دیمیتری ترنین: توضیح آمریکا برای حمله تروریستی مسکو قانع کننده نیست

سیاست خارجی روسیه بسته به نتایج تحقیقات در مورد جنایت،ممکن است دگرگون شود.

دیمیتری ترنین

ترجمه میر فخرایی

نوشته شده توسط دیمیتری ترنین، استاد تحقیقاتی در مدرسه عالی اقتصاد و همچنین عضو ارشد تیم تحقیقاتی در موسسه اقتصاد جهانی و روابط بین‌الملل. او همچنین عضو شورای امور بین‌المللی روسیه (RIAC) است.


حمله تروریستی وحشتناکی که در شامگاه جمعه به سالن کنسرت کروکوس سیتی در حومه مسکو رخ داد و تا زمان نگارش این گزارش بیش از ۱۳۰ کشته برجای گذاشته، شاید بیش از هر اتفاق دیگری پس از حمله مشابه به تئاتری در پایتخت در سال ۲۰۰۲، روسیه را لرزاند.

این فاجعه غم‌انگیز بدون شک تأثیرات عمیقی بر ذهنیت مردم روسیه و امنیت عمومی کشور خواهد داشت. همچنین، بسته به نتایج تحقیقات درباره منشأ این حمله و عاملان آن، می‌تواند به تغییرات جدی در سیاست خارجی مسکو نیز منجر شود. با توجه به خطرات بسیار بزرگی که با نتایج و یافته‌های این تحقیق مرتبط است، شکی نیست که باید با دقت و ظرافت کامل انجام شود.

روایت دولت آمریکا مبنی بر ارتباط داعش با این حمله، با تردید مقامات و مفسران روسی مواجه شده است. از یک سو، آنها از سرعت عمل واشنگتن در متهم کردن داعش، که عملاً در عرض چند دقیقه اتفاق افتاد، شگفت‌زده شدند. نکته دیگری که توجه ناظران روسی را جلب کرد، اشاره ایالات متحده به یک وب‌سایت وابسته به داعش بود که مسئولیت این حمله را بر عهده گرفته بود. معمولاً همه این منابع به طور کامل بررسی می‌شوند، اما این بار این اتفاق نیفتاد. همچنین در روسیه این موضوع مورد توجه قرار گرفته که مقامات آمریکایی بلافاصله و بدون هیچ گونه درخواست توضیحی، اعلام کردند که اوکراین هیچ ارتباطی با این اقدام تروریستی ندارد.

انتقادات دیگری نیز به روایت آمریکایی‌ها وارد است، از جمله سبک این حمله (عدم وجود هیچ گونه بیانیه یا خواسته سیاسی)، اعتراف یکی از مهاجمان دستگیر شده مبنی بر اینکه او برای پول مردم بی‌گناه را به قتل رسانده، و همچنین اینکه این حمله یک اقدام انتحاری نبوده است. بسیاری از کارشناسان به این نکته اشاره کرده‌اند که داعش دوران اوج خود را پشت سر گذاشته و هسته‌های اصلی آن در سوریه سال‌ها پیش توسط نیروهای روسی نابود شده‌اند. این موضوع باعث شده تا گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال یک عملیات تحت پرچم دروغین مطرح شود.

همانطور که انتظار می‌رفت، اوکراین تنها کشوری در جهان بود که این فرضیه را مطرح کرد که فاجعه کروکوس سیتی یک عملیات توسط سرویس‌های اطلاعاتی روسیه با هدف تشدید بیشتر رژیم سیاسی و ایجاد موج جدیدی از بسیج عمومی بوده است. این تفسیر آشکارا بی‌معنی، در ذهن بسیاری از روس‌ها ضرب‌المثل معروف «آی دزد، آی دزد، دزد را بگیرید» را تداعی کرد.
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه روز شنبه در سخنرانی پنج دقیقه‌ای خود خطاب به ملت از اعلام نسخه خود از کرملین خودداری کرد. کلام و رفتارش آرام بود، اما سبک ارائه اش سخت بود. رئیس‌جمهور گفت، کسانی که در پشت این حمله هستند، «هر کسی که باشند و در هر کجا که باشند مجازات خواهند شد.»جهتی که پوتین به آن می اندیشید با دو واقعیت – به جای حدس و گمان – روشن شد: اینکه تروریست ها پس از فرار از صحنه، در فاصله نزدیک (حدود ۱۰۰ کیلومتر) از مرز اوکراین دستگیر شدند. «اطلاعاتی» دریافت کرده بود که آنها قصد داشتند از مرز به اوکراین عبور کنند، جایی که «آنها تماسی داشتند.»
هنوز هیچ چیز قطعی نیست. نتایج تحقیقات روسیه از اهمیت فوق العاده ای برخوردار خواهد بود. اگر مسکو به این نتیجه برسد که این حمله توسط طرف اوکراینی – مثلاً توسط سرویس اطلاعات نظامی GUR – طراحی، برنامه ریزی و سازماندهی شده است، هشدار عمومی پوتین به طور منطقی به این معنی خواهد بود که رهبران این سرویس نه تنها اهداف «مشروع» بلکه اهداف اصلی برای روسیه هستند. از آنجایی که برای چنین حمله سنگینی به احتمال زیاد نیاز به موافقت ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین بوده است، «تضمینی» که پوتین به طور غیررسمی به رهبران خارجی (از جمله نفتالی بنت، نخست وزیر وقت اسرائیل) داده است که روسیه به زلنسکی شخصاً حمله نخواهد کرد، احتمالاً لغو خواهد شد. در این صورت، مسکو یکی از مهمترین محدودیت های خودساخته خود را لغو خواهد کرد – یعنی عدم حمله به رهبری ارشد کی یف.

