نوشته ویجی پراشاد

گزارش سالانه سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) درباره مهاجرت در جهان:

سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) هر ساله گزارشی تحت عنوان «گزارش مهاجرت در جهان» منتشر می‌کند.

بخش عمده‌ای از این گزارش‌ها به روند افزایشی مهاجرت در دوران نئولیبرالیسم می‌پردازند. با اعمال سیاست‌های دیکته شده توسط اجماع واشنگتن بر کشورهای فقیرتر جهان و افزایش بی‌ثباتی شغلی، افراد بیشتری برای یافتن راهی برای تامین معاش خانواده خود راهی سفر می‌شوند. به همین دلیل بود که در سال 2000، IOM در اولین گزارش مهاجرت در جهان خود اعلام کرد که تعداد مهاجران در جهان به بالاترین حد خود رسیده است. در واقع، بین سال‌های 1985 تا 1990 بود که نرخ رشد مهاجرت جهانی (2.59 درصد) از نرخ رشد جمعیت جهان (1.7 درصد) پیشی گرفت.

حمله نئولیبرالیسم به مخارج عمومی در کشورهای فقیرتر، عامل اصلی مهاجرت بین‌المللی بود. تا سال 1990، مشخص شده بود که مهاجران با افزایش ارسال حواله‌های مالی به خانواده‌های خود، به نیرویی اساسی برای تامین ارز برای کشورهایشان تبدیل شده‌اند. در سال 2015، حجم حواله‌ها سه برابر کمک‌های رسمی به توسعه (AOD) و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (IED) بود. AOD پولی است که توسط دولت‌ها به عنوان کمک ارائه می‌شود، در حالی که IED سرمایه‌گذاری‌هایی است که توسط شرکت‌های خصوصی انجام می‌شود. در کشورهایی مانند مکزیک و فیلیپین، حواله‌های مهاجران از فروپاشی دولت‌ها جلوگیری کرد.

گزارش امسال نشان می‌دهد که حدود 281 میلیون نفر در حال جابجایی هستند که 3.6 درصد جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند. این تعداد سه برابر 84 میلیونی است که در سال 1970 جابجا می‌شدند و به مراتب بیشتر از 153 میلیون نفر در سال 1990 است. IOM با اشاره به سه عامل جنگ، ناامنی اقتصادی و تغییرات آب و هوایی، خاطرنشان می‌کند که روندهای جهانی نشان‌دهنده افزایش مهاجرت در آینده است.
برخلاف تصور رایج، جنگ‌ها صرفاً نتیجه‌ی عدم توافق نیستند. چرا که بسیاری از این مشکلات می‌توانند با صلح و گفتگو حل شوند. اما به دلیل تجارت عظیم و بی‌رحمانه‌ی اسلحه و فشارهایی که توسط سوداگران مرگ برای استفاده از تسلیحات هر چه گران‌تر برای حل و فصل اختلافات اعمال می‌شود، این تنش‌ها به جنگ تبدیل می‌شوند.

امروزه، هزینه‌های نظامی جهانی به حدود 3 تریلیون دلار می‌رسد که سه چهارم آن توسط کشورهای شمال جهان پرداخت می‌شود. در مقابل، شرکت‌های اسلحه‌سازی در سال 2022 حدود 600 میلیارد دلار سود به دست آوردند.
عامل دوم، گسترش فقر و نابرابری است. طبق برآورد سازمان بین‌المللی کار (ILO)، 58 درصد از نیروی کار جهان (معادل 2 میلیارد نفر) در بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند. این افراد با حداقل حمایت‌های اجتماعی و بدون حقوق اولیه کار می‌کنند. آمار مربوط به بیکاری و بی‌ثباتی شغلی جوانان به ویژه در هند بسیار نگران‌کننده است.

