آفریقای جنوبی از اسرائیل در دیوان بین المللی دادگستری شکایت می کند
اسرائیل حق دفاع از خود را از دست داده است

رالف هوهمن
دوران ما ارگان حزب کمونیست آلمان
ترجمه مجله هفته

رالف هوهمن (متولد ۱۹۵۹) یک پژوهشگر حقوقی است.
پس از پایان دوره دکترای حقوق و فلسفه، در زمینه دفاع کیفری، آموزش عالی برای وکلا و تدریس در دانشگاه ها مشغول به کار شد.
او از می ۲۰۱۹ به طور منظم برای دوران ما می نویسد.

سه ماه پس از شعله ور شدن دوباره جنگ غزه، اسرائیل باید در مقابل دیوان بین المللی دادگستری (ICJ) در لاهه هلند پاسخگو باشد. آفریقای جنوبی از این کشور به دلیل نسل کشی شکایت کرد. اولین جلسات رسیدگی طرفین دعوا در تاریخ ۱۱ و ۱۲ ژانویه برگزار شد.

آفریقای جنوبی در روز ۲۹ دسامبر سال گذشته، دادخواستی ۸۴ صفحه‌ای را به دادگاه بین‌المللی دادگستری (ICJ) ارائه کرد. این دادخواست با حمایت بولیوی، برزیل، کلمبیا، اردن، مالزی، مالدیو، ترکیه، ونزوئلا و ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی (OIC) تنظیم شده است. دادگاه بین‌المللی دادگستری قرار است این دادخواست را در یک روند رسیدگی فوری بررسی کند. هدف این دادخواست، الزام اسرائیل به توقف فوری تمام اقدامات نظامی در نوار غزه است.

اعداد و ارقام ارائه‌شده توسط نمایندگان حقوقی آفریقای جنوبی در روز اول رسیدگی، با ارائه‌ی بی‌شمار سند، عکس و فیلم، بسیار تکان‌دهنده بود. بر اساس تخمین‌های سازمان ملل، تا پایان دسامبر ۲۰۲۳، ۱٫۹ میلیون نفر از مردم غزه (۸۵ درصد از کل جمعیت) آواره شده بودند، بیش از ۳۵۵٫۰۰۰ واحد مسکونی تخریب شده بود، ۴۰ درصد از ساکنان در معرض قحطی قرار داشتند. در اثر بمباران‌های گسترده و حملات موشکی ارتش اسرائیل، بیش از ۲۲٫۸۳۵ نفر کشته شدند که از جمله آنها هزاران کودک بودند و حدود ۵۸٫۰۰۰ غیرنظامی مجروح شدند. دادخواست خلاصه می‌کند: «گذشته سه ماه نشان داده است که اسرائیل غزه را ویران کرده است و همچنان ویران می‌کند، جمعیت آن را می‌کشد، مجروح می‌کند و تخریب می‌کند و شرایط زندگی ایجاد می‌کند که برای ایجاد نابودی فیزیکی آنها به عنوان یک گروه طراحی شده است» و اسرائیل را به نقض «کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایت نسل‌کشی» (کنوانسیون نسل‌کشی) مورخ ۹ دسامبر ۱۹۴۸ متهم می‌کند. این کنوانسیون مرزهای مفهومی «نسل‌کشی» را بسیار گسترده می‌کند: نه تنها کشتار سیستماتیک انسان‌های «یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی» با قصد نابودی، بلکه همچنین هر گونه ایجاد آسیب‌های جسمی یا روحی شدید و ایجاد شرایط زندگی که برای تهدید بقای یک قوم مناسب باشد، در این مفهوم قرار می‌گیرد.

اسرائیل در روز دوم رسیدگی، مواضع خود را بیان کرد: تمام اقدامات نظامی، نتیجه‌ی موجه حق دفاع مشروع طبق ماده ۵۱ منشور سازمان ملل در برابر حمله‌ی حماس در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ است.

اما این موضوع آنقدر ساده نیست: مقررات حقوق بشردوستانه (کنوانسیون‌های ژنو) برای همه‌ی طرف‌های درگیر در جنگ، اعم از «مهاجم» یا «مدافع»، اعمال می‌شود. حتی بدون مطالعه‌ی حقوق بشردوستانه می‌توان دانست که هر حق دفاع مشروعی در صورتی از دست می‌رود که پیامدهای دفاع در تضاد آشکار با حمله‌ی قبلی باشد، به‌ویژه زمانی که افراد بی‌گناه قربانی دفاع شوند. آنچه برای حق دفاع مشروع ارزان است، برای حقوق بشردوستانه گران است: اقدامات جنگی تنها باید علیه اهداف نظامی هدایت شوند (ماده ۴۸ تا ۵۸ کنوانسیون، پروتکل الحاقی ۱)، بنابراین حملات به غیرنظامیان، ساختمان‌های غیرنظامی یا زیرساخت‌های غیرنظامی، همچنین بمباران‌های گسترده، ممنوع است.

به نظر می‌رسد که آنالنا بئربوک، کارشناس حقوق بشر در وزارت امور خارجه‌ی آلمان، از این موضوع بی‌خبر است: او معتقد است که «در اقدام نظامی اسرائیل در نوار غزه، قصد نسل‌کشی وجود ندارد». شاید یک تماس تلفنی با همکاران حزبی او در بلژیک مفید باشد: پترا د سوتر، معاون نخست‌وزیر بلژیک: «این موضوع بیشتر و بیشتر شبیه نسل‌کشی به نظر می‌رسد. به همین دلیل، من می‌خواهم که بلژیک، درست مانند آفریقای جنوبی، شکایتی را در دادگاه بین‌المللی دادگستری مطرح کند.» کارولین جننز، وزیر توسعه‌ی بلژیک (سوسیالیست‌های فلاندر) از آلمان می‌خواهد: «دوستان آلمانی، آیا واقعاً می‌خواهید دو بار در تاریخ در سمت اشتباه قرار بگیرید؟ آیا می‌خواهیم همچنان به تماشای پاکسازی‌های قومی ادامه دهیم؟»

بله، این همان چیزی است که آلمان می‌خواهد. دولت فدرال آلمان واقعاً معتقد است که اتهام علیه اسرائیل «هیچ مبنایی» ندارد. سخنگوی دولت اشتفان هبه‌اشتریت سپس اعلام کرد که دولت فدرال قصد دارد در دادگاه نیز به همین ترتیب موضع خود را اعلام کند: «دولت فدرال قصد دارد در دادرسی اصلی به عنوان طرف ثالث مداخله کند»، او توضیح داد. این یک مانور جسورانه است – اگر اسرائیل محکوم شود، اتهام کمک و مساعدت مطرح خواهد شد.

از نظر اخلاقی، دولت فدرال با این کار خود را بیش از پیش در حاشیه قرار داده است. هاگی گینگوب، رئیس‌جمهور نامیبیا، در بیانیه‌ای اعلام کرد که آلمان هنوز نسل‌کشی انجام‌شده در نامیبیا را جبران نکرده است. او «با توجه به ناتوانی آلمان در درس گرفتن از تاریخ وحشتناک خود»، «عمق نگرانی» خود را از «تصمیم شوکه‌کننده» رد شکایت آفریقای جنوبی ابراز کرد.