مذاکرات در مورد مناقشه ارضی بین ونزوئلا و گویان. مبارزه برای راه حل مسالمت آمیز
نویسنده: فولکر هرمزدورف
یونگه ولت
ترجمه مجله هفته
زمینه: مشکل حلنشده استعماری
مناقشه اسکوئیبو یک میراث استعماری است. تا کنون چندان مورد توجه قرار نگرفته بود، اما در سالهای اخیر تشدید شده است. یکی از دلایل آن، بزرگترین کشف نفت این قرن و تلاش شرکتهای چندملیتی برای تصاحب ذخایر زیرزمینی است. «نیکولاس مادورو نمیتوانست ظهور شرکتهای خارجی را نادیده بگیرد»، آژانس روسی تاس یکی از دلایل تشدید اخیر را اینگونه توصیف کرد.
اختلاف بین ونزوئلا و گویان بر سر منطقهای به مساحت حدود ۱۶۰ هزار کیلومتر مربع در غرب رودخانه اسکوئیبو بیش از ۱۰۰ سال پیش، پس از آنکه اسپانیا و هلند رودخانه را به عنوان مرز مستعمرات خود تعیین کردند، آغاز شد. بریتانیا بعدها مستعمرات هلند را به دست گرفت و پایگاههایی در «بریتانیایی گویانا» ایجاد کرد. پس از آنکه سیمون بولیوار پس از رهایی از سلطه استعماری اسپانیا در سال ۱۸۱۹ «کلمبیا بزرگ» را تأسیس کرد، ادعای مالکیت بر منطقه را مطرح کرد. او بر اصل uti possidetis استناد کرد که بر اساس آن، مناطقی که متعلق به تاج و تخت اسپانیا بودند، پس از استقلال به کشورهای آزاد شده تعلق داشتند. بولیوار دستور داد که تعلق گویانا با یک ستاره هشتم روی پرچم مستند شود. این فرمان را تنها در سال ۲۰۱۳ فرمانده مرحوم هوگو چاوز، رئیسجمهور چپگرا، اجرایی کرد. از آن زمان، به جای هفت ستاره، هشت ستاره سفید به صورت قوسی در کنار هم روی پرچم ملی ونزوئلا قرار گرفتهاند.
روزنامه چاویستی Correo del Orinoco مینویسد، پس از مرگ بولیوار، این کشور که تازه استقلال یافته بود و از جنگهای داخلی ویران شده بود، نتوانست در برابر اشغال بریتانیا مقاومت کند. ادعاهای آنها در سال ۱۸۹۹ در پاریس در یک دادرسی داوری تأیید شد، که در آن کاراکاس – تحت فشار لندن – توسط دیپلماتهای آمریکایی و نه دیپلماتهای خود نمایندگی میشد. در نتیجه، قدرت استعماری انگلیس در تقریباً همه موارد پیروز شد. «به این ترتیب، سرزمینی از ونزوئلا گرفته شد که از نظر تاریخی متعلق به آن بود».
در سال ۱۹۶۳، ونزوئلا به طور رسمی ادعاهای خود را بر «گویانا اسکوئیبو» در سازمان ملل مطرح کرد. درست قبل از استقلال گویان در ماه مه ۱۹۶۶، کاراکاس و لندن در ژنو توافقنامهای را که تا امروز معتبر است، امضا کردند که تصمیم سال ۱۸۹۹ را عملاً لغو میکند. هر دو کشور متعهد شدند که ادعاهای متقابل خود را در مذاکرات حل کنند تا به یک راهحل توافقی برسند. در مناقشه کنونی، دولت ونزوئلا گویان را متهم میکند که توافق ژنو را نقض کرده است. دولت کاراکاس ادعای دیوان بینالمللی دادگستری سازمان ملل در لاهه (IGH) را که در سال ۲۰۲۰ خود را صالح اعلام کرده بود، نمیپذیرد.
ونزوئلا و گویان در مورد اختلاف مرزی بر سر منطقه نفتخیز اسکوئیبو بر سر برگزاری مذاکرات بیشتر توافق کردند.
رئیسجمهوران نیکولاس مادورو و عرفان علی در دیداری که روز پنجشنبه (به وقت محلی) در کشور کارائیب سنت وینسنت و گرنادین برگزار شد، توافق کردند که گفتگوها را ظرف سه ماه در کشور همسایه برزیل ادامه دهند تا از تشدید تنش جلوگیری کنند. یک کمیسیون مشترک قرار است تاریخهای بعدی را با وزرای خارجه مربوطه هماهنگ کند.
