لری سَنگِر، بنیانگذار ویکیپدیا:
این سایت توسط «سیا» برای شستشوی مغزی افکار عمومی اداره میشود!
تهیه و تنظیم: طلیعه حسنی
دانش و امید، شماره ۲۰، آبان ۱۴۰۲
اکنون بیش از دو دهه است کسانی که برای جستجوی اطلاعاتی به اینترنت مراجعه میکنند، با اولین منبعی که مواجه میشوند، ویکیپدیاست. ویکیپدیا در این سالها، با این ادعا که این سایت یک دانشنامه آزاد و همگانی است و هر فردی در هر کجای جهان میتواند بهراحتی در آن مطلبی بنویسد یا مطلبی در سایت را ویرایش کند، برای خود اعتبار و نفوذی در جهان کسب کرده است. صدها میلیون جستجوگر در فضای مجازی به آنچه در ویکیپدیا مییابند، به عنوان حقیقت محض نگاه کرده و از اینکه کار جستجویشان در اولین نگاه و کوتاهترین زمان به ثمر رسیده، خشنود هستند.
با این حال، در همین سالها، نویسندگان و جستجوگران مطلع و جدیتر، به تجربه شخصی، بارها به صحت و سقم و نیز بازگویی همه حقیقت پیرامون یک موضوع در این منبع رایگان و آسان در دسترس، دچار شک و تردیدهایی شده و از توصیه آن به دیگران به عنوان یک منبع معتبر پرهیز کردهاند. این گروه به حق و دلسوزانه از تأثیر مخرب اطلاعات گزینشی، ناقص و سانسور شده این سایت بر اذهان عمومی، بهویژه نسل جوان، نگران هستند. این افراد که همواره مورد تهاجم عدهای آسانگیر، اگر نه مغرض، میباشند، حتی استفاده از این سایت و نام بردن از آن به عنوان یکی از منابع مقالات خود را موجب بیاعتباری کارشان ارزیابی میکنند.
اکنون افشاگریهای لری سَنگِر۱ یکی از دو بنیانگذار ویکیپدیا، مهر تأییدی بر این شک و تردیدها و عدم اعتماد به صحت و دقیق بودن اطلاعات این «دانشنامه»، زده است. با جستجوی کوچکی به زبان انگلیسی درباره این افشاگری، از قول وی با صراحت گفته میشود: من که به اختراع ویکیپدیا کمک کردم، به آن اعتماد ندارم؛ هیچکس نباید به ویکیپدیا اعتماد کند؛ آژانسهای اطلاعاتی بیش از یک دهه است که دانشنامه آنلاین را دستکاری میکنند. این سایت توسط «سیا» برای شستشوی مغزی افکار عمومی اداره میشود.
در ادامه با تفصیل بیشتری گفتههای لری سنگر را خواهیم خواند، اما پیش از آن ضروری است تا نکاتی توضیح داده شوند. سنگر در گفتگوهای خود، از «حزب دمکرات ایالات متحده» به عنوان «چپ»، «چپ میانه» یا «چپ لیبرال» نام میبرد. اما روشن است که چپِ مورد نظر سَنگِر هیچ ارتباطی با پرچمداران مبارزات طبقاتی و چپهای عدالتخواه هوادار منافع کارگران و دیگر زحمتکشان ندارد. چنین مغالطهها و تحریفهای زبانی، که از جمله مورد استفاده لری سنگر هم هست، خود یک نمونه از بازیهای دستگاههای تبلیغاتی امپریالیستی برای شکل دادن به افکار عمومی در چارچوب حفظ سلطهگری خود و منافع اقلیتی است که خون مردم دنیا را در شیشه کردهاند. جالب اینکه اکثریت رسانههای شرکتی امپریالیستی مانند سیانان، یوتیوب، فاکس، نیویورک پست، نیویورک تایمز و… نیز در انعکاس افشاگریهای لری سنگر با عنوان درشت از نقش «چپ»ها در سانسور ویکیپدیا استفاده کردند. برای مثال تلگراف لندن تیتر زد: «چپ ویکیپدیا را غصب کرده است و …»
نکته قابل تأمل دیگر اینکه با وجود اهمیت و ارزش اطلاعات برملا شده توسط لری سنگر از جریانات پشت پرده ویکیپدیا، لبه تیز همه افشاگریهای وی متوجه حزب دمکرات آمریکا است، در حالی که به گفته خود او، دستاندرکاران ویکیپدیا، حداقل و برای اولین بار در سال ۲۰۰۷ متوجه تلاشهای سازمان سیا، افبیآی و … برای دستکاری در ویکیپدیا، و برای مثال در آمار قربانیان حمله آمریکا به عراق و … شدهاند، که در واقع، مربوط به زمان ریاستجمهوری جورج بوش از حزب جمهوریخواه میباشد. از این رو، افشاگریهای لری سنگر، ایلان ماسک یا دیگر افراد مشابه را هرگز نباید همتراز و از جنس افشاگریهای ژولیان آسانژها سنجید و آن را مستقل از و بیارتباط با رقابتهای سیاسی درونِ ساختار قدرت در ایالات متحده ارزیابی کرد.