حمله تروریستی به کروکوس سیتی به نظر می رسد در یک الگو قرار می گیرد. این حمله در پس زمینه حملات توپخانه ای و پهپادی اوکراین به غیرنظامیان در مناطق روسی در مرز مشترک و همچنین تلاش های (تاکنون خنثی شده) برای حمله به روستاهای روسی رخ داد. در نتیجه این حملات، تعداد زیادی از غیرنظامیان روسی کشته یا مجروح شدند و هزاران کودک به مکان امن منتقل شدند. بسیاری از تحلیلگران به این نتیجه می رسند که اوکراین با تمرکز بر اهداف «نرم» غیرنظامی، سعی داشته است روحیه مردم روسیه را در آستانه انتخابات ریاست جمهوری در اواسط مارس تضعیف کند و ثبات داخلی کشور را پس از انتخابات به خطر اندازد.

در مورد کشتار در تالار کنسرت، یک جنبه دیگر نیز نقش دارد: نسخه آمریکایی از همدستی با داعش و استفاده از اتباع تاجیکستان در اجرای این حمله می تواند با هدف تشدید تنش های قومی در روسیه بین اکثریت اسلاو و اقلیت مسلمان، چه بومی و چه مهاجر، باشد.
مجموع این عوامل، استدلال کسانی را در داخل روسیه که مدتهاست بر این باورند که اوکراین – تحت رهبری کنونی ناسیونالیست افراطی خود – یک دولت تروریستی است و روسیه به سادگی نمی تواند چنین رژیمی را در مرزهای خود تحمل کند، تقویت می کند. آنها معتقدند که هر گونه صحبت در مورد آتش بس یا مذاکرات باید متوقف شود. روسیه باید یک پیروزی کامل به دست آورد – در غیر این صورت، دائماً از دست تروریست هایی که در همسایگی آن به قدرت رسیده اند و توسط مخالفان این کشور در غرب حمایت و محافظت می شوند، خونریزی صورت خواهد گرفت. اگر نتایج تحقیقات تأیید کند که اوکراین پشت سر قتل عام شهر کروکوس است، اهداف جنگی روسیه باید به طور قابل توجهی گسترش یابد و درگیری به طور قابل توجهی تشدید خواهد شد.

جنگ در اوکراین توسط روس ها به عنوان جنگ علیه اوکراین تلقی نمی شود.

در عوض، این جنگ به عنوان مبارزه با غرب به رهبری ایالات متحده دیده می شود که از اوکراین به عنوان قوچ برای وارد کردن «شکست استراتژیک» به روسیه استفاده می کند. جالب اینجاست که دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، هفته گذشته برای اولین بار به طور علنی اعتراف کرد که «عملیات نظامی ویژه» اکنون در واقع یک جنگ است. این امر در نتیجه مشارکت غرب در درگیری است.

بنابراین، اگر همدستی اوکراین در حمله تروریستی روز جمعه در واقع ثابت شود، حداقل به این معنی هم خواهد بود که ایالات متحده از آن آگاه بوده و عملاً آن را تأیید کرده است. در این ارتباط، از طرف های مختلف به هشدارهای اخیر کیریل بودانوف، رئیس GUR و ویکتوریا نولاند، معاون وزیر امور خارجه ایالات متحده در حال خداحافظی، مبنی بر «غافلگیری های ناخوشایند» که روسیه در آینده نزدیک با آن مواجه خواهد شد، اشاره شده است.

هشدارهای روسیه مبنی بر حمله به فرودگاه های کشورهای ناتو در صورت استفاده نیروی هوایی اوکراین از آنها و نابودی یگان های فرانسوی (یا سایر یگان های ناتو) در صورت اعزام به اوکراین، از این رو به اعتبار بیشتری می رسد. تشدید درگیری که تاکنون عمدتاً توسط اقدامات غرب که هر بار سطح تنش را یک درجه افزایش می دهد، در حالی که روسیه (نا)آگاهانه «خویشتن داری» می کند، به طور بالقوه منجر به یک رویارویی مستقیم خواهد شد.

مگر اینکه واشنگتن در نهایت تصمیم بگیرد که کافی است، اتفاقاتی که در حال حاضر رخ میدهد بسیار خطرناک است و جنگ در اوکراین، بر خلاف روسیه، برای خود ایالات متحده – یا حتی برای موقعیت غالب آنها در اروپا – حیاتی نیست.