کارشناسان سیاسی: تعامل مسکو و تهران در همان سطح باقی خواهد ماند

منتشر شده در ریانووستی
ترجمه مجله هفته

ایران در پی درگذشت رئیس جمهور رئیسی پنج روز عزای عمومی اعلام کرد
رئیسی یکی از حامیان اصلی نزدیکی ایران به روسیه در خاورمیانه بود. در این گزارش اخبار مربوطه را بررسی می‌کنیم که در پی این حادثه چه سرنوشتی در انتظار ایران و شرکای آن خواهد بود.

یک سانحه راهبردی

شامگاه 19 مه خبر سقوط بالگرد دولتی بل-212 در رسانه‌های ایرانی منتشر شد. ابراهیم رئیسی به همراه حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه، محمدعلی آل‌هاشم، نماینده آیت‌الله علی خامنه‌ای و مالک رحمتی، استاندار آذربایجان شرقی، از مراسم افتتاحیه سدهای جدید بر روی رودخانه ارس که با حضور الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان نیز همراه بود، بازمی‌گشتند.

دو بالگرد دیگر نیز این بالگرد را همراهی می‌کردند که با موفقیت در مقصد فرود آمدند. رسانه‌های ایرانی نوشتند که یکی از بازماندگان از طریق سیستم ردیابی مخصوص،  مکان سقوط را گزارش داده است. حتی خبرگزاری مهر مدعی شده بود که رئیسی سالم است و به تبریز می‌رود. با این حال، این خبر صحت نداشت.

مه غلیظی در کوه‌هایی که بالگرد در آن سقوط کرد وجود داشت و دید به ده متر کاهش یافته بود.  علاوه بر تیم‌های نجات،  نیروهای پلیس و یگان‌های نظامی نیز به جستجو اعزام شدند. در مجموع 40 گروه واکنش سریع در عملیات جستجو شرکت داشتند.
به دنبال سقوط بالگرد حامل ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران، کمیسیونی دولتی به ریاست محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور، به محل سانحه اعزام شد.
در حالی که ساعت‌ها از حادثه می‌گذشت، اما اطلاعات موثقی در دست نبود. در حساب‌های رسمی شبکه‌های اجتماعی رئیسی پستی منتشر شد که در آن از مردم خواسته شده بود برای سلامتی رئیس جمهور و هیئت همراهش دعا کنند.

عملیات جستجو با کمک پهپاد ترکیه

یک پهپاد ترکیه‌ای نیز به عملیات جستجو و نجات ملحق شد.

سرانجام صبح دوشنبه، پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلال احمر ایران، اعلام کرد که بالگرد سقوط کرده پیدا شده است. اما هیچ یک از سرنشینان آن زنده نمانده‌اند.
محسن منصوری، معاون اول رئیس جمهور، خبر فوت رئیسی را تأیید کرد. دولت ایران جلسه اضطراری برگزار کرد و بورس اوراق بهادار تهران نیز به نشانه احترام تعطیل شد.
مراسم تشییع پیکر رئیسی در تاریخ 21 ماه می در شهر تبریز برگزار خواهد شد. در سراسر ایران نیز پنج روز عزای عمومی اعلام شده است.
ابراهیم رئیسی در ۱۴ دسامبر ۱۹۶۰ در خانواده‌ای روحانی متولد شد. او در سال ۱۹۷۹ که طلبه یا دانشجوی مذهبی در رشته حقوق اسلامی بود، با شور و اشتیاق از انقلاب اسلامی ایران حمایت کرد. رئیسی در دوران جوانی به عنوان دادستان فعالیت می‌کرد. در سال ۱۹۸۸ به ابتکار آیت الله خمینی، رهبر انقلاب ایران، اختیارات ویژه‌ای برای حل مسائل حقوقی-مذهبی در برخی استان‌ها به او اعطا شد. رئیسی در سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ دادستان کل ایران بود. پس از آن، ریاست بنیاد مذهبی شیعی «آستان قدس رضوی» را بر عهده داشت. در سال ۲۰۱۹، در مقام ریاست قوه قضائیه، مبارزات گسترده‌ای را علیه فساد آغاز کرد و طرح‌هایی برای حمایت از زنان در برابر خشونت خانگی را کلید زد.