***
رسانههای جهان روز ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۱ (۲۴ تیر ۱۴۰۰) برای اولین بار از قوللری سَنگِر هشدار دادند که دیگر نمیتوان به این وبسایت برای ارائه حقیقت به مردم اعتماد کرد. اکثر رسانهها از جمله برخی از رسانههای ایران در بخش انگلیسی و فارسی خود با تکرار گزارش مانیاک اگروال از ایندیپندنتبه نقل از سَنگِرنوشتند: «آیا میتوانید همیشه به آن اعتماد کنید که حقیقت را به شما میگوید؟ خوب، بستگی به این دارد که شما فکر کنید حقیقت چیست. اگر فقط یک نسخه از حقایق مجاز باشد، این، انگیزه بزرگی به افراد ثروتمند و قدرتمند میدهد تا کنترل چیزهایی مانند ویکیپدیا را به دست بگیرند تا قدرت خود را تقویت کنند. و آنها این کار را انجام میدهند، طوری که گویا فرض بر این است که درباره هر موضوع مورد بحث، تنها یک نسخه قابل دفاع از حقیقت وجود دارد. ویکیپدیا قبلاً اینطور نبود.»
سَنگِر در افشاگری دو سال پیش خود تصریح کرده بود: «بازی بزرگِ کثیفِ پیچیدهای پشت صحنه در جریان است تا مقالهها چیزی را بگویند که کارگردانان این بازی کثیف میخواهند گفته شود. همه نوع ترفند در این بازی هست تا آنها «برنده شوند».»
سَنگِر با آوردن مثال از مقاله مربوط به جو بایدن، رئیسجمهور آمریکا، توضیح داد که این مقاله حاوی اطلاعات از دید جمهوریخواهان نیست. در این مقاله حتی یک پاراگراف در مورد رسوایی اوکراین وجود ندارد. «در ویکیپدیا از این مطالب بسیار کم یافت میشود. چیزی که یافت میشود بسیار مغرضانه است و واقعاً شبیه خلاصهای از دفاعیه یک وکیل است.» صفحه جو بایدن بهندرت اشارهای به بحث و جدلهای مربوط به اوکراین و فعالیت پسرش هانتر در آنجا دارد و این کار را به بهانه رد کردن چیزی انجام میدهد که آن را یک حمله سیاسی ساختگی علیه رئیسجمهور فعلی میداند.
به گزارش سایت روسیه امروز، در همان تاریخ ۲۴ تیر ۱۴۰۰، سَنگِر در گفتگو با فردی سایرز۲، مجری برنامه تلویزیونی لاکداون۳ در مجله آنهِرد۴ درباره آنچه که آن را یک تغییر مشکلآفرین در «دایرةالمعارف» آنلاین خواند، گفت، اکنون موضوعات داغ، چه سیاسی و چه فرهنگی، زیر فشار دیدگاه چپ میانه آشکارا عقاید دیگر گروهها را مبهم و کماهمیت جلوه میدهد. این رویکردی ذاتاً معیوب است، زیرا افراد را از حق تصمیمگیری آگاهانه در زندگی محروم میکند.
«کلمه برای چیزی که بهطور سیستماتیک تکرار شود، «تبلیغ» است و این همان چیزی است که ما واقعاً در ویکیپدیا با آن سر و کار داریم. چنین منبعی تبدیل به ابزار مفیدی برای کسانی میشود که میخواهند درک عمومی از واقعیت را به نفع خود دستکاری کنند. تلاش مجدانهای وجود دارد تا صفحات مربوط به خود در ویکیپدیا را زیر نظارت داشته و ویرایشهای مورد نظر را در آنها انجام دهند.» الان، «اگر مسئلهای در رسانههای جریان اصلی چپ میانه انعکاس نیابد، در ویکیپدیا هم انعکاس نخواهد یافت.»
