رئیس جمهور آینده پزشکیان از سیاست خارجی فعلی انتقاد می‌کند، اما هنوز سیاست جدیدی را مشخص نکرده است

نوشته کنوت ملنتین

ترجمه مجله هفته

همانطور که روز پنجشنبه اعلام شد، مسعود پزشکیان رئیس جمهور بعدی ایران در 30 ژوئیه رسما ریاست جمهور ایران را به عهده خواهد گرفت. این نماینده دیرینه مجلس در دور دوم انتخابات روز جمعه گذشته به وضوح سعید جلیلی را که به عنوان یک «تندرو» در سیاست خارجی شناخته می‌شود، شکست داد. پزشکیان در هفت مناظره تلویزیونی در طول مبارزات انتخاباتی خواستار تفاهم جامع با غرب برای لغو تحریم‌ها شد. او گفت در غیر این صورت، بهبود وضعیت اقتصادی غیرممکن خواهد بود. کشور از جمله از تورم بالای مداوم رنج می‌برد. جلیلی در مقابل استدلال کرد: ایران باید غرب را «مجبور» به چشم‌پوشی از تحریم‌ها کند. هر دو رقیب مواضع خود را بیشتر تشریح نکردند. در واقع، به نظر می‌رسد یک نظریه به اندازه دیگری غیرواقعی است.

در طول مبارزات انتخاباتی که طبق معمول در ایران فقط چند هفته طول کشید، جواد ظریف وزیر امور خارجه سابق بارها در کنار پزشکیان ظاهر شد. حتی در اولین سخنرانی پزشکیان پس از پیروزی در انتخابات، ظریف در ژست مورد علاقه‌اش – خندان بدون دلیل مشخص – درست کنار او ایستاده بود. گفته می‌شود که پزشکیان در صورت انتخاب شدن، قصد داشته ظریف را به عنوان وزیر امور خارجه بازگرداند. این موضوع قابل تأیید نیست. همچنین مشخص نیست که آیا ظریف واقعاً چنین پیشنهادی را با این استدلال رد کرده است که کابینه جدید باید «فضایی برای کارشناسان جوان» فراهم کند و افرادی مانند او که سال‌ها در پست‌های مختلف دولتی بوده‌اند، نباید در دولت حضور داشته باشند.

ظریف وزیر امور خارجه در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی از سال 2013 تا 2021 بود. مذاکره توافق بین‌المللی هسته‌ای وین به عنوان دستاورد اصلی او در نظر گرفته می‌شود. به اصطلاح برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ژوئیه 2015 زمانی که باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا بود، امضا شد. جانشین او دونالد ترامپ در ماه مه 2018 دستور خروج از توافق و بازگرداندن همه تحریم‌ها را صادر کرد. دولت روحانی یک سال تمام با وعده‌های توخالی سه کشور اروپایی آلمان، فرانسه و بریتانیا سرگرم شد، قبل از اینکه از مه 2019 به تدریج اجرای تعهداتی را که ایران با توافق پذیرفته بود، متوقف کند.

در آوریل 2021، یعنی در ماه‌های پایانی دوره تصدی‌اش، یک گفتگوی صدای ضبط شده چند ساعته با ظریف منتشر شد که در آن او مجلس ایران، فرمانده عملیات برون مرزی ایران قاسم سلیمانی و وزیر امور خارجه روسیه سرگئی لاوروف را مسئول شکست توافق وین دانست. ظاهراً این ویدئو که قرار نبود منتشر شود، قرار بود مطالبی برای توجیه تاریخی و خودستایی برنامه‌ریزی شده روحانی و ظریف فراهم کند. سلیمانی دیگر نمی‌توانست از خود در برابر این اتهامات که تنها از ادعاهای اثبات نشده پر بود، دفاع کند: او در ژانویه 2020 در یک حمله هدفمند به دستور ترامپ کشته شده بود.

ظریف نه تنها به خاطر این اظهارات، بلکه به دلیل محتوا و ارزش مورد بحث توافق هسته‌ای، چهره‌ای به شدت قطبی کننده است. اینکه او دوباره وزیر امور خارجه شود، بعید است – نه تنها به این دلیل که رئیس جمهور فقط با موافقت مجلس می‌تواند وزرای خود را منصