نویسنده: دکتر فرانکلین نیامسی، نویسنده، سخنران، دکترای فلسفه، رئیس موسسه آزادی آفریقا (باماکو-پاریس)

ترجمه مجله هفته

اخیراً، وزیر دفاع ایالات متحده، لوید آستین، تأیید کرد که نیروهای روسی وارد همان پایگاه نظامی شده‌اند که قبلاً محل استقرار نیروهای آمریکایی در نیجر بوده است. این موضوع نشان‌دهنده تغییر آشکار در سیاست دولت ساحل است.
واشنگتن در حال عقب‌نشینی کامل نیروهای خود از نیجر و همچنین جابجایی پرسنل نظامی مستقر در چاد است. پنتاگون می‌گوید این اقدام در حالی انجام می‌شود که ایالات متحده گزینه‌های خود را برای ادامه «ماموریت ضد تروریسم آمریکا» در منطقه بررسی می‌کند.

در مارس، رهبری جدید نیجر توافق امنیتی خود با ایالات متحده را لغو کرد و حضور ۱۰۰۰ سرباز آمریکایی را نامطلوب دانست. این اقدام به چه دلیل رخ داد؟
برای مدت طولانی، به نظر می‌رسید که روابط دیپلماتیک بین نیجر و ایالات متحده بر مبنای فرض غلطی از برتری قدرت آمریکا و وابستگی آفریقا بنا شده است. این امر ریشه در تاریخ طولانی و خونین برده داری، نژادپرستی، کشتارهای استعماری و هژمونی امپریالیستی از طریق پایگاه‌های نظامی در سراسر آفریقا و بعداً انحصار دلار، بدهی‌های غیرمنطقی صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی و استعمار مجدد قاره توسط ناتو دارد. هدف از همه این اقدامات واضح است: کنترل منابع استراتژیک آفریقا.
با این حال، با به قدرت رسیدن میهن‌پرستان آفریقایی در مالی، بورکینافاسو و نیجر، همه چیز تغییر کرد. آسیمی گویتا، ابراهیم ترائوره و عبدالرحمان تیانی، سه رهبر ائتلاف جدید دولت‌های ساحل (AES)، متعهد به روند رهایی مردم آفریقا در قرن بیست و یکم هستند. این امر آنها را به سمت قطع همه پیوندهای وابستگی و ایجاد روابط در دنیای چندقطبی جدید آینده سوق می‌دهد.

این داستان در ۶ ژوئیه ۲۰۱۲ آغاز شد، زمانی که سفارت آمریکا در نیجر یادداشتی دیپلماتیک به وزارت امور خارجه نیجر ارسال کرد که در آن زمان توسط محمد بازوم اداره می‌شد. این یادداشت در واقع پیشنهادی برای تسلیم یکجانبه نیجر به حاکمیت وزارت دفاع ایالات متحده بود، با اعطای تمام حقوق در خاک نیجر به نیروهای آمریکایی، بدون هیچ گونه امتیازی برای دولت نیجر. در اینجا فقط چند نمونه از شرایط این توافق غیرمعمول (صفحه ۶) آمده است:

مصونیت قضایی کامل برای تمام پرسنل آمریکایی، حتی در صورت ارتکاب جنایات: این بدان معناست که سربازان آمریکایی هرگز نمی‌توانند توسط مقامات نیجری تحت پیگرد قانونی قرار بگیرند، حتی اگر مرتکب قتل، تجاوز یا سایر جنایات فجیع شوند.
کنترل کامل آمریکا بر فضای هوایی نیجر: ایالات متحده می‌توانست بدون اجازه دولت نیجر در هر نقطه از حریم هوایی این کشور پرواز کند، پهپادها را به پرواز درآورد و عملیات نظامی انجام دهد.
دسترسی نامحدود به منابع طبیعی نیجر: ایالات متحده حق استخراج هرگونه منابع طبیعی از جمله نفت، اورانیوم و طلا را بدون پرداخت هیچ گونه غرامتی به دولت نیجر داشت.