سَنگِر توضیح میدهد، مشکلِ «توافق همگانی بر سر واقعیتها در ویکیپدیا بسیار فراتر از مسائل سیاسی است. موضوعاتی مانند پزشکی شرق (که سایت آن را تحت عنوان «غیره» نادیده میگیرد)، مسیحیت (که ویکیپدیا از منظر سنتدانشگاهی لیبرال توصیف میکند)، یا کووید-۱۹ همگی تحت تأثیر آن هستند. مورد آخر نمونه خوبی از نحوه پیوستن این وبسایت به محرک بزرگ فنآوری برای خاموش کردن صداهایی است که این نهادها در گفتمان عمومی آنها را نامطلوب تلقی میکنند. برندگان جایزه نوبل، پزشکان سرشناس و عده بسیار دیگری هستند که نظرشان نه تنها در ویکیپدیا مورد قبول واقع نمیشود، بلکه به معنای دقیق کلمه در یوتیوب، فیسبوک و توییتر سانسور میشوند، جایی که ویدئوهای مصاحبهها با چنین افرادی حذف میشوند، زیرا مستقیماً با روایت آنها در تضاد هستند.»
این اعتراف سنگر، چناچه در شروع مطلب نیز اشاره شد، رد آشکار ادعاها مبنی بر آزادی همه و در همه جای جهان برای ویرایش مطالب یا گذاشتن مقاله در این سایت است.
سَنگِر در گفتگوی تازهای در آگوست / مرداد امسال (۲۰۲۳/۱۴۰۲) با گلن گرینوالد۵ سردبیر وبسایت «سیستم آپدیت»۶، با صراحت بیشتری درباره نقش مشخص سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده (سیا) و افبیآی در اعمال سانسور در ویکیپدیا صحبت کرد. وی با افسوس توضیح داد، این سایت، که با کمک او در سال ۲۰۰۱ پایهگذاری شد، به ابزاری برای «کنترل» در دست تشکیلات چپ لیبرال شامل آژانسهای اطلاعاتی سیا، افبیآی و سایر سازمانهای اطلاعاتی مربوطه آمریکا، برای به راه انداختن «جنگ اطلاعاتی» تبدیل شده است و ویراستاران آن از «سیاست بیطرفی» که بر اساس آن بنا شده بود، منحرف شدهاند. «ما شواهدی داریم که نشان میدهد در اوایل سال ۲۰۰۸ از رایانههای سیا و افبیآی برای ویرایش ویکیپدیا استفاده شده است. آیا فکر میکنید که آنها این کار را متوقف کردهاند؟»
سنگر توضیح میدهد، فعالیت سیا و افبیآی در ویکیپدیا اولین بار توسط یک دانشجوی برنامهنویسی به نام ویرجیل گریفیث۷ در سال ۲۰۰۷ علنی شد. گریفیث برنامهای به نام ویکیاسکنر۸ نوشت که قادر بود تا مکان رایانههای مورد استفاده برای ویرایش مقالات ویکیپدیا را ردیابی کند. بدین ترتیب او متوجه شد که سیا، افبیآی و مجموعهای از کمپانیهای بزرگ و نهادهای دولتی در حال پاکسازی دایرةالمعارف آنلاین از اطلاعات علیه به خود هستند.
از رایانههای سیا برای حذف تعداد تلفات جنگ عراق استفاده شد، و از یک رایانه افبیآی برای حذف تصاویر هوایی و ماهوارهای از زندان ایالات متحده در خلیج گوانتانامو در کوبا استفاده شد. رایانههای سیا صدها مقاله از جمله مطالبی درباره محمود احمدینژاد، رئیسجمهور وقت ایران، برنامه هستهای چین و نیروی دریایی آرژانتین را ویرایش کردند. برخی از ویرایشها جزئیتر بودند، مثلاً ویلیام کولبی۹، رئیس سابق سیا، ظاهراً برای بلندتر کردن فهرست دستاوردهای خود، مدخل مربوط به خود را ویرایش کرد.
