نوآوری نظامی مخرب محور مقاومت ممکن است سرنوشت اسرائیل را رقم بزند

آلستر کروک
بنیاد فرهنگ راهبردی

آلستر کروک می نویسد، چه ایالات متحده و اروپا آن را بپسندند یا نه، ایران یک بازیگر اصلی سیاسی منطقه ای است.


نگاهی به گذشته و حال: تحولات خاورمیانه پس از بهار عربی

با نگاهی به نوشته‌هایم در سال ۲۰۱۲، در بحبوحه بهار عربی و پیامدهای آن، به وضوح می‌توان دید که منطقه خاورمیانه تا چه حد دگرگون شده است. گویی منطقه ۱۸۰ درجه چرخیده است. در آن زمان من استدلال می‌کردم که:

«بیداری» بهار عربی مسیری کاملاً متفاوت از شور و هیجان و وعده‌های اولیه خود در پیش گرفته است. این حرکت که در ابتدا از یک انگیزه مردمی گسترده برخوردار بود، به تدریج به عنوان یک «انقلاب فرهنگی» ارتجاعی در حال ظهور تبدیل شد، و موجب ایجاد ترس و هراس شد – بازگشت به فرهنگی در منطقه که بر اساس یک ایدئولوژی خاص بنا شده و آن امیدهای اولیه را بر باد می‌دهد.

انگیزه مردمیِ مرتبط با «بیداری» اکنون در سه پروژه سیاسی بزرگ ادغام شده که همگی به دنبال احیای [سلطه سنی] هستند: پروژه اخوان المسلمین، پروژه سعودی-قطری-وهابی و پروژه [جهادی‌های افراطی].

ماهیت واقعی [پروژه اول]، پروژه اخوان المسلمین، هنوز به طور کامل مشخص نیست – اینکه آیا این گروه به یک فرقه تبدیل شده یا هنوز جزئی از جریان اصلی جامعه است. با این حال، واضح است که لحن اخوان المسلمین در همه جا به طور فزاینده‌ای از نارضایتی‌های فرقه‌ای و ستیزه‌جویانه تاثیر گرفته است. پروژه مشترک سعودی-وهابی به عنوان پاسخی مستقیم به پروژه اخوان المسلمین شکل گرفت – و [پروژه سوم] رادیکالیسم سنی بدون قید و شرط [وهابیسم] بود که توسط عربستان سعودی و قطر تأمین مالی و تجهیز می‌شد و نه به دنبال مهار سنی‌مذهب سنتی، بلکه به دنبال جایگزینی آن با فرهنگ سلفی بود، به عبارت دیگر، به دنبال «سلفی‌سازی» اسلام سنتی سنی بود.

اگرچه این پروژه‌ها در برخی زمینه‌ها هم‌پوشانی دارند، اما اساساً با یکدیگر رقابت می‌کنند. و [در یمن، عراق، سوریه، لبنان، مصر، شمال آفریقا، ساحل، نیجریه و شاخ آفریقا] به شدت دنبال شدند.

جای تعجب نیست که ایرانیان به طور فزاینده‌ای لحن عربستان سعودی را جنگ‌طلبانه تفسیر می‌کردند، و اظهارات کشورهای حاشیه خلیج فارس غالباً با نوعی هیستری و خشونت همراه بود: به عنوان مثال، در سرمقاله‌ای در روزنامه سعودی الحیات آمده بود: «فضای حاکم بر GCC [شورای همکاری خلیج فارس] نشان می‌دهد که اوضاع به سمت درگیری بین GCC، ایران و روسیه در خاک سوریه پیش می‌رود، مشابه آنچه در طول جنگ سرد در افغانستان رخ داد. به طور قطع، تصمیم به سرنگونی رژیم سوریه گرفته شده است، زیرا این رژیم برای نفوذ و هژمونی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت حیاتی برخوردار است.»