شکست در انتخابات 2017 و پیروزی در انتخابات 2021

رئیسی در سال ۲۰۱۷ نامزد انتخابات ریاست جمهوری شد، اما به حسن روحانی که برای دومین بار انتخاب شد، باخت. با این حال، در انتخابات 2021 با کسب بیش از 60 درصد آرا پیروز شد.
رئیسی از طرفداران نزدیکی به روسیه و مقابله سخت در قبال غرب است. با این حال، او مخالفتی با احیای توافق هسته‌ای ایران نداشت. رئیسی در دوران انتخابات به مردم وعده داده بود که سطح فقر را کاهش دهد، با فساد مبارزه کند و چهار میلیون خانه برای نیازمندان بسازد.
رئیسی از یاران نزدیک آیت الله خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب ایران، محسوب می‌شد.

دولت ایران اطمینان داده که درگذشت رئیسی خللی در کار کابینه ایجاد نخواهد کرد.

طبق ماده 131 قانون اساسی، محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور، به طور موقت عهده دار ریاست جمهوری شده است. انتخابات زودهنگام ظرف 50 روز برگزار خواهد شد.

مخبر 68 ساله از سال 2021 معاون اول رئیس جمهور بوده است. به گفته رویترز، او را به آیت الله خامنه ای نزدیک می دانند. مخبر در دوران جنگ ایران و عراق افسر پزشک در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود. او مدتی ریاست بانک سینا و صندوق سرمایه گذاری ستاد را بر عهده داشت.

نظام سیاسی ایران همچنان پابرجا خواهد ماند

آندره یاشلاوسکی، کارشناس ارشد موسسه مطالعات شرق شناسی آکادمی علوم روسیه، در گفتگو با خبرگزاری ریانووستی گفت که مرگ رئیسی یک تراژدی بزرگ است. این ضربه سنگینی به نظام سیاسی ایران است، اما فاجعه‌بار نیست. «در ایران، رئیس جمهور نفر اول نیست. رهبر معظم انقلاب، آیت الله خامنه ای نیز حضور دارند. در صورت لزوم، آیت الله می تواند تصمیمات رئیس جمهور را لغو کند.»

محمدعلی رجایی، دومین رئیس جمهور ایران، در سال 1981 تنها دو هفته پس از معارفه جان خود را از دست داد. در آن زمان، روح الله خمینی رهبر معظم انقلاب بود و تغییرات قابل توجهی رخ نداد.

«با این حال، جنبه ای وجود دارد که می تواند وضعیت را پیچیده تر کند. خامنه ای 85 ساله است. کارشناسان رئیسی را یکی از گزینه های احتمالی جانشینی او می دانستند. اکنون عدم قطعیتی در این مورد ایجاد شده است.»
سیاست خارجی ایران توسط آیت الله ها تعیین می شود.

کارشناسان معتقدند که مرگ رئیسی تاثیر چندانی بر روابط ایران با اسرائیل، که دشمن شماره یک این کشور محسوب می شود، نخواهد داشت.

همکاری با چین و روسیه و همچنین روابط با گروه های نیابتی در خاورمیانه، از عراق و لبنان تا یمن، ادامه خواهد یافت.

به گفته ولادیمیر بلوف، استاد کرسی مطالعات شرقی و آفریقا در دانشگاه دوستی ملل روسیه، تهران از سیاست خود در برقراری روابط بلندمدت و پایدار در سطح بالا دست نخواهد کشید. «اما این سوال مطرح شده که چه کسی ایران را در اجلاس بریکس در ماه اکتبر نمایندگی خواهد کرد. همچنین دیداری با پوتین برنامه ریزی شده بود. این تراژدی زمانبندی ها را تغییر خواهد داد.»

به روز رسانی توافقنامه استراتژیک همکاری که در سال 2001 امضا شده بود نیز در دستور کار است. به نظر این کارشناس، ممکن است سرعت توسعه روابط روسیه و ایران کند شود. با این حال، هیچ چیز  در تعامل سازنده دخالت کند.