این کشور آفریقایی مجوز اکتشاف معدن اورانیوم Imouraren را از شرکت فرانسوی Orano (Areva سابق) لغو کرد.

این اقدام به دنبال سال‌ها استثمار و سوء استفاده از منابع نیجر توسط این شرکت فرانسوی صورت می‌گیرد.


وزیر معادن نیجر مجوز اکتشاف معدن اورانیوم Imouraren را از شرکت فرانسوی Orano (Areva سابق) لغو کرد.

در تاریخ 20 ژوئن 2024، سرهنگ عثمان ارباچی، وزیر معادن نیجر، به شرکت چند ملیتی هسته ای فرانسوی Orano (که قبلاً Areva نامیده می شد) اطلاع داد که مجوز اکتشاف معدن اورانیوم Imouraren را لغو کرده است.

در نامه دولتی دلیل این تصمیم به شرح زیر توضیح داده شده است: «برای دومین بار، طبق قانون معادن و مطالعه امکان سنجی ارائه شده به اداره معادن و تأیید شده توسط دولت نیجر، به این شرکت دستور داده شده است که ظرف مدت سه ماه عملیات اکتشاف [معدن] را از سر بگیرد.»

دولت نیجر در این زمینه قاطع بوده است، زیرا مهلت سه ماهه برای دستور مذکور در 19 ژوئن به پایان رسیده بود.

نیجر دومین تامین کننده اورانیوم اتحادیه اروپا است.

لازم به ذکر است که معدن مورد بحث یکی از بزرگترین معادن اورانیوم در جهان با ذخایر تخمین زده شده 200000 تن است. در سال 2009، اکتشاف این معدن به شرکت چند ملیتی فرانسوی Orano سپرده شد که 90 درصد آن متعلق به دولت فرانسه است.

قرار بود بهره برداری از این معدن در سال 2015 آغاز شود، اما بارها به تعویق افتاده است که دولت نیجر را از منابع قابل توجهی محروم کرده است. اولین بار در فوریه 2022 و بار دوم در اوایل ژوئن به شرکت فرانسوی دستور داده شد تا قبل از 19 ژوئن 2024 عملیات اکتشاف را آغاز کند.
نیجر سهم قابل توجهی در تولید اورانیوم جهان دارد.

به یاد داشته باشیم که نیجر با 4.7 درصد از تولید جهانی اورانیوم، پس از قزاقستان (45.2 درصد)، استرالیا، نامیبیا و کانادا که هر کدام 10 درصد از تولید جهانی را تامین می‌کنند، و ازبکستان (7 درصد) و روسیه (5 درصد) در رده دوم قرار دارد. با این حال، سهم اورانیوم نیجر که به اتحادیه اروپا و فرانسه عرضه می‌شود، به طور قابل توجهی بیشتر است. نیجر دومین تامین کننده اتحادیه اروپا است و یک چهارم اورانیوم مورد استفاده در نیروگاه های هسته ای این اتحادیه را تامین می کند. در مورد فرانسه، نیجر 20 درصد از مصرف اورانیوم این کشور را پس از قزاقستان که 27 درصد آنرا تامین می کند، قرار دارد.

واکنش فرانسه: آرامش ظاهری اما نگرانی پنهان

واکنش دولت فرانسه سعی در آرامش بخشیدن داشت. وزارت اقتصاد فرانسه اعلام کرد که «امنیت تامین کشور تهدید نمی شود زیرا این معدن خاص به هیچ وجه حیاتی نیست.» به عبارت دیگر، به راحتی می توان با افزایش واردات از قزاقستان یا کانادا، کاهش واردات از نیجر را جبران کرد.

هزینه بیشتر تامین اورانیوم

این اظهارات دولت فرانسه درست است، به شرطی که روشن شود که این اورانیوم گرانتر خواهد بود. در واقع، شرایط استخراج سنگ معدن در نیجر به ویژه سودآور است، به قدری که کانادا که تولید کننده بزرگتری از اورانیوم نسبت به نیجر است، در استخراج آن سرمایه گذاری کرده است. صدیق آبا، روزنامه نگار و نویسنده، این وضعیت را به شرح زیر توضیح می دهد: «کانادایی ها قبل از اینکه خود به تولیدکنندگان بزرگی تبدیل شوند در نیجر بودند و اورانیوم نیجر کمی با اورانیوم کانادا متفاوت است. روش استخراج اورانیوم در کانادا با نیجر متفاوت است. در نیجر، اورانیوم از زمین استخراج می شود، می توان گفت که کمی خشک تر از اورانیوم کانادا است که باید با آب فیلتر شود و تولید آن بسیار سنگین تر است. به نظر من این دلیلی است که شرکت کانادایی در نیجر حضور دارد.»

اگرچه امنیت تامین اورانیوم فرانسه و اتحادیه اروپا در خطر نیست، اما هزینه آن به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.