اما امروزه اوضاع کاملاً متفاوت است:

اخوان المسلمین در مقایسه با گذشته به طور قابل توجهی ضعیف شده است.
عربستان سعودی عملاً «چراغ» جهادیسم سلفی را خاموش کرده و بیشتر بر روی گردشگری تمرکز دارد.
این پادشاهی اکنون با ایران (با میانجیگری چین) توافق صلح دارد.
در سال ۲۰۱۲ نوشتم: «تغییر فرهنگی به سمت یک جامعه سنی-مسلمان گسترده‌تر، از دیرباز رویای آمریکایی بوده که به مقاله سیاستی «قطع کامل» ریچارد پرل در سال ۱۹۹۶ (گزارشی که به سفارش بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر وقت اسرائیل تهیه شده بود) باز می‌گردد. ریشه‌های آن در سیاست‌های بریتانیا پس از جنگ جهانی دوم نهفته است که به دنبال انتقال خانواده‌های قدیمی عثمانی به عنوان طبقه حاکم طرفدار انگلیس به منطقه خلیج فارس بود تا به منافع نفتی غرب در منطقه خدمت کنند.

اما ببینید چه بر سر این رویا آمده است…

انقلابی کوچک: ایران در این مدت از انزوا خارج شده و به عنوان یک «قدرت منطقه ای» به طور محکم جای خود را تثبیت کرده است. اکنون این کشور به شریک استراتژیک روسیه و چین تبدیل شده است. کشورهای حاشیه خلیج فارس امروزه بیشتر به تجارت و فناوری مشغول هستند تا فقه اسلامی. سوریه که مورد هدف غرب قرار گرفته بود و طرد شده در منطقه بود، با تشریفات عالی به حوزه عربی اتحادیه عرب بازگردانده شد و سوریه در مسیر بازگشت به جایگاه سابق خود در خاورمیانه است.

نکته جالب اینجاست که حتی در آن زمان، نشانه‌هایی از درگیری آینده بین اسرائیل و فلسطینیان آشکار بود، همانطور که من در سال ۲۰۱۲ نوشتم:

«در سال های اخیر، ما بر تاکید اسرائیلی ها بر تقاضای آنها برای به رسمیت شناختن یک دولت-ملت خاص یهودی، به جای یک دولت اسرائیلی به خودی خود،  شنیده ایم. دولتی یهودی که در اصل برای هر یهودی که به دنبال بازگشت است باز بماند: ایجاد یک «امت یهودی».

«به نظر می رسد اکنون، حداقل در نیمه غربی خاورمیانه، ما یک روند آینه ای داریم که خواستار احیای یک ملت سنی گسترده تر است – که نشان دهنده «از بین بردن» آخرین بقایای دوران استعمار است. آیا شاهد افزایش مبارزه خواهیم بود که به عنوان یک مبارزه اولیه بین نمادهای مذهبی یهودی و اسلامی – بین الاقصی و کوه معبد – تجسم می یابد؟

«به نظر می رسد که هم اسرائیل و هم سرزمین های اطراف آن در حال حرکت به سمت زبانی هستند که آنها را از مفاهیم بنیادین، عمدتا سکولار دور می کند که این درگیری به طور سنتی با آنها مفهوم سازی شده است. نتیجه این خواهد بود که درگیری، با منطق خاص خود، به یک درگیری بین قطب های مذهبی تبدیل شود؟»

چه چیزی باعث این چرخش ۱۸۰ درجه ای شده است؟ مطمئناً یک عامل مداخله محدود روسیه در سوریه برای جلوگیری از یک پیروزی جهادیون بود. عامل دوم ظهور چین در صحنه به عنوان یک شریک تجاری واقعاً غول پیکر – و میانجی احتمالی نیز – دقیقاً در زمانی بود که ایالات متحده شروع به عقب نشینی از منطقه کرده بود (حداقل از نظر توجهی که به آن می کند، اگرچه (هنوز) در هیچ خروج فیزیکی اساسی منعکس نشده است).

با این حال، خروج نظامی آمریکا (عراق و سوریه) به نظر بیشتر یک سوال «چه زمانی» است تا «آیا». همه آن را انتظار دارند.

