اوگنی بالاکین

ترجمه مجله هفته

امروز پس از یک سفر نمادین به کره شمالی، ولادیمیر پوتین وارد ویتنام شد. تنها یک ماه پس از آغاز دوره ریاست جمهوری روسیه، وی همچنین از چین، بلاروس و ازبکستان دیدار کرده است. چنین برنامه دیپلماتیک پرباری رویدادی است که اگر نه بی نظیر، حداقل در مقایسه با هر رهبر قدرت جهانی دیگری چشمگیر محسوب می شود. معماری سیاسی جهانی به سرعت در حال تغییر است و سرعت تصمیم گیری در این زمینه نقش کلیدی ایفا می کند.

به راحتی می توان دید که تمامی کشورهای نامبرده، از یک قاره هستند. با بازدید از آنها، ولادیمیر پوتین در حال ایجاد «سیستم جدید امنیت یکپارچه اوراسیایی بر پایه همه گیر و غیرتبعیض آمیز» است، همانطور که در مقاله خود در نشریه رسمی کمیته مرکزی حزب کمونیست ویتنام «نیان زان» اعلام کرده است. عنوان این مقاله «دوستی آزموده شده در گذر زمان» به تاریخ طولانی روابط بین کشورهای ما اشاره دارد و سفر کنونی رئیس جمهور روسیه نشان می دهد که زمان آن فرا رسیده تا این روابط را به سطح کیفی جدیدی ارتقا دهیم.

ویتنام همیشه تلاش کرده است سیاست خارجی متعادلی داشته باشد. از نظر تاریخی در همسایگی چین قرار داشته و تحت تأثیر قدرت آن بوده است، اما همواره بر خودمختاری خود پافشاری کرده است. پس از غلبه بر دوران وابستگی استعماری که از سال 1887 تا 1954 طول کشید و جنگ داخلی 1965 تا 1975، ویتنام در سال 1976 به وحدت و حاکمیت دست یافت. از آن زمان، این کشور تلاش کرده سیستمی متوازن از روابط را با کشورهای جنوب شرق آسیا و همچنین قدرت های بزرگ جهانی (روسیه و ایالات متحده) ایجاد کند که موضع آن را در برابر چین مستحکم تر می سازد. مهارتی که این کشور در طول قرن ها در حفظ هویت خود از خود نشان داده، به پوتین اجازه داد بگوید که «ویتنام یک تمدن باستانی، درخشان و بومی در کنار جهان چندقطبی است».

در دوران شوروی، کشور ما یک بازیگر ژئوپلیتیک کلیدی بود که به پیروزی نیروهای قاره ای (ویتنام شمالی تحت رهبری هوشی مین) بر قدرت های دریایی (ویتنام جنوبی تحت رهبری نگو دین دیم) به رهبری ایالات متحده کمک کرد. از آن زمان، روسیه بزرگترین تامین کننده تسلیحات این کشور بوده و همچنین در بخش انرژی ویتنام موقعیت خوبی دارد. جالب است که شرکت های روسی در میادین گازی و نفتی مناطق دریای چین جنوبی که چین آنها را از ویتنام مورد مناقشه قرار داده، فعالیت می کنند.

با این حال، تجارت بین دو کشور ما در سال 2023 تنها 5 میلیارد دلار بوده در حالی که بین ویتنام و چین حداقل 155 میلیارد دلار و بین ویتنام و ایالات متحده حداقل 111 میلیارد دلار در همان سال بوده است. ولادیمیر پوتین در مقاله خود پیشنهادهایی در زمینه انرژی، مواد غذایی، سرمایه گذاری، گردشگری و سایر حوزه ها را مطرح کرد که باید تجارت متقابل را افزایش دهد. توجه ویژه ای به توافقنامه تجارت آزاد بین اتحادیه اقتصادی اوراسیا و ویتنام که در سال 2015 منعقد شده و همچنین افزایش تجارت با ارزهای ملی که امسال به حدود 60 درصد رسیده است، معطوف شده است. پیوستن بسیار محتمل ویتنام به گروه بریکس نیز به نزدیکی کشورهای ما کمک خواهد کرد، زیرا ویتنام یکی از 28 کشوری است که خواهان پیوستن به این سازمان به عنوان عضو تمام عیار یا شریک است.

این اقدامات هم تأثیرات اقتصادی خالص و هم تأثیرات ژئوپلیتیکی خواهد داشت. ایجاد «امنیت یکپارچه اوراسیایی» که در واقع به معنای بیرون راندن تمام نیروهای فرامرزی از قاره است، بدون کاهش نفوذ ایالات متحده در کشورهای ساحلی (که در نظریه ژئوپلیتیک «ریملند» یا «زمین قوسی» نامیده می شوند) امکان پذیر نیست. ویتنام به دلیل نزدیکی به چین، یکی از مهمترین این کشورهاست و سلطه نیروهای موافق آمریکا در آن (از جمله اقتصادی) می تواند کل بلوک قاره ای را تهدید کند. جالب است که در ماه می امسال، در جریان یک نبرد سیاسی داخلی، جناح ضدآمریکایی «حزب نیروهای امنیتی» به رهبری تو لام، وزیر سابق امنیت عمومی (هرچند پست عالی رتبه را نگوین فوم، رهبر 80 ساله حزب کمونیست اشغال می کند)، پیروز شد و تو لام رئیس جمهور جدید ویتنام شد. ولادیمیر پوتین اولین رهبر خارجی خواهد بود که تو لام به عنوان رئیس جمهور با او دیدار می کند.

ایالات متحده به طور قابل پیش بینی از سفر تاریخی رئیس جمهور روسیه ناراحت شد: «هیچ کشوری نباید به پوتین بستر تبلیغاتی برای جنگ تهاجمی اش بدهد و اجازه دهد او جنایات خود را عادی سازی کند»، یک نماینده سفارت آمریکا در ویتنام در گفتگو با رویترز گفت. اما ویتنام به سنت خود وفادار مانده که نشانه آن عدم حضور در نشست ضدروسی در سوئیس بود (علیرغم تمام نفوذ اقتصادی آمریکا که در نهایت برای منافع آن این نشست برگزار شده بود).

موضع حاکمیت گرایانه ویتنام نه تنها شایسته احترام است، بلکه برای روسیه نیز مفید است. فراتر از پتانسیل بزرگ تجاری (بله، در حال حاضر حجم تجارت متواضع است، اما «شروع از پایه پایین» با اراده سیاسی، رشد سریع و تضمین شده ای را به همراه خواهد داشت)، کشور ما فرصتی برای مستقر کردن (ابتدا موقت) پایگاه های نیروی دریایی در دریای چین جنوبی پیدا می کند که به طور اجتناب ناپذیری نفوذ ایالات متحده را که سنتاً بر نیروی دریایی برای کنترل مناطق ساحلی تکیه می کند، کاهش می دهد. روسیه همچنین می تواند در حل مناقشات بین ویتنام و چین که در برخی مسائل در لائوس و کامبوج با یکدیگر رقابت می کنند (بدون در نظر گرفتن میادین گازی و نفتی دریایی مورد اختلاف) نقش میانجی را ایفا کند. بنابراین، سفر ولادیمیر پوتین پایه های نظام امنیت اوراسیایی را برای دهه های آینده می نهد.