تهدید هسته ای، جنگ جهانی سوم و ترکیه: سیاست تعادل یا بندبازی؟
ارکین اونکان
آیا موضع لفاظی ترکیه برای «تعادل» تلاشی واقعی برای دستیابی به تعادل استراتژیک است یا صرفاً تلاشی برای اشغال چندین موقعیت همزمان؟
الکساندر استاب، رئیس جمهور تازه منتخب فنلاند، چند جمله قابل توجه در مورد فضای ژئوپلیتیک کنونی بیان کرده است. او به تشدید تنش ها در بحبوحه بحث ها درباره جنگ جهانی سوم اشاره کرد. استاب، که نماینده حزب راست میانه ائتلاف ملی است، نسبت به امکان انتقال و ذخیره تسلیحات هسته ای ایالات متحده در خاک فنلاند ابراز آمادگی کرد و آن را «ضمانت صلح» خواند. این موضع در طول مبارزات انتخاباتی وی ادامه داشت و در زمان روی کار آمدن وی نیز تکرار شد. استاب بر نیاز فنلاند به داشتن نیروی بازدارنده هستهای ملموس تاکید کرد و اشاره کرد که عضویت در ناتو برای ارائه سطوح مختلف بازدارندگی، از جمله ارتش ایالات متحده، مهمات و بازدارندگی هستهای، محوری است. وی همچنین مدعی شد که ورود فنلاند به ناتو گامی قطعی به سوی ارزشهای غربی است، احساسی که با گنجاندن ترکیه به عنوان یک شرکت کننده مشتاق در سومین درگیری بزرگ مورد انتظار تقویت میشود.
با این حال، اشتیاق فنلاند برای عضویت در ناتو از دید روسیه که مرز قابل توجهی با این کشور دارد، دور نمانده است. در واکنش به پیوستن فنلاند و سوئد به ناتو، پوتین رئیس جمهور روسیه برنامه هایی را برای افزایش حضور نظامی در امتداد مرزهای غربی برای مقابله با تهدید ناشی از گسترش ناتو به شرق اعلام کرد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین گفت که مسکو تصمیم دموکراتیک مردم فنلاند را به رسمیت می شناسد، اما نسبت به بهبود احتمالی روابط روسیه و فنلاند بدبین است.
سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، ماریا زاخارووا، در صریحترین واکنش به سیاستهای هستهای استابس، در یک کنفرانس مطبوعاتی هفتگی در سوچی، موضع روسیه را در قبال استقرار تسلیحات هستهای آمریکا در شمال اروپا تشریح کرد.
وی تأکید کرد که استقرار این تسلیحات به عنوان یک تهدید مستقیم تلقی میشود و در صورت وقوع درگیری نظامی مستقیم بین روسیه و ناتو، به عنوان اهداف مشروع در نظر گرفته خواهند شد.
زاخارووا خاطر نشان کرد که روسیه از تمایلات ایالات متحده و متحدانش در این زمینه آگاه است.
به طور کلی، ریشه اصلی نگرانیها در مورد توان هستهای، احتمال وقوع جنگ جهانی سوم با ماهیت هستهای است. در بحثهای مربوط به قدرت هستهای، تمرکز اغلب بر روی روسیه به عنوان «بزرگترین قدرت هستهای جهان» است.
رسانههای غربی بارها بر «تهدید هستهای از سوی کرملین اقتدارگرا» تأکید کردهاند. با این حال، برای بررسی دقیق مفهوم «تهدید هستهای»، باید به ایالات متحده که اروپا را به یک انبار تسلیحات هستهای تبدیل کرده است، توجه کرد، نه روسیه که به جز بلاروس همسایه، هیچ سلاح هستهای در خارج از مرزهای خود متمرکز نکرده است.
استقرار حدود ۱۰۰ سلاح هستهای آمریکا در اروپا
ایالات متحده و متحدان ناتو آن، آمار دقیقی از تعداد تسلیحات هستهای مستقر در اروپا ارائه نمیدهند. با این حال، بر اساس برآوردهای مرکز کنترل تسلیحات و منع گسترش تسلیحات در سال ۲۰۲۱، حدود ۱۰۰ سلاح هستهای آمریکا در شش پایگاه در پنج کشور عضو ناتو ذخیره شده است:
* بلژیک
* آلمان
* ایتالیا
* هلند
* ترکیه
نگهداری و کنترل سلاحها
این سلاحها در حالت غیرفعال در مخازن زیرزمینی در پایگاههای هوایی ملی نگهداری میشوند. کدهای PAL (پیوند عمل مجاز) که برای فعال کردن این سلاحها لازم است، آنها تحت کنترل آمریکا هستند. در صورت نیاز به استفاده از آنها، سلاحها در جنگندههای تعیین شده توسط ناتو بارگیری میشوند.
این وضعیت ارتباط مستقیمی با «برنامههای مدرنیزاسیون» کشورهایی دارد که از هواپیماهای F-35A، F-18 Super Hornet یا Eurofighter Typhoon استفاده میکنند.
استقرار سلاحهای هستهای آمریکا در اروپا از اواسط دهه ۱۹۵۰ آغاز شد، زمانی که پرزیدنت دوایت دی. آیزنهاور به منظور بازدارندگی اتحاد جماهیر شوروی، استقرار آنها در پایگاههای ناتو در این قاره را تأیید کرد.
علاوه بر استقرار مستقیم، کشورهایی مانند دانمارک، یونان، نروژ، لهستان، رومانی، جمهوری چک و مجارستان در عملیات SNOWCAT مشارکت دارند که مشارکت شرکای ناتو در عملیات هستهای را تسهیل میکند.
در همین حال، فنلاند تحت رهبری استابس، خود را به عنوان یک بازیگر مهم در اقدامات «آمادگی هستهای» که در ابتدا به عنوان پاسخی به اتحاد جماهیر شوروی طراحی شده بود و در حال حاضر به عنوان پاسخی به روسیه آنرا ادامه میدهد.
پویاییِ حاضر همزمان با اقدامات نظامیِ در حال انجامِ ناتو علیه روسیه ادامه دارد. بهویژه آغازِ تمرین Steadfast Defender-24 که به عنوان بزرگترین تمرین نظامیِ ناتو از زمان جنگ سرد شناخته میشود، یک تحولِ مهم را نشان میدهد. هدف از این تمرین، آزمایشِ جابجاییِ نیروهای نظامی به اروپای شرقی و فراتر از آن، یعنی به مناطقی است که نفوذِ روسیه در آنها بیش از حد قدرتمند تلقی میشود.
این تمرین در واقع مجموعهای از ۱۵ مانورِ جداگانه است و نه یک عملیاتِ نظامیِ بزرگِ واحد.
Steadfast Defender شاملِ تعدادی تمرینِ دیگر در سطحِ ملی یا منطقهای نیز میشود، از جمله:
Joint Warrior
Solid Approach
Arctic Dolphin
Northern Response
Immediate Response
Brilliant Jump
Movable Defender
Slovak Shield
Saber Strike
Trojan Trail-24
Spring Storm
ترکیه به طور فعال در این تمرینات شرکت میکند و نیروهای مسلحِ ترکیه (TSK) در تمریناتِ Brilliant Jump، Nordic Response، Saber Strike و Immediate Response نقشِ محوری دارند.
تعهدِ ترکیه فراتر از مشارکتِ نظامی است؛ این کشور میزبانِ یکی از مهمترین فرماندهیهای ناتو نیز میباشد. مقرِ دائمیِ نیروی زمینیِ ناتو، که به عنوانِ فرماندهیِ زمینیِ متفقین (LANDCOM) شناخته میشود، در ازمیر قرار دارد.
تصمیمات مربوط به مانورهای زمینیِ ناتو در پستِ فرماندهیِ واقع در پادگانِ ژنرال وکی آکین در بوکا، ازمیر گرفته میشود. با توجه به اهمیتِ تاریخیِ آن، ازمیر که یک قرن پیش اولین شلیک علیه متجاوزان در آن انجام گرفت، ازمیر میتواند به عنوانِ مکانی به یادگار بماند که در صورت وقوعِ یک درگیریِ جهانیِ جدید در مرزهای روسیه، تصمیمِ شلیکِ اولین گلوله در آن به وقوع بپیوندد.
این موضوع مناسبت تأمل در موردِ موضعِ ظاهریِ ترکیه در موردِ «موازنه» را فراهم میکند. آیا این یک تلاشِ واقعی برای ایجادِ یک تعادلِ استراتژیک است، یا صرفاً تلاشی برای اشغالِ چندین موقعیتِ همزمان؟
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 