به سادگی، ما شاهد یک «محور تاریخ» به سبک مکیندر بودیم: روسیه و چین – و ایران – به آرامی کنترل هسته آسیایی (از نظر نهادی و اقتصادی) را در دست میگیرند، زیرا آونگ غرب دور می شود.
دنیای سنی – ناگزیر و محتاطانه – به سمت بریکس حرکت می کند. در واقع، خلیج فارس گره زدن خود را به «توافقات ابراهیم» که آنها را به فناوری اسرائیل وابسته میکرد دور میکند (که به نوبه خود، پول رایگان سرمایه گذاری وال استریت را به سمت آنها هدایت می کرد). «نسل کشی مشکوک» اسرائیل (زبان دیوان بین المللی دادگستری) در غزه به آرامی خنجری را به قلب «مدل تجاری» خلیج فارس فرو می کند.

اما عامل کلیدی دیگر، دیپلماسی هوشمندانه ای است که ایران دنبال می کند. برای تندروهای غربی ایران، رد سیاست بازی و نفوذ ایران در سراسر منطقه آسان است – جمهوری اسلامی به هر حال، بدون شک و تردید و پشیمانی با اهداف ایالات متحده و جاه طلبی های طرفدار اسرائیل در منطقه «مخالف» است.
وقتی همه آتش های غرب روی جمهوری اسلامی در حال محاصره متمرکز بود، چه انتظار دیگری غیر از عقب نشینی می توانستید داشته باشید؟

با این حال، ایران مسیر زیرکانه ای را دنبال کرده است. برخلاف آنچه در سال ۲۰۱۲ مطرح شد، علیه کشورهای عرب سنی در سوریه وارد جنگ نشد. در عوض، به طور آرام دیپلماسی و امنیت و تجارت مشترک خلیج فارس را با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دنبال کرد. ایران نیز تا حدودی موفق شده است خود را از بسیاری از تأثیرات تحریم های غرب رها کند. به بریکس و سازمان همکاری شانگهای پیوسته و به «عمق فضایی» اقتصادی و سیاسی جدیدی دست یافته است.

چه آمریکا و اروپا آن را دوست داشته باشند یا نه، ایران یک بازیگر سیاسی مهم منطقه ای است و در کنار سایر کشورها، بر ائتلاف جنبش ها و جبهه های مقاومت که از طریق دیپلماسی زیرکانه برای همکاری نزدیک با یکدیگر بافته شده اند، قرار دارد.

این تحول به یک «پروژه» کلیدی استراتژیک تبدیل شده است: سنی (حماس) و شیعه (حزب الله) به همراه سایر «جبهه ها» در مبارزه ضد استعماری برای آزادی تحت نماد غیر فرقه ای الاقصی (که نه سنی است، نه شیعه، نه اخوان المسلمین، نه سلفی و نه وهابی) پیوسته اند. بلکه روایت داستانی تمدن اسلامی را روایت می کند. بله، به نوعی، آخرالزمانی هم هست.

این دستاورد اخیر تا حد زیادی تهدید جنگ تمام عیار در منطقه را محدود کرده است (امیدوارم…). منافع ایران و محور مقاومت دو جنبه دارد: اولاً، حفظ قدرت برای تنظیم دقیق شدت درگیری – افزایش و کاهش در صورت لزوم؛ و دوم اینکه تا حد امکان تسلط بر تشدید را در دست خود نگه دارند.

جنبه دوم شامل صبر استراتژیک است. جنبش های مقاومت روح و روان اسرائیلی را به خوبی درک می کنند – بنابراین، هیچ گونه رفلکس شرطی پاولفی در برابر تحریکات اسرائیل انجام نمی‌گیرد. بلکه بهتر است منتظر بمانیم و به اسرائیل نگاه کنیم تا تل‌آویو خودش بهانه ای برای هر گام دیگری در نردبان تشدید تنش فراهم کند. اسرائیل باید به عنوان آغازگر تشدید به نظر برسد – و مقاومت تنها پاسخ دهنده باشد. «چشم» باید به روان سیاسی واشنگتن باشد.