نیجر به راحتی می تواند جایگزینی برای فرانسه پیدا کند

در نهایت، با توجه به تقاضای جهانی، نیجر مشکلی برای عقد قرارداد با کشور دیگری نخواهد داشت. روسیه، چین، ایران و کانادا بارها علاقه خود را به اورانیوم نیجر نشان داده اند.

اقدامی در راستای حاکمیت اقتصادی

تصمیم نیجر در راستای تمایل اعلام شده در زمان تشکیل اتحادیه کشورهای ساحل (متشکل از مالی، بورکینافاسو و نیجر) برای ایجاد یک سیاست منسجم حاکمیت ملی در زمینه امنیت و اقتصاد است.
در ماه ژانویه سال جاری، تصمیم نیجر برای ملی کردن تولید آب آشامیدنی که تا آن زمان در اختیار شرکت چند ملیتی فرانسوی Veolia بود، اولین نشانه عزم این کشور برای عدم محدود کردن تغییرات صرفاً به حوزه امنیت بود. امروز، اخراج شرکت چند ملیتی Orano تأیید کننده گرایش جدید حاکمیت طلبانه این کشور است. لازم به ذکر است که روابط نئوکلونیال بین نیجر و فرانسه تناقضی را به وجود آورده است. با وجود اینکه نیجر دومین تامین کننده اورانیوم فرانسه بود، در سال 2021 تنها 18.7 درصد از مردم این کشور به برق دسترسی داشتند. به عبارت دیگر، اورانیوم نیجر به تولید برق فرانسه کمک می کند، در حالی که مردم نیجر از دسترسی به همین برق محروم هستند.

استثمار بی رویه منابع نیجر توسط فرانسه

رافائل گرانوو، نویسنده کتاب Areva en Afrique (2014) در این باره توضیح می دهد که «استخراج اورانیوم فساد گسترده ای را به وجود آورده است. طی دهه ها، درآمد حاصل از اورانیوم عمدتاً برای ساخت ساختمان های مجلل در نیامی، پایتخت نیجر، و ثروتمند شدن اعضای دولت استفاده می شد. […] فقط 12 درصد از ارزش اورانیوم صادراتی به دولت نیجر تعلق گرفته است.»

به این ترتیب، اقلیتی ممتاز در نیجر با عمل به عنوان مدیران منافع اقتصادی شرکت چند ملیتی Areva که به Orano تغییر نام داده است، منافع مردم خود را قربانی کرده بودند. به عنوان مثال، این شرکت یک هواپیمای ریاست جمهوری به رئیس جمهور نیجر، ایسوفو، که خود قبلاً کارمند Areva بود، هدیه داد. به همین ترتیب، معافیت های مالیاتی قابل توجهی به ارزش ده ها میلیون یورو به این شرکت چند ملیتی اعطا شد که همچنین می توانست میلیون ها لیتر آب را به صورت رایگان از سفره آب زیرزمینی آگادز در وسط بیابان استخراج کند.

به سوی جایگزینی جهانی

همچنین لازم به ذکر است که این تصمیم نیجر ممکن است پیامدهایی برای سایر کشورهای آفریقایی به طور کلی و به ویژه برای این منطقه داشته باشد. آنچه تصمیم نیجر زیر سوال می برد، احساس ناتوانی اقتصادی کشورهای آفریقایی است. این ایده وجود دارد که یک سیاست اقتصادی اراده مند امکان پذیر است. پس از دهه ها تبلیغات مبنی بر ضرورت عقب نشینی دولت از حوزه اقتصاد و دستورالعمل های تحمیل شده توسط برنامه های تعدیل ساختاری صندوق بین المللی پول و بانک جهانی، این نشانه های حاکمیت اقتصادی نمی تواند بی اثر بر افکار عمومی منطقه باشد.

تصمیم نیجر در چارچوب جهانی جدید

تصمیم نیجر همچنین در چارچوب جهانی جدیدی قرار می گیرد که طیف وسیعی از امکانات را در زمینه روابط اقتصادی برای کشورهای آفریقایی باز می کند. پیش از این، این کشورها به شدت به روابط دوجانبه با قدرت استعماری سابق خود، طلبکارانشان در بانک جهانی و صندوق بین المللی پول یا سایر قدرت های بزرگ غربی وابسته بودند. ظهور کشورهای در حال توسعه، ساختار BRICS، جهت گیری های جدید سیاست اقتصادی بین المللی روسیه و غیره عواملی هستند که دامنه شرکای اقتصادی بالقوه را گسترش می دهند.

بنابراین، تصمیم نیجر یکی از شاخص های تغییر دوره ای است که از طریق منطق یک جهان چند قطبی که هژمونی سابق را به چالش می کشد، در حال شکل گیری است.
برای مطالعه بیشتر:
اورانیوم: گذشته غارتگرانه سنگین فرانسه در نیجر: Reporterre، 11 سپتامبر 2023.
نبرد اورانیوم در نیجر آغاز شده است: Deutsche Welle (DW)، 21 ژوئن 2024.