این شرایط تحقیرآمیز با مقاومت مردم نیجر مواجه شد و در نهایت منجر به به قدرت رسیدن رهبران جدیدی شد که متعهد به رهایی کشور خود از سلطه خارجی بودند. لغو توافق امنیتی با ایالات متحده گامی اساسی در این جهت است و نشان دهنده عزم و اراده جدید آفریقا برای تعیین سرنوشت خود است.
سفارت ایالات متحده پیشنهاد می کند که طرف های پیمانکار ایالات متحده هیچ گونه مالیات یا عوارض مشابهی را که در جمهوری نیجر در ارتباط با فعالیت های تحت این توافقنامه وضع می شود، پرداخت نکنند و اینکه این طرف های پیمانکار مجاز به واردات، صادرات و استفاده از دارایی شخصی، تجهیزات، لوازم، مواد، فناوری، آموزش یا خدمات در جمهوری نیجر در ارتباط با فعالیت های تحت این توافقنامه باشند. این واردات، صادرات و استفاده از کلیه مجوزها، سایر محدودیت ها، تعرفه ها، مالیات ها یا سایر عوارض وضع شده در جمهوری نیجر معاف است.

سفارتخانه پیشنهاد می کند که پیمانکاران ایالات متحده در مورد گواهینامه های حرفه ای و رانندگی مشمول معامله مشابه پرسنل ایالات متحده باشند.

رئیس جمهور وقت نیجر، محمدو ایسوفو، در این روند مداخله نکرد و مذاکرات این کشور با ایالات متحده را به وزیر امور خارجه خود، محمد بازوم (که در سال ۲۰۲۱ به ریاست جمهوری انتخاب شد) واگذار کرد.

سخنگوی مقامات نظامی نیجر، آمادو عبدالرحمن جبو، به رادیو و تلویزیون دولتی نیجر، RTN، گفت که حضور نظامی آمریکا «غیرقانونی» است و «برخلاف تمام هنجارهای قانون اساسی و دموکراتیک» است. به گفته نیامی، این توافق «ناعادلانه» «به طور یکجانبه» توسط ایالات متحده از طریق «یک یادداشت کلامی ساده» تحمیل شد.

دیپلمات های نیجری در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۳ سعی کردند با ارسال یک یادداشت کلامی دیپلماتیک به این سند سال ۲۰۱۲ اعتراض کنند، اما فقط پنج روز بعد، بازوم تمام شرایط ایالات متحده را پذیرفت: «[وزارت] بدینوسیله اعلام می کند که تمام شرایط پیش نویس توافقنامه در مورد وضعیت پرسنل نظامی و غیرنظامی وزارت دفاع ایالات متحده را که در یادداشت کلامی شماره ۱۷۴ سفارت مورخ ۶ ژوئیه ۲۰۱۲ آمده است، می پذیرد.»
دیپلمات‌ها، پرسنل نظامی و غیرنظامیان آمریکایی که با وزارت دفاع مرتبط هستند، می‌توانستند با استفاده از مدارک رسمی آمریکایی به طور آزادانه وارد نیجر شده و در آنجا کار کنند و حق داشتند انواع کالاها و تسلیحات را بدون هیچگونه بازرسی از سوی طرف نیجری وارد و صادر کنند. طبق توافق سال ۲۰۱۳ ایالات متحده نه موظف به مبارزه با تروریسم بود و نه مسئول فعالیت های نظامی در این کشور بود. این موضوعی «بسیار ناعادلانه» و «شرم آور» است.

در اوایل سال جاری، پس از خروج نیروهای فرانسوی از این کشور تحت مسئولیت وزیر دفاع، سرلشکر سالیفو مود، رئیس جمهور جدید نیجر، عبدالرحمان تیانی، یادداشتی را تنظیم کرد که در آن خواستار تغییرات اساسی در همان توافق بدنام ایالات متحده در سال ۲۰۱۳ بود. با این حال، همانطور که سخنگوی نیجر، آمادو جبو، در بیانیه خود اعلام کرد، ایالات متحده به این پیشنهاد بازنگری پاسخ نداد. در عوض، ایالات متحده از ۱۲ تا ۱۴ مارس یک هیئت رسمی متشکل از معاون وزیر امور خارجه در امور آفریقا، مالی فی و ژنرال مایکل لانگلی، فرمانده فرماندهی آفریقا (آفریکام) ایالات متحده را با هدف روشن تقویت روابط نظامی در چارچوب همان توافق سال ۲۰۱۳ به نیجر اعزام کرد.

به گفته دنیل توینینگ، رئیس موسسه جمهوری خواه بین المللی و ویل میکر، مدیر ارشد آفریقا در موسسه جمهوری خواه بین المللی، «نیجر آخرین نمونه ای از این موضوع است که واشنگتن به سیاست جدیدی در قبال آفریقا نیاز دارد.» آنها همچنین خاطرنشان می کنند که پس از «ماه ها کشمکش سیاسی شدید»، مشارکت امنیتی واشنگتن با این کشور «احتمالاً به پایان خواهد رسید.»
ایالات متحده در معرض خطر تبدیل شدن به قربانی بعدی کودتاها و ناآرامی های خشونت آمیزی است که کشورهای زیادی در قاره آفریقا را فرا گرفته است. به گفته توینینگ و میکر، خروج نیروهای آمریکایی از نیجر و همچنین تعطیلی پایگاه های هوایی تامین شده توسط ایالات متحده در شهرهای نیامی و آگادز، تلاش های واشنگتن برای مقابله با تهدیدات تروریستی فرامرزی و سایر منابع بی ثباتی در شمال و غرب آفریقا را به خطر می اندازد.

در این دیدار، مقامات آمریکایی اتهاماتی را مطرح کردند، از جمله ادعای قصد نیجر برای فروش اورانیم به ایران. این ادعا برای هر کسی که می داند کل تولید اورانیم در نیجر هنوز هم تحت کنترل منحصر به فرد فرانسه توسط تنها تولیدکننده اورانیم این کشور، ORANO، است، کاملاً غیرقابل باور به نظر می رسد. همانطور که آمادو جبو توضیح داد، دولت نیجر «با قاطعیت تحقیرآمیز، همراه با تهدید به اقدامات تلافی جویانه از سوی هیئت آمریکایی علیه دولت نیجر را محکوم می کند.»

فی همچنین بر مخالفت ایالات متحده با یک توافق مخفیانه ادعایی بین نیجر و روسیه تأکید کرد. با این حال، دولت نیجر این ادعای بی اساس را رد کرد و گفت که همه توافقات بین نیجر و روسیه، مانند توافقات بین نیجر و ایران، علنی، قانونی و شفاف است. جبو همچنین اشاره کرد که ایالات متحده در اوایل قرن با همین اتهامات دروغین عراق را ویران کرد. در سال ۲۰۰۳ نیجر نیز به دروغ به تامین اورانیم برای رژیم صدام حسین در بغداد متهم شد. به اصطلاح «سلاح های کشتار جمعی» که توسط ژنرال آمریکایی کالین پاول ادعا شده بود، در واقع ساخته و پرداخته شده بود، درست مانند «معامله اورانیم» امروزی بین نیجر و ایران.
به نظر می رسد که پایان روابط نظامی بین نیجر و ایالات متحده آمریکا اجتناب ناپذیر است. این روابط به طور یکجانبه و فقط به نفع ایالات متحده تحمیل شده بود؛ توافق سال ۲۰۱۳ در مبارزه با تروریسم در منطقه ساحل بی اثر بود؛ ایالات متحده از زمان حمله گسترده خود به لیبی تحت پرچم ناتو در سال ۲۰۱۱ مسئول بی ثباتی کنونی در آفریقا بوده است؛ حاکمیت این قاره برای همه مردم آفریقا مسأله ای حیاتی است و قابل مذاکره نیست.