلسطین به طور کامل بررسی نشود.

در هفته‌های اولیه جنگ بین غزه و اسرائیل، دادستان دادگاه کیفری بین‌المللی بیانیه‌ای صادر کرد که در آن گفت که ممانعت از ارسال کمک‌های بشردوستانه به غزه ممکن است یک جنایت باشد.
بعداً مشخص شد که دادگاه به اسرائیل سفر کرده است و اسرائیل متهم به ممانعت از تحقیقات دادگاه در مورد جنایات جنگی کرد. استنلی کوهن، وکیل آمریکایی در گفتگو با رسانه روسیه امروز می‌گوید، «اگر این یک موردی نیست که نیاز به دادگاه بین‌المللی دارد، پس اساسنامه رم باید باطل و بلااثر باشد».
در ۲۹ اکتبر، کریم خان، دادستان دادگاه کیفری بین‌المللی، به دولت اسرائیل هشدار داد که ممانعت از انتقال کمک‌های بشردوستانه به نوار غزه می‌تواند منجر به «مسئولیت کیفری» طبق اساسنامه رم شود. با این حال، در سخنرانی خود در پایتخت مصر، قاهره، کریم خان بیشتر بر حمله ۷ اکتبر به رهبری حماس تمرکز کرد تا بر جنایت‌های که ارتش اسرائیل در نوار غزه مرتکب شده است. پس از اظهارات دادستان «دادگاه کیفری بین‌المللی»، این سوال مطرح شد که آیا این دادگاه در پیگرد جنایاتی که در سراسر فلسطین-اسرائیل مرتکب شده‌اند، اصلا مرجع قابل اعتماد و مفیدی خواهد بود.

استنلی کوهن، وکیل برجسته آمریکایی، در مورد اظهارات کریم خان در قاهره اظهار نظر کرد. کوهن گفت که کریم خان «استدلال‌های تأییدکننده، توضیحی ارائه کرد که حماس چه کرده است، چه زمانی، کجا، چه اتفاقی افتاده است. در غیاب هرگونه تحقیق مستقل، در غیاب هرگونه شواهد مستقل که تا حدی بر تحریف تبلیغاتی و اطلاعات جاسوسی جایگزینی که در گردش است تکیه دارد». اگر من یکی از وکلایی بودم که فلسطین را در «دادگاه کیفری بین‌المللی» نمایندگی می‌کردم، با توجه به نظرات دادستان، خواستار استعفای او می‌شدم»، کوهن ادامه داد.

در مارس ۲۰۲۱، «دادگاه کیفری بین‌المللی» رسماً تحقیقاتی را در مورد جنایات جنگی که از ۱۳ ژوئن ۲۰۱۴ در فلسطین مرتکب شده‌اند، آغاز کرد – و این از سوی همه طرف‌های درگیر. این به‌طور فنی به این معناست که جنایات اخیر می‌توانند مورد بررسی قرار گیرند و مسئولان به‌طور نظری می‌توانند محاکمه شوند. در سال ۲۰۲۱، سازمان حقوق بشر B’tselem اسرائیل به همراه دیده‌بان حقوق بشر اعلام کرد که دولت اسرائیل یک رژیم آپارتاید علیه فلسطینی‌ها اعمال می‌کند. در سال ۲۰۲۲، عفو بین‌الملل از این امر پیروی کرد و گزارشی مفصل منتشر کرد که توضیح می‌داد چرا آنها نیز تصمیم گرفته‌اند اسرائیل را به جنایت آپارتاید متهم کنند. دادگاه کیفری بین‌المللی طبق اساسنامه رم حق دارد کسانی را که مرتکب جنایت آپارتاید می‌شوند، محاکمه کند.

با این حال، همانطور که اندیشکده مستقر در ایالات متحده، Arab Center Washington DC در سپتامبر خاطرنشان کرد، «دادگاه کیفری بین‌المللی» در دو سال گذشته «کار کمی انجام داده است»، علیرغم «اعلام تمایل دادستان برای بهبود اعتبار دادگاه و تعهدات خصوصی او که این مسئله برای او مهم است». اگرچه اسرائیل اعلام کرده است که «با «دادگاه کیفری بین‌المللی» همکاری نخواهد کرد» و علیه تحقیقات اعلام شده دادگاه در سال ۲۰۲۱ اعتراض کرده است، اما خانواده‌های اسرائیلی‌هایی که در ۷ اکتبر کشته شدند از دادگاه خواسته‌اند که تحقیقاتی را در مورد جنایات احتمالی حماس آغاز کند.
این دولت اسرائیل را در موقعیتی دشوار قرار می‌دهد، زیرا بارها اعلام کرده است که «دادگاه کیفری بین‌المللی» صلاحیت دخالت در امور ما را ندارد. از سوی دیگر، حماس از تحقیقات جنایات جنگی توسط «دادگاه کیفری بین‌المللی» استقبال کرد و در عین حال اقدام خود را نیز دفاع کرد.
در پاسخ به این سوال که چرا دادگاه کیفری بین‌المللی هنوز علیه مسئولان جنایات انجام‌شده در مناطق اشغالی فلسطین اتهامی مطرح نکرده است، استنلی کوهن گفت:

«آنها ظرف چهار روز علیه پوتین اتهامی مطرح کردند، بر اساس ادعاهایی که مطمئناً برای آن دلایل کافی وجود دارد. در مورد اسرائیل، شما نه سال فرصت داشتید تا نقض‌های سیستماتیک حقوق بین‌الملل، نقض قوانین جنگی، نقض حقوق بشر، مجازات جمعی، نقض کد بشردوستانه و جنایات جنگی را شناسایی، تحقیق و تأیید کنید.»

کوهن همچنین افزود: «نمی‌دانم چرا دو سال طول کشیده است… اکنون باید تحقیقاتی در حال انجام باشد. من در درخواست‌های مقدماتی به دادگاه کیفری بین‌المللی مشارکت داشتم. در طول نه سال گذشته، صدها و صدها بیانیه، شهادتنامه، فیلم، گزارش، اعتراف و اظهارات به دادگاه کیفری بین‌المللی ارائه شده است. احساسی در من می‌پرسد که قربانیان آن آفریقایی ها بودند آیا با همین سرعت پیش می‌رفت، زیرا دادگاه کیفری بین‌المللی تجربه کرده است که عمداً در مورد متهمان یا اهداف آفریقایی یا افراد رنگین‌پوست سریع عمل می‌کند.»

از آنجایی که تعداد کودکانی که تنها در باریکه‌غزه در نتیجه جنگ اسرائیل علیه این سرزمین محصور ساحلی جان خود را از دست داده‌اند، بیش از شش برابر کل تعداد غیرنظامیان اسرائیلی است که در ۷ اکتبر جان خود را از دست دادند، این سوال مطرح می‌شود که آیا دادگاه کیفری بین‌المللی جنایات علیه فلسطینی‌ها را با همان جدیتی می‌بیند که علیه اسرائیلی‌ها؟
اگر این پرونده پیشرفت کند و فهرست بی‌پایان جنایات جنگی که در سراسر فلسطین و اسرائیل مرتکب شده است، مورد بررسی قرار گیرد، شاید این امر بتواند بخشی از مشروعیت دادگاه را که بارها توسط رهبران آفریقایی متهم شده است که به ناحق بسود اسرائیل تحقیق می‌کند، نجات دهد. از آنجایی که اکثر اتهامات دادگاه کیفری بین‌المللی علیه افرادی در قاره آفریقا مطرح شده است، برخی حتی پیشنهاد کرده‌اند که دادگاه کیفری بین‌المللی را به دادگاه کیفری آفریقایی تغییر نام دهند.

وقتی مشخص شد که کریم خان، دادستان دادگاه کیفری بین‌المللی، به اسرائیل سفر کرده است، او به سرعت برنامه‌هایی برای دیدار با محمود عباس، رئیس‌جمهور فلسطین و گروه‌های حقوق بشر فلسطین ترتیب داد. با این حال، گروه‌های حقوق بشر مستقر در مناطق اشغالی درخواست او برای دیدار را رد کردند. عمار الدویک، مدیرکل کمیسیون مستقل حقوق بشر (ICHR)، گفت: «نحوه رسیدگی به این بازدید نشان می‌دهد که آقای خان کار خود را به‌طور مستقل و حرفه‌ای انجام نمی‌دهد».

به گفته استنلی کوهن، علاوه بر دادگاه کیفری بین‌المللی، راه‌های دیگری نیز برای پیگرد جنایات جنگی وجود دارد، از جمله دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ). او گفت: «علاوه بر این، دادگاه‌هایی با صلاحیت جهانی مانند آفریقای جنوبی، اسپانیا و حدود یک دوجین کشور دیگر وجود دارند که بدون شک تحقیقاتی در چارچوب صلاحیت جهانی نیز آغاز خواهند کرد».

اینکه آیا دادگاه کیفری بین‌المللی اکنون اقدام می‌کند، یا رسوایی ابدی دادگاه خواهد بود. گستره وحشی‌گری‌هایی که در حال حاضر در غزه رخ می‌دهد، توصیف آن دشوار است. بیش از بمب‌هایی که ایالات متحده بر هیروشیما انداخت، بر این منطقه محاصره‌شده انداخته شده است. در عین حال، دسترسی به غذا، آب، کمک‌های پزشکی، سوخت و برق یا به طور کامل مسدود شده است یا در موارد دیگر به شدت محدود شده است. حدود ۱.۵ میلیون غیرنظامی آواره شده‌اند، حدود ۲۰ هزار نفر کشته شده‌اند و بیش از ۳۰ هزار نفر زخمی شده‌اند.