«دیدار دوجانبه موفق روز پنجشنبه» نشان داد که «گفتگو تنها راه حل اختلافات سرزمینی است، با درک و احترام، بدون دخالت و با اولویت رفاه منطقه»، وزیر ارتباطات ونزوئلا، فدریکو ناینز، در شبکه اجتماعی توییتر اعلام کرد.
در این دیدار که دو رئیسجمهور با یک دستدادن محکم از یکدیگر استقبال کردند، نمایندگان جامعه کارائیب (کاریکوم)، دولت برزیل، جامعه کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب (سلاک) و ناظران سازمان ملل نیز حضور داشتند. این دیدار را چندین کشور منطقه و بهویژه رئیسجمهور برزیل، لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا، پیشنهاد کرده بودند.
به گزارش خبرگزاری اسپانیایی EFE، به نقل از «منابع دیپلماتیک در هاوانا»، دولت کوبا «ماههاست» در پسزمینه میانجیگری کرده و بهعنوان «کانال ارتباطی» عمل کرده است. رئیسجمهور میگل دیاز-کانل این موضوع را بهطور غیرمستقیم تأیید کرد. او نوشت: «کشور ما طبق درخواستهای طرفین عمل کرده است تا به حل اختلافات در آمریکای ما کمک کند.»
با این حال، هر دو طرف هنوز از یک راهحل فاصله زیادی دارند. از جمله مسائل مشکلساز، قراردادهای گویان با شرکت انرژی ایالات متحده، اکسون موبیل، است که به موجب آن این کشور نمیتواند آزادانه در مورد منابع منطقه تصمیمگیری کند. حضور نظامی ایالات متحده در گویان نیز به کاهش تنش کمک نمیکند.
پس از یک همهپرسی که توسط کاراکاس سازماندهی شده بود، اوضاع تشدید شد. در این همهپرسی که اوایل دسامبر برگزار شد، حدود ۱۰.۵ میلیون ونزوئلایی ادعای کشورشان بر منطقه اسکوئیبو را تأیید کردند و خواستار اعطای تابعیت ونزوئلایی به ساکنان آن منطقه «طبق حقوق بینالملل و معاهده ژنو ۱۹۶۶» شدند.
رالف گونزالس، نخستوزیر سنت وینسنت و گرنادین، میزبان این دیدار، پیش از این گفته بود که این مسئله «با استفاده از یک استعاره کریکت، یک مسابقه کریکت یک روزه نخواهد بود.»
با این حال، نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، در بدو ورود به پایتخت جزیره، کینگستون، ابراز خوشبینی کرد. او گفت که از «امکان مطرح کردن مستقیم مناقشه سرزمینی» استقبال میکند. اکنون زمان آن است که «بهترین بهره را از آن ببریم تا منطقه آمریکای لاتین و کارائیب یک منطقه صلح باقی بماند». مادورو گفت: «من با یک تعهد از سوی مردم ونزوئلا، یک پیام گفتگو، یک پیام صلح میآیم، اما همچنین برای دفاع از حقوق مردم و میهن خود».
همتای او، عرفان علی، رئیسجمهور گویان، خاطرنشان کرد که گویان و ونزوئلا مصمم هستند «صلح در منطقه خود را حفظ کنند». این رئیسجمهور بهطور مبهم و احتمالاً اشارهای به حضور مداوم نیروهای آمریکایی در منطقه، افزود که گویان متجاوز نیست و نمیخواهد جنگ کند، اما حق دارد «با متحدان خود همکاری کند تا از دفاع از کشور خود اطمینان حاصل کند».
عرفان علی گفت که هیچ شانسی وجود ندارد که خواستههای ونزوئلا برآورده شود. اسکوئیبو متعلق به گویان است. او خواستار حل اختلاف مرزی در دیوان بینالمللی دادگستری شد. با این حال، ونزوئلا صلاحیت این دیوان را به شدت رد میکند. مادورو یادآور شد که «دیوان بینالمللی دادگستری پروندهها را حل میکند، اما مناقشات را حل نمیکند» و اینکه ونزوئلا مانند سایر کشورها تصمیمات آن را به رسمیت نمیشناسد. او بر این موضع تأکید کرد که گفتگوی مستقیم بین طرفین به دنبال یک دستور کار حلوفصل عملی و مفید برای هر دو طرف تنها گزینه برای حفظ آمریکای لاتین و کارائیب به عنوان یک منطقه صلح بدون دخالت خارجی است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 