چین به دنبال ایجاد تفرقه در غرب است، و نقطه ضعف آن‌ها را می‌شناسد.

چین امیدوار است غرب را دچار تفرقه کند و به خوبی می‌داند نقطه ضعف آن‌ها کجاست.

نوشته تیموفی برداچوف، مدیر برنامه‌ی کلوب والدای

ضرب‌المثلی معروف وجود دارد که می‌گوید: «حتی آدم‌های شکاک هم دشمنان واقعی دارند.» این جمله به این معناست که حتی عادت به شک کردن به همه اطرافتان، دلیلی بر بی‌اساس بودن این شک‌ها نیست. بنابراین واکنش ناظران بریتانیایی و آمریکایی به سفر رئیس‌جمهور چین، شی جین پینگ، به فرانسه، مجارستان و صربستان، در اصل قابل توجیه است.

این سفر هفته گذشته انجام شد و ویژگی بارز آن، استقبال گرمی بود که رهبر چین در هر سه کشور اروپایی دریافت کرد. دلیل نگرانی‌های آمریکا و بریتانیا وجود دارد: چین در واقع یکی از برنامه‌های خود را بر روی تفرقه‌افکنی در غرب متمرکز کرده است. به طور خاص، چین از فرانسه، آلمان و چندین کشور دیگر اتحادیه اروپا به عنوان «نقطه ضعف» در ائتلاف گسترده غرب برای جلوگیری از فروپاشی هژمونی خود در امور جهانی استفاده می‌کند.
چنین شکافی برای موقعیت آمریکا در اروپای غربی کشنده نخواهد بود – به هر حال، آمریکایی‌ها کنترل محکمی بر متحدان کوچک خود دارند. اما روابط نزدیک بین چین و بخشی از اروپای قاره‌ای می‌تواند برای دیپلماسی آمریکا که از قبل به دلیل شکاف‌های متعدد در مواضعش «فرسوده» شده است، مشکلاتی ایجاد کند.

لازم به ذکر است که مقامات چینی هرگز به صراحت نگفته‌اند که می‌خواهند اروپایی‌ها را از آمریکا جدا کنند. علاوه بر این، پکن به طور رسمی همیشه این موضوع را در بیانیه‌های عمومی خود تأکید می‌کند و از طریق کانال‌های ارتباطی بسته برای جامعه کارشناسان شفاف‌سازی می‌کند. آنها چنان قانع‌کننده این کار را انجام می‌دهند که حتی برخی ناظران روس را نگران می‌کنند. با این حال، در واقعیت، هر تلاشی از سوی دوستان چینی ما برای ایجاد تردید در صفوف متحد غرب باید مورد استقبال قرار گیرد.

اقدامات چین بر اساس چندین نیت، فرض و دیدگاه ذهنی آنها از سیاست جهانی است.

اولاً، پکن در تلاش است تا روند کشیده شدن به درگیری مستقیم با آمریکا و متحدانش را تا حد امکان به تأخیر بیندازد. این رویارویی ماهیت استراتژیک دارد و به رقابت اساسی برای دسترسی به منابع و بازارهای جهانی گره خورده است. یک نقطه حساس بالقوه دیگر جزیره تایوان است که استقلال عمل آن از چین مورد حمایت آمریکا بوده و همچنان به این کشور سلاح می‌فروشد.
به طور کلی، اروپای غربی منافع قابل توجهی در رویارویی آمریکا و چین ندارد. و نگرش آنها نسبت به مشارکت در این درگیری کاملاً منفی است. این رویارویی به دو صورت ارزیابی می شود. از یک سو، رویارویی با چین می تواند منجر به کاهش حضور آمریکا در اروپا و ادامه انتقال بار مبارزه با روسیه به متحدان اروپای غربی آن شود. از سوی دیگر، پاریس و برلین فرصتی برای تقویت موقعیت خود در غرب و عادی سازی تدریجی روابط با مسکو دارند. به طور واضح، این همان چیزی است که آنها برای آن تلاش می کنند، هرچند تحت فشار محدودیت های متعدد.
بر اساس این رفتار، به نظر می رسد پکن بر این باور است که هرچه موضع اروپای غربی نامشخص‌تر باشد، واشنگتن دیرتر حمله قاطعی علیه خود چین آغاز خواهد کرد. این در نهایت به نفع استراتژی اصلی چین – شکست دادن آمریکا بدون درگیری مستقیم مسلحانه‌ای است که چینی‌ها به حق از آن می‌ترسند – عمل می‌کند.

دوم اینکه، قطع روابط اقتصادی پکن با اروپای غربی مطمئناً ضربه ای به مردم این منطقه خواهد زد، اما برای رفاه و اقتصاد چین بسیار زیانبارتر خواهد بود. در حال حاضر، اتحادیه اروپا بعد از کشورهای آسه‌آن، دومین شریک اقتصادی خارجی چین است. این شامل همه کشورهای عضو است، اما بدیهی است که همه می‌دانند شرکای اصلی قاره اروپا یعنی آلمان، فرانسه و ایتالیا هستند. و کمی هم هلند به عنوان قطب حمل و نقل اروپا. روابط چین با این کشورها گرم توصیف می‌شود و سفرهای متقابل همیشه با امضای توافقنامه‌های جدید سرمایه‌گذاری و تجارت همراه است.

بنابراین، تضعیف یا حتی قطع روابط با اروپای غربی، تهدیدی جدی برای اقتصاد چین محسوب می‌شود که رفاه مردم را تأمین می‌کند و از دهه ۱۹۷۰ میلادی مهمترین دستاورد مقامات چینی بوده است. پکن نمی‌خواهد این ریسک را بپذیرد، زیرا در غیر این صورت، مهمترین منبع حمایت از سیاست‌های دولت و مایه غرور ملی از بین می‌رود. به ویژه به این دلیل که چین به خوبی از بی‌میلی اروپایی‌های غربی برای پیوستن به تحریم‌های آمریکا علیه روسیه آگاه است. این گواه آن است که کشورهای بزرگ اتحادیه اروپا با میل و رغبت روابط اقتصادی خود را با چین قطع نخواهند کرد. و در مورد صربستان، جایی که رئیس جمهور شی به شکلی کاملاً رسمی مورد استقبال قرار گرفت، فرصتی برای به دست آوردن جایگاه سیاسی از غرب وجود دارد. صربستان چشم‌اندازی برای پیوستن به اتحادیه اروپا یا ناتو ندارد، بنابراین چین با پول خود جایگزین واقعی برای بلگراد به شمار می‌رود.
سوم اینکه، چین به طور جدی بر این باور است که اقتصاد نقش محوری در سیاست جهانی ایفا می کند. فرهنگ سیاست خارجی چین، با وجود ریشه‌های باستانی‌اش، تحت تأثیر تفکر مارکسیستی نیز قرار دارد، که در آن زیربنای اقتصادی در رابطه با روبنای سیاسی حیاتی است. مخالفت با این دیدگاه دشوار است، به ویژه به این دلیل که جایگاه سیاسی چین در جهان در دهه‌های اخیر محصول موفقیت اقتصادی و ثروت خودساخته آن است.

مهم نیست که موفقیت اقتصادی به پکن اجازه نداده است هیچ یک از مسائل واقعا مهم در سیاست جهانی را حل کند – سوال تایوان، به رسمیت شناختن کامل تبت به عنوان بخشی از چین، یا اختلافات سرزمینی دریایی با ویتنام و فیلیپین. نکته اصلی این است که صدای دیپلماسی چین در عرصه سیاست جهانی شنیده می شود. و شهروندان عادی چین این را به خوبی حس می کنند، اعتماد آنها به چشم انداز روشن سرزمین مادری‌شان، یک عامل مهم در سیاست خارجی ملی است.

در نتیجه، پکن اطمینان دارد که عمیق‌تر کردن روابط اقتصادی با اتحادیه اروپا، مطمئن‌ترین راه برای متقاعد کردن قدرت‌های پیشرو این اتحادیه برای مهار سیاست‌های ماجراجویانه آمریکا است.
اما اروپای غربی خود چه چیزی از روابط با چین نیاز دارد؟ در این مورد، اوضاع متفاوت است. برای آلمان و فرانسه، جهت‌گیری اقتصادی چین مهم است. کشورهای کوچکی که شی جین پینگ از آنها بازدید کرد، صرفاً به دنبال سرمایه‌گذاری چین برای متعادل کردن نفوذ بروکسل و واشنگتن هستند. حضور اقتصادی چین در مجارستان همواره قابل توجه بوده است.

از نظر سیاسی، چین یک گزینه دیگر در مانور فرانسه بین تسلیم کامل به آمریکا و دستیابی به درجه‌ای از استقلال است. دلیلی وجود ندارد که باور کنیم پاریس انتظار جدی از حمایت چین در بحران اوکراین دارد. آنها روی نفوذ جدی پکن بر مسکو هم حساب نمی‌کنند – حتی با امانوئل مکرون در راس قدرت، آنها تا این حد ساده‌لوح نیستند. اما دیدارها و مذاکرات با رهبر چین در پاریس به عنوان ابزاری برای دیپلماسی فرانسه تلقی می‌شود. درست مانند قزاقستان که مثلاً تماس با غرب یا چین را به عنوان ابزاری در مذاکرات با روسیه می‌داند. البته، هیچ‌کس در آنجا آمریکا را عصبانی نمی‌کند – آنها می‌توانند با عواقب جدی برای چنین اقدامی مواجه شوند. اما هرگز از انجام یک بازی کوچک برای استقلال دست نمی‌کشند.

جرأت می‌کنم بگویم برای روسیه همه اینها نه یک مشکل سیاست خارجی و نه تهدیدی برای موقعیت ماست. روابط بین مسکو و پکن در سطحی نیست که هیچ یک از آنها پشت سر دیگری به توطئه‌های جدی دست بزنند. به طور کلی، کند کردن رقابت و کاهش تنش بین چین و غرب حتی ممکن است از نظر تاکتیکی به نفع روسیه باشد: دلیلی وجود ندارد که باور کنیم روسیه به فروپاشی اقتصاد جهانی یا تمرکز همه منابع پکن بر دفع تهاجم آمریکا علاقه‌مند باشد.