استقبال دیروز شی جین پینگ از پوتین در پکن، مهر تأییدی بر روابط استراتژیک روزافزون و به شدت نگران‌کننده‌ای زد که در واشنگتن به طور اساسی درباره آن سوءتفاهم جدی وجود دارد.

توسط ری مک‌گاورن
منتشر شده در کنسرسیوم نیوز
ترجمه مجله هفته

استقبال گرم و صمیمانه رئیس جمهور چین، شی جین پینگ، از همتای روس خود، ولادیمیر پوتین، در پکن، روابط استراتژیک رو به رشد بین این دو قدرت را مهر تأیید زد. این امر به منزله یک تغییر قابل توجه در توازن قدرت جهانی است.

توافق روسیه و چین همچنین به تلاش‌های تازه ‌واردان سیاست خارجی آمریکا برای ایجاد شکاف بین این دو کشور پایان می‌دهد. این رابطه سه جانبه اکنون به یک جبهه دو در برابر یک تبدیل شده است که پیامدهای قابل توجهی، به ویژه برای جنگ در اوکراین خواهد داشت. اگر «نوابغ» سیاست خارجی رئیس جمهور آمریکا، جو بایدن، همچنان به انکار واقعیت ادامه دهند، احتمال تشدید درگیری قریب الوقوع است.

پوتین در مصاحبه‌ای پیش از سفر به خبرگزاری شین‌هوآ گفت که روابط دو کشور به «سطح بی‌سابقه‌ای از شراکت استراتژیک» رسیده است. او و شی بیش از 40 بار به صورت حضوری یا مجازی با یکدیگر دیدار کرده‌اند. در ژوئن 2018، شی پوتین را «دوست قدیمی مردم چین» و به طور شخصی «بهترین دوست» خود توصیف کرد.

پوتین روز پنجشنبه خاطرنشان کرد که او و شی «در تماس دائمی هستند تا کنترل شخصی را بر تمام مسائل فوری در دستور کار دوجانبه روسیه و چین و همچنین در سطح بین‌الملل حفظ کنند.» پوتین وزیر دفاع خود، سرگئی شویگو، و همچنین مقامات باسابقه‌ای مانند وزیر امور خارجه سرگئی لاوروف و رهبران برجسته اقتصادی را به همراه داشت.

بیانیه‌های مشترک حائز اهمیت هستند.

شی و پوتین روز پنجشنبه بیانیه‌ای مشترک قوی امضا کردند، مشابه بیانیه فوق‌العاده‌ای که این دو در 4 فوریه 2022 در پکن منتشر کردند. در این بیانیه، روابط آنها به عنوان «برتر از اتحادهای سیاسی و نظامی دوران جنگ سرد» توصیف شده است. دوستی بین دو کشور هیچ مرزی نمی‌شناسد، هیچ «زمینه ممنوعه‌ای» برای همکاری وجود ندارد…

دامنه کامل این بیانیه زمانی آشکار شد که سه هفته بعد پوتین عملیات نظامی ویژه را در دونباس آغاز کرد. واکنش محتاطانه چین اکثر تحلیلگران را شوکه کرد، که این احتمال را رد کرده بودند که شی به «بهترین دوست» خود پوتین عملاً از سیاست بنیادی عدم مداخله در امور خارجه چین چشم‌پوشی کند.
در هفته‌های بعد، بیانیه‌های رسمی چین به وضوح نشان داد که اصول وستفالی در مقایسه با «ضرورت دفاع هر کشور از منافع حیاتی خود» و قضاوت در مورد هر موقعیت «بر اساس شرایط خاص آن» به حاشیه رانده شده است.

جنگ هسته‌ای

در بیانیه روز پنجشنبه، نگرانی از «افزایش خطرات استراتژیک بین قدرت‌های اتمی» ابراز شد – و به تشدید مداوم جنگ بین اوکراین که از سوی ناتو حمایت می‌شود و روسیه اشاره شد. این بیانیه «گسترش اتحادهای نظامی و ایجاد پایگاه‌های نظامی در نزدیکی مرزهای دیگر قدرت‌های اتمی، به‌ویژه از طریق استقرار پیشرفته تسلیحات اتمی و پرتاب‌کننده‌های آنها و همچنین سایر تجهیزات» را محکوم می‌کند.

بدون شک پوتین قبلاً شی را از مکان استقرار موشک‌های آمریکا در رومانی و لهستان که می‌توانند آنچه روس‌ها «موشک‌های کوبنده تهاجمی» می‌نامند را با زمان پرواز کمتر از 10 دقیقه به مسکو شلیک کنند، مطلع کرده است. پوتین مطمئناً شی را از تناقضات در اظهارات آمریکا در مورد موشک‌های میان‌برد هسته‌ای مطلع کرده است.

به عنوان مثال، شی – درست مانند مصرف کنندگان رسانه های غربی – به خوبی می داند که در یک مکالمه تلفنی در 30 دسامبر 2021، بایدن به پوتین اطمینان داد که «واشنگتن هیچ قصدی برای استقرار سلاح های تهاجمی در اوکراین ندارد.»

در شب سال نو، شادی در کرملین حاکم بود، زیرا تضمین بایدن اولین نشانه ای بود که نشان می داد واشنگتن ممکن است نگرانی های امنیتی روسیه را به رسمیت بشناسد. در واقع، بایدن در حداقل پنج مورد از هشت ماده پیش نویس توافقی که روسیه در 17 دسامبر 2021 به ایالات متحده ارائه کرد، به موضوع کلیدی پرداخت.

با این حال، شادی روسیه دیری نپایید.