بسیاری از مهاجران غرب آفریقا که به دنبال عبور خطرناک از صحرا و دریای مدیترانه هستند، از نرخ بالای بی‌ثباتی، کم‌کاری و بیکاری در منطقه خود فرار می‌کنند. گزارشی از گروه بانک توسعه آفریقا در سال 2018 نشان می‌دهد که به دلیل حمله به کشاورزی جهانی، کشاورزان به شهرهای پرجمعیت مهاجرت می‌کنند و در مشاغل غیررسمی با بهره‌وری پایین مشغول به کار می‌شوند و در نهایت به امید کسب درآمد بیشتر به غرب مهاجرت می‌کنند.
عامل سوم، افزایش تعداد افرادی است که با پیامدهای فاجعه‌بار تغییرات آب و هوایی روبرو هستند. در سال 2015، در اجلاس تغییرات آب و هوایی پاریس، دولت‌ها توافق کردند تا یک گروه کاری در مورد مهاجرت ناشی از تغییرات آب و هوایی ایجاد کنند. در سال 2018، در پیمان جهانی سازمان ملل متحد توافق شد که افرادی که به دلیل تخریب محیط زیست آواره می‌شوند باید تحت حمایت قرار گیرند. با این حال، هنوز مفهوم «پناهندگان آب و هوایی» به طور رسمی به رسمیت شناخته نشده است. بانک جهانی در سال 2021 تخمین زد که تا سال 2050 حداقل 216 میلیون پناهنده آب و هوایی وجود خواهد داشت.
گزارش جدید سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) نشان می‌دهد که مهاجران پول‌های بیشتری را برای کمک به خانواده‌های خود که روز به روز ناامیدتر می‌شوند به خانه می‌فرستند. IOM خاطرنشان می‌کند که حواله‌های مالی آنها بین سال‌های 2000 تا 2022، 650 درصد افزایش یافته و از 128 میلیارد دلار به 831 میلیارد دلار رسیده است. به گفته تحلیلگران، در دوره اخیر، بیشتر این حوالات به کشورهای با درآمد کم و متوسط سرازیر شده است. به عنوان مثال، از 831 میلیارد دلار، 647 میلیارد دلار به فقیرترین کشورهای جهان اختصاص دارد. برای اکثر این کشورها، حواله‌ها به طور قابل توجهی از مجموع سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (IED) و کمک‌های رسمی به توسعه (AOD) فراتر می‌رود و سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی (GDP) را تشکیل می‌دهد.

مطالعات بانک جهانی دو نکته مهم را در مورد حواله‌ها نشان می‌دهد. اولاً، این حواله ها به طور عادلانه‌تری بین فقیرترین کشورها توزیع می‌شود. معاملات IED معمولاً به نفع بزرگترین اقتصادهای جنوب جهانی است و به سمت بخش‌هایی هدایت می‌شود که همیشه فرصت‌های شغلی یا درآمدی برای فقیرترین اقشار جامعه ایجاد نمی‌کند. ثانیاً، نظرسنجی‌های خانوار نشان می‌دهد که حواله ها به طور قابل توجهی به کاهش فقر در کشورهای با درآمد متوسط و پایین کمک می‌کند. کشورهایی مانند مکزیک و فیلیپین با کاهش حوالات، شاهد افزایش قابل توجه نرخ فقر خود هستند.

رفتاری که با این مهاجران، که برای کاهش فقر و ایجاد ثروت در جامعه حیاتی هستند، می‌شود، شرم‌آور است. آنها مانند مجرمان رفتار می‌شوند و توسط کشورهای خود رها می‌شوند. این کشورها ترجیح می‌دهند پول‌های هنگفتی را برای جذب سرمایه‌گذاری‌هایی با تأثیر بسیار کمتر از طریق شرکت‌های چند ملیتی هدر دهند. داده‌ها نشان می‌دهد که تغییر دیدگاه طبقاتی در مورد سرمایه‌گذاری ضروری است.

اگر 281 میلیون مهاجر جهان در یک قلمرو زندگی می‌کردند، چهارمین کشور بزرگ جهان پس از هند و چین (هر کدام 1400 میلیون) و ایالات متحده (339 میلیون) را تشکیل می‌دادند. با این حال، مهاجران از حمایت اجتماعی و احترام کمی برخوردار هستند (به عنوان مثال، نشریه جدیدی از بنیاد تحقیقات اجتماعی زتکین نشان می‌دهد که چگونه اروپا آنها را جرم‌انگاری می‌کند). در بسیاری از موارد، به دلیل عدم مدارک، دستمزد آنها پائین نگه داشته می‌شود و حوالات آنها توسط خدمات انتقال پول بین‌المللی (مانند پی‌پال، وسترن یونیون و مانی‌گرام) که کارمزدهای بالایی را از هم فرستنده و گیرنده دریافت می‌کنند، مشمول مالیات می‌شود. در حال حاضر، فقط ابتکارات سیاسی کوچکی برای حمایت از مهاجران وجود دارد، اما هیچ پلتفرمی برای متحد کردن این تعداد در یک نیروی سیاسی قدرتمند وجود ندارد.

ویجی پراشاد یک مورخ، روزنامه‌نگار و اندیشمند مارکسیست هندی است. او در حال حاضر مدیر مؤسسه تحقیقات اجتماعی سه‌قاره (Tricontinental Institute for Social Research) و سردبیر انتشارات LeftWord Books است. جدیدترین کتاب او (با همکاری نوام چامسکی) با عنوان «خروج: عراق، لیبی، افغانستان و شکنندگی قدرت آمریکا» (انتشارات New Press، آگوست ۲۰۲۲) منتشر شده است.