سوم اینکه، ایران با ایجاد یک تغییر زمین ساختی در جنگ نامتقارن و بازدارندگی در برابر اسرائیل و غرب، اعتماد به نفس را برای دنبال کردن «پیشرفت» خود جلب می کند. ایالات متحده ممکن است عصبانی شود و پف کند، اما ایران در طول این دوره اطمینان داشت که ایالات متحده به خوبی از خطرات مرتبط با تلاش برای «خراب کردن خانه» آگاه است.

واقع گرایان در غرب تمایل دارند باور کنند که «قدرت» یک عملکرد ساده از اندازه جمعیت ملی و تولید ناخالص داخلی است. بنابراین، با توجه به اختلاف نیرو بین اسرائیل و حزب‌الله در زمینه نیروی هوایی و آتش باری، نمی توان از حزب الله انتظار داشته باشد که در برابر اسرائیل – یک نهاد بسیار ثروتمندتر و پرجمعیت تر – از خود گذشتگی کند و خود را فنا کند.
نقطه کور، متحد خاموش «مقاومت» است. این امر مانع از آن می‌شود که غرب (عمدتا) از این چرخش در تفکر نظامی درک درستی داشته باشد.

ایران و متحدانش دیدگاه متفاوتی دارند: آنها قدرت یک کشور را بر روی عوامل ناملموس مانند صبر استراتژیک، ایدئولوژی، انضباط، نوآوری و مفهوم رهبری نظامی تعریف می‌کنند که به عنوان توانایی جادوگری بر روی سربازان تعریف می‌شود تا آن‌ها حتی تا پای مرگ از فرمانده خود پیروی کنند.

غرب نیروی هوایی و برتری هوایی غیرقابل چالش داشت (یا دارد)، اما جبهه‌های مقاومت راه‌حل دو مرحله‌ای خود را دارند. آنها پهپادهای دسته‌ای با هوش مصنوعی و موشک‌های هوشمند زمین‌پیما را خودشان تولید می‌کنند. این نیروی هوایی آنهاست.

مرحله دوم به طور طبیعی تکامل یک سیستم دفاع هوایی چند لایه (به سبک روسیه) خواهد بود. آیا مقاومت چنین چیزی در اختیار دارد؟ آنها مانند خرگوش بره (شخصیتی در داستان‌های عامیانه آمریکا که با حیله‌گری از مهلکه فرار می‌کند)، ساکت می‌مانند.

استراتژی زیربنایی مقاومت آشکار است: غرب بیش از حد روی تسلط هوایی و قدرت آتش سرشار خود سرمایه‌گذاری کرده است. آنها اولویت را بر حملات سریع رعدآسا و ایجاد وحشت گذاشته‌اند، اما به طور معمول در اوایل درگیری به سرعت خود را خسته می‌کنند. آنها به ندرت می‌توانند برای مدت طولانی به چنین حملات پرشدت ادامه دهند.

در لبنان در سال ۲۰۰۶، حزب‌الله در حالی که حمله هوایی اسرائیل از بالای سرشان می‌گذشت، در زیر زمین پنهان ماند. خسارت فیزیکی سطحی بسیار زیاد بود، اما نیروهای آنها تحت تاثیر قرار نگرفتند و تنها پس از آن ظاهر شدند. سپس ۳۳ روز بارش موشکی حزب الله به سمت اسرائیل ادامه یافت – تا جایی که اسرائیل تسلیم شد. این صبر و استقامت ستون اول استراتژی مقاومت را نشان می‌دهد.

بنابراین، ستون دوم این است که در حالی که غرب استقامت کمی دارد، طرف مقابل برای یک درگیری طولانی‌مدت فرسایشی آموزش دیده و آماده شده است – بارش موشک و راکت تا جایی که جامعه مدنی دیگر نمی‌تواند این تأثیر را تحمل کند. هدف جنگ لزوما کشتن سربازان دشمن به عنوان هدف اصلی نیست، بلکه فرسودگی و القای حس شکست است.

سوال این است، پروژه طرف مقابل [= غرب] چیست؟