وزیر امور خارجه لاوروف در ماه گذشته فاش کرد که همتای آمریکایی خود، آنتونی بلینکن، در دیدار ژانویه 2022 در ژنو ادعا کرده بود که از وعده بایدن به پوتین در 30 دسامبر 2021 بی اطلاع بوده است. در عوض، بلینکن اصرار داشت که موشک های میان برد آمریکا می تواند در اوکراین مستقر شود و فقط ایالات متحده ممکن است حاضر باشد تعداد آنها را محدود کند.

مادر همه سوء محاسبات

هنگامی که بایدن در سال ۲۰۲۱ به قدرت رسید، مشاورانش به او اطمینان دادند که می‌تواند از «ترس» روسیه از چین سوء استفاده کند و بین آنها تفرقه ایجاد کند. این موضوع زمانی به طور شرم‌آوری آشکار شد که بایدن به آنچه در جریان نشست ژنو در ۱۶ ژوئن ۲۰۲۱ به پوتین گفته بود، اشاره کرد.

این نشست به پوتین نشان داد که بایدن و مشاورانش در درک روابط بین روسیه و چین دچار اشتباه بزرگی هستند.

در اینجا نحوه عجیب و غریب توصیف بایدن از برخورد خود با پوتین در مورد چین آمده است:

«بدون اینکه او [پوتین] را نقل قول کنم – که به نظرم مناسب نیست – می خواهم یک سوال لفاظانه مطرح کنم: شما مرزی به طول چندین هزار مایل با چین دارید. چین در تلاش است تا به قدرتمندترین اقتصاد جهان و بزرگترین و قدرتمندترین ارتش جهان تبدیل شود.»

فشار

در فرودگاه پس از اجلاس، دستیاران بایدن تمام تلاش خود را کردند تا او را سوار هواپیما کنند، اما نتوانستند مانع او شوند که حکمت‌های بیشتری در مورد چین به اشتراک بگذارد:

«روسیه در حال حاضر در وضعیت بسیار بسیار سختی قرار دارد. آنها تحت فشار چین هستند.»

پس از این اظهارات، پوتین و شی بقیه سال ۲۰۲۱ را صرف متقاعد کردن بایدن به عدم وجود «فشار چین» بر روسیه کردند: این فشار نبود، بلکه آغوشی برادرانه بود. این تلاش مشترک در یک نشست مجازی بین شی و پوتین در ۱۵ دسامبر همان سال به اوج خود رسید.

ویدئوی اولین دقیقه گفتگوی آنها توسط نیویورک تایمز و رسانه‌های دیگر منتشر شد. با این حال، به نظر می‌رسد اکثر مفسران اهمیت آن را نادیده گرفته‌اند:

پوتین:

«دوست عزیز، جناب آقای رئیس جمهور شی جین پینگ.

من مطمئن هستم که طبق توافق، بالاخره می‌توانیم در فوریه آینده به صورت حضوری در پکن ملاقات کنیم. ما گفتگو خواهیم کرد و سپس در مراسم افتتاحیه بازی‌های المپیک زمستانی شرکت خواهیم کرد. از دعوت شما برای شرکت در این رویداد مهم سپاسگزارم.»

شی:

«دوست عزیز، رئیس جمهور پوتین. دیدار با شما از طریق ویدئو در اواخر امسال برای من باعث خوشحالی است. این دومین بار در سال جاری است و سی و هفتمین دیدار ما از سال ۲۰۱۳ است. شما … روابط بین چین و روسیه را به عنوان الگویی برای همکاری بین‌المللی در قرن بیست و یکم ستوده و قاطعانه از موضع چین در دفاع از منافع اصلی خود و مخالفت قاطع با تلاش‌ها برای ایجاد تفرقه بین دو کشورمان حمایت کرده‌اید. من از این بابت بسیار سپاسگزارم.»
مگر بایدن هنوز متوجه نشده است؟ مشاورانش به او نگفته‌اند که روسیه و چین هرگز به این اندازه به هم نزدیک نبوده‌اند، که عملاً به معنای یک اتحاد نظامی است؟

انتخاب

پوتین گفت که او می‌داند سیاست واشنگتن در قبال روسیه «در درجه اول تحت تأثیر فرآیندهای سیاست داخلی است.» روسیه و چین به طور قطع بر این باورند که سیاست بایدن در قبال اوکراین تحت تأثیر ضرورت سیاسی برای تلقی شدن به عنوان رقیب روسیه است.

اگر تندروهای کشورهای ناتو «مربیان» را به اوکراین بفرستند، خطر درگیری نظامی همیشه وجود دارد. آنچه بایدن باید بداند این است که اگر  قرار است کار به خصومت های آشکار بین روسیه و غرب برسد، به احتمال زیاد با چیزی فراتر از شمشیرزنی در دریای چین جنوبی – و با شبح یک جنگ دو جبهه – روبرو خواهد شد.

چینی‌ها می‌دانند که آنها هدف بعدی وزارتخانه‌های ناتو/شرق هستند. در واقع، پنهان نیست که پنتاگون چین را دشمن شماره 1 می‌داند. طبق استراتژی دفاع ملی وزارت دفاع، «اولویت‌های دفاعی در درجه اول، دفاع از میهن است که با تهدیدات چند دامنه‌ای رو به رشد جمهوری خلق چین تطبیق داده شده است.»

پنتاگون آخرین کسی خواهد بود که مرثیه‌ای برای دنیای تک قطبی که مدتهاست درگذشته است، می‌خواند. امیدوارم عقل سلیم پیروز شود.

اولین حوزه کاری ری مک‌گاورن به عنوان تحلیلگر سیا، روابط چین و شوروی بود. در سال 1963، کل حجم تجارت روسیه و چین 220 میلیون دلار بود. در سال 2023، این رقم به 227 میلیارد دلار رسید. خودتان حساب کنید.