نوشته: سرجیو فرناندز
در هشت ماه گذشته، در میان دهها هزار قربانی فلسطینی در نوار غزه، بیش از صد نفر خبرنگار یا کارکنان رسانهها بودهاند. ترازنامهای کشنده که به حقوق انسانی و پایهای اطلاعرسانی لطمه میزند.
در آخرین هفته ژوئن، Forbidden Stories (داستانهای ممنوعه) نتایج پروژهای به نام «پروژه غزه» را منتشر کرد. این پروژه تحقیقی جامع در مورد قتل بیش از صد خبرنگار در نوار غزه، که اکنون کانون جنگ در خاورمیانه است، بود. .
این پلتفرم و شبکه تحقیقی مستقر در پاریس، بر اساس گزارشهای مختلف، اعلام میکند که «از زمان شروع جنگ اسرائیل در غزه در واکنش به حمله تروریستی حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۱۰۰ خبرنگار و اعضای کارکنان رسانهها کشته شدهاند». به مدت چهار ماه، Forbidden Stories به همراه چندین رسانه همکار، شرایط این قتلها و همچنین موارد متعدد حمله، تهدید یا زخمی شدن خبرنگاران در کرانه باختری و غزه را بررسی کردند. این تحقیقات، به گفته این شبکه، «نشان از یک الگوی ترسناک دارد و حاکی از آن است که برخی از خبرنگاران ممکن است علیرغم اینکه به وضوح به عنوان خبرنگار شناسایی شده بودند، هدف قرار گرفته باشند».
رسانههای مهمی مانند لوموند از فرانسه، گاردین از بریتانیا، هفتهنامه آلمانی در اشپیگل، گروه تامدیا از سوئیس، رادیو فرانس، خبرگزاری فرانسوی AFP، شبکه تلویزیونی آلمانی ZDF، مجله مستقل +972، لوکال کال، در استاندارد آلمانی، انجمن خبرنگاران عرب برای روزنامهنگاری تحقیقی (ARIJ) و پیپر تریل مدیا، به همراه حمایت و همکاری اتحادیه خبرنگاران فلسطینی، در این پروژه مشارکت داشتند. پنجاه خبرنگار، مرگ چندین همکار در غزه و دستگیری و تهدید سایرین در کرانه باختری را بررسی کردند. همچنین حملات انتخابی و تخریب زیرساختهایی که بهطور مشخص به عنوان دفتر رسانهها شناسایی شده بودند (مانند آنچه در ۳ نوامبر ۲۰۲۳ با دفتر خبرگزاری AFP در غزه رخ داد) را ثبت کردند و سپس شواهدی محکومکننده علیه دولت اسرائیل ارائه کردند.
در طول تحقیقات خود، خبرنگاران پروژه غزه با بیش از ۱۲۰ شاهد در نوار غزه و کرانه باختری از راه دور تماس گرفتند که برخی از آنها شاهد فعالیتهای نظامی در آنجا بودند. همچنین با حدود ۲۵ کارشناس در زمینه بالستیک، تسلیحات و تحلیل صدا مشورت کردند. به دلیل اینکه به خبرنگاران خارجی تنها اجازه داده میشود بهعنوان بخشی از تورهای سازمانیافته و تحت اسکورت اسرائیل وارد غزه شوند، نتوانستند از داخل نوار غزه به طور آزادانه تحقیق کنند. به همین دلیل مجبور بودند شهادتهای از راه دور را با تصاویر ماهوارهای از Planet Labs و Maxar Technologies ترکیب کنند. شواهد جمعآوری شده بهصورت دیجیتال در پلتفرم Atlos، یک فضای کار مشترک، نگهداری شد که به تمامی شرکتکنندگان اجازه میداد اسناد را در یک محل واحد جمعآوری و طبقهبندی کنند.
