مسکو و تهران تفاهم‌نامه‌ای برای عرضه گاز امضا کردند. اما هنوز راه درازی از اعلامیه تا قرارداد باقی مانده است.

نویسنده: کنوت ملنتین
یونگه ولت

شرکت‌های دولتی انرژی روسیه (گازپروم) و ایران (شرکت ملی گاز ایران، NIGC) یک تفاهم‌نامه جدید (MoU) امضا کردند.

این خبر را روز چهارشنبه توسط مقامات دو کشور اعلام شد.

گزارش شده که در مراسم امضای این تفاهم‌نامه در تهران، جواد اوجی، وزیر نفت ایران و الکسی میلر، مدیرعامل گازپروم که همچنین عنوان نماینده ویژه فدراسیون روسیه را دارد، حضور داشتند.

پیش از این، دیداری بین میلر و محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور ایران برگزار شده بود.

اوجی پس از امضای این تفاهم‌نامه آن را «یک دستاورد بزرگ» خواند و گفت که این امر به «تحولات مثبت در زمینه توازن تجارت انرژی» منجر خواهد شد. ایران امیدوار است که این تفاهم‌نامه «در اسرع وقت» به یک قرارداد تبدیل شود.
با این سخنان، او به نکته‌ی انتقادی مهمی اشاره کرد: یک تفاهم‌نامه (MoU) چیزی فراتر از یک اعلامیه‌ی غیرالزام‌آور و غالباً بدون جزئیات دقیق نیست که تفسیر و ارائه‌ی عمومی آن توسط طرفین می‌تواند متفاوت باشد.

امضای چنین تفاهم‌نامه‌ای بین گازپروم و NIGC برای همکاری در بخش انرژی، پیش‌تر در ژوئیه ۲۰۲۲ نیز گزارش شده بود.

در آن زمان، جزئیات قابل‌توجهی اعلام شد که البته به طور رسمی تأیید نشده بود. گفته می‌شد که مجموعه‌ای از پروژه‌ها به ارزش کل ۴۰ میلیارد دلار آمریکا در حال برنامه‌ریزی است. ایران که پس از روسیه دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان را دارد، قرار بود روزانه شش میلیون مترمکعب گاز از روسیه دریافت کند و همین مقدار را از طریق ترمینالی در خلیج فارس به مشتریان روسی تحویل دهد. از نظر عملی، این می تواند راهی برای دور زدن تحریم های غرب علیه روسیه باشد.

خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، «بر اساس اطلاعاتی که به دست آورده است» گزارش داد که برنامه‌ریزی برای انجام اقدامات مشابهی با تفاهم‌نامه‌ای که روز چهارشنبه امضا شد نیز وجود دارد. هدف از این قرارداد، ظاهراً  توانمندسازی ایران برای واردات گاز از روسیه و  انتقال آن به عراق، ترکیه و پاکستان با قیمت بالاتر است.
بین مسکو و تهران، سال‌ها است که روی یک «توافق همکاری راهبردی» نیز کار می‌شود، اما تاکنون فراتر از مرحله اعلام و تفاهم‌نامه (MoU) پیش نرفته است.

در همان روزی که سند همکاری بین گازپروم و NIGC امضا شد، ماریا زاخاروا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، در کنفرانس مطبوعاتی خود اظهار داشت: «ما در حال حاضر روی یک قرارداد کار می‌کنیم – احتمالاً در مورد آن شنیده‌اید و من دوباره از شما خواهش می‌کنم از عبارت «مشابه قرارداد با کره شمالی» استفاده نکنید – ما در حال کار روی یک قرارداد بزرگ با ایران هستیم.» او به «توافقنامه همکاری راهبردی جامع» بین روسیه و جمهوری خلق دموکراتیک کره اشاره می‌کرد که یک هفته قبل در جریان سفر رئیس جمهور ولادیمیر پوتین به پیونگ‌یانگ امضا شده بود.

ایران و روسیه در 12 مارس 2001 «توافقنامه همکاری راهبردی» امضا کردند که در صورت عدم فسخ، به طور خودکار هر پنج سال یکبار تمدید می‌شود. در سال 2021، سیاستمداران، دیپلمات‌ها و رسانه‌های ایرانی مدعی شدند که توافقی کاملاً جدید با این بار 20 سال اعتبار، در آستانه امضا است. در آوریل سال گذشته، بار دیگر اعلام شد که نهایی شدن آن قریب الوقوع است. اما ظاهراً ظرافت‌های مذاکرات مانع از پیشرفت شده است.

با این حال، به نظر می‌رسد که هنوز مذاکرات نهایی انجام نشده و توافقی قطعی حاصل نشده است. برخی گزارش‌های خبری حاکی از آن است که معاون اول رئیس‌جمهور ایران، محمد مخبر، در دیدار خود با مدیرعامل گازپروم، الکسی میلر، گفته است که «ایران به یک قطب منطقه‌ای تجارت گاز تبدیل خواهد شد.» وزیر نفت ایران، جواد اوجی نیز اظهار داشت که این تفاهم‌نامه «چارچوبی برای صادرات گاز از روسیه به ایران ایجاد می‌کند.»