«[سازمانهای اطلاعاتی] برای پیش بردن برنامههای خود به افراد متخصص پول میدهند، افرادی که در حال حاضر عمدتاً یا با آنها همراستا هستند یا فقط برای ارتقای موقعیت و شکوفایی استعدادشان، بازی ویکیپدیا را در نهادهای [اطلاعاتی] یاد میگیرند تا چیزی را که آنها میخواهند به مردم گفته شود، عملی سازند.» سَنگِر ادامه داد: «بخش بزرگی از کار اطلاعاتی و جنگ اطلاعات در وبسایتهایی مانند ویکیپدیا، آنلاین انجام میشود.»
در اوایل سال جاری، ایلان ماسک، مالک ایکس (X) (توئیتر سابق) مجموعه اسنادی را منتشر کرد که نشان میداد چگونه مدیران سابق این پلتفرم در تبانی با افبیآی، محتوایی را که خواهان مخفی ماندن آن بودند، حذف کردند. توئیتر به کارزار ارتش آمریکا، از طرف چندین نهاد اطلاعاتی ایالات متحده برای اعمال نفوذ آنلاین کمک کرد تا «روایتهای ضد اوکراینی» را سانسور کند.
مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا (Meta) هم اعتراف کرده است که فیسبوک، بزرگترین پلتفرم رسانه اجتماعی در جهان، به درخواست مستقیم افبیآی اطلاعات دقیقی را که میتوانست به کارزار انتخاباتی جو بایدن در سال ۲۰۲۰ آسیب برساند، سانسور کرد.
افشاگری سَنگِر تأییدی بر این واقعیت شناخته شده است که «ویکیپدیا» به عنوان یک ابزار آمریکایی برای شکل دادن به افکار عمومی، اغلب منجر به حذف مقالات و ویرایش مطالبِ به زعم آنها نامطلوب میشود. این یکسویه ساختن اطلاعات، بهویژه در نسخه انگلیسیزبان، که به دیدگاههای غربی اولویت میدهد، قابل مشاهده است و باعث شده تا عدهای «ویکی» را منبع حقیقت بر اساس دیدگاههای خود بدانند و در عین حال، به این واسطه برای خود اعتبار و نفوذ بیشتری به دست آورند.
***
جای تأسف است که در کشور ما ایران، با وجود این افشاگریها، هنوز هستند کسانی که بر اعتبار این منبع و شیوه آزاد تهیه و ویرایش مطالب ویکیپدیا اصرار میورزند و با انعکاس اطلاعات نادرست برای کسب و کار خود دنبال مشتری میگردند.۱۰ و فاجعهبارتر کار کسانی است که با تکرار نعل بالنعل مطالب ویکیپدیا، در معرفی کتابها، شخصیتها، رویدادهای تاریخی، اطلاعات علمی و … اطلاعات نادرست و سر و دم بریده و غالباً آلوده به غرضهای نظری و سیاسی را به خورد مردم ایران میدهند.
1. Larry Sager 2. Freddie Sayers 3. Lockdown
4. UnHerd 5. Glen Greenwald 6. System Update
7. Virgil Griffith 8. WikiScanner 9. former CIA chief William Colby
۱۰. برای نمونه نگاه کنید، به نوشته جواد یاسمی، مشاور «آموزش دیجیتال مارکتینگ»، فوق لیسانس دانشگاه صنعتی امیرکبیر، عاشق رشد معنادار (؟!) در سئو و گوگل در خرداد ۱۴۰۲، تحت عنوان «ویکی پدیا را چه کسانی اداره میکنند؟»
منابع:
2. https://thepeoplesvoice.tv/wikipedia-founder-warns-site-is-run-by-cia-to-brainwash-the-public/
3. Mayank Aggarwal: Nobody should trust Wikipedia, says man who invented Wikipedia, Independent, July 16, 2021
4. Russia Today, 16 Jul, 202: The word for it is ‘propaganda’: Wikipedia co-founder says website has morphed into playground for rich and powerful manipulators
5. Russia Today, 2 Aug, 2023: CIA moderating Wikipedia – former editor
۴. «گرداب»، ۱۴ مرداد ۱۴۰۲: مامور مخفی ویکیپدیا؛ سیا چه نقشی در مدیریت ویکیپدیا دارد؟
7. FarsNewsAgency, 03 August 2023: Former Editor: CIA Moderating Wikipedia
8. Press TV, 02 August 2023: US establishment using Wikipedia to wage ‘information warfare’: Former editor
9. @Slavyangrad, SLG Intelligence Briefings, Strategy and Analysis, Expert Community
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 