نتایج کاملاً واضح است: حداقل ۴۰ خبرنگار و کارکنان رسانهها در خانههای خود کشته شدند. ۱۸ خبرنگار که از طریق پهپاد کشته، زخمی یا مورد حمله قرار گرفتند شناسایی شدند و شش ساختمان دفتر رسانهای بهطور کامل یا جزئی تخریب شدند. حداقل ۱۴ خبرنگار در زمان کشته شدن، زخمی شدن یا مورد حمله قرار گرفتن، جلیقههایی با نشان «رسانه» پوشیده بودند.
همه قلمها ارزش یکسانی دارند
در مقابل رقم بیسابقه قربانیان خبرنگاران فلسطینی، Forbidden Stories وظیفه «ادامه کار خبرنگاران کشته شده» را برعهده میگیرد، همانطور که در مقدمه اشاره میکند. همچنین خاطرنشان کرد که در پاسخ به کنسرسیوم» یک سخنگوی نظامی اسرائیلی گفت: روایت اینکه نیروهای دفاعی اسرائیل بهطور عمدی خبرنگاران را هدف قرار میدهند، کاملاً بیاساس و اساساً نادرست است».
در مراسم ارائه پروژه غزه، شروق اسعد، سخنگوی اتحادیه خبرنگاران فلسطینی، اعلام کرد که «اگر ۱۰۰ یا ۱۴۰ خبرنگار اسرائیلی [یا اوکراینی] کشته شده بودند، فکر نمیکنم واکنش بینالمللی یکسانی را مشاهده میکردیم». او با انتقاد از بیتفاوتی بخشی از جامعه بینالمللی نسبت به تراژدی فلسطینی افزود: «من نمیخواهم هیچ خبرنگاری، خواه اسرائیلی، اوکراینی یا فلسطینی، کشته شود. خبرنگاران باید بتوانند کار کنند و محافظت شوند، صرفنظر از ملیتشان و کشوری که در آن هستند».
به نوبه خود، ایرنه خان، دبیر کل پیشین عفو بینالملل و گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد ترویج و حفاظت از حق آزادی عقیده و بیان، تأکید میکند که حضور خبرنگاران در مناطق جنگی حیاتی است: «آنها چشمهای ما در میدان هستند. میتوانند جلوی تکثیر جنایات جنگی با مصونیت را بگیرند و به اطلاع عمومی برسانند که چه اتفاقی در حال رخ دادن است. زمانی که احتمال زیادی برای وقوع یک جنایت جنگی وجود دارد، پخش زنده به یک مدرک اساسی تبدیل میشود». و تأکید میکند که برای کارشناسان Forbidden Stories، ماهیت کار خبرنگاری در یک زمینه درگیری به این معناست که خبرنگاران «باید تا حد امکان نزدیک به درگیریها باشند، زیرا این همان چیزی است که پوشش میدهند، هرچند که این آنها را بهطور خاص در معرض حملات قرار میدهد».
سازمانهای خبری مستقل مانند Forbidden Stories، با هدف حفاظت و گسترش فعالیتهای روزنامهنگاران تهدید شده یا کشته شده، همچنان به انتشار یافتههای خود ادامه میدهند. آنها با تکیه بر کار گروهی و همکاری بینالمللی، موفق شدهاند اطلاعات ارزشمندی را گردآوری و منتشر کنند که نشاندهندهی واقعیتهای پیچیده و خطرناک منطقههای جنگی است.
گزارشهای منتشر شده توسط این سازمانها، اهمیت نقش روزنامهنگاران در حفظ شفافیت و مسئولیتپذیری دولتها و نیروهای نظامی را برجسته میکند. این گزارشها نشان میدهند که خبرنگاران با وجود تهدیدات و خطرات شدید، همچنان به وظیفهی خود در اطلاعرسانی ادامه میدهند.
فعالیتهای Forbidden Stories و دیگر نهادهای مشابه، گواهی بر قدرت همکاری بینالمللی در مقابله با تلاشها برای سانسور و سرکوب اطلاعات است. این تلاشها، همبستگی جهانی را برای حمایت از حقوق روزنامهنگاران و حفظ آزادی بیان تقویت میکنند. با وجود چالشها و خطرات فراوان، این سازمانها نشان میدهند که تعهد به حقیقت و شفافیت، همچنان ارزشمند و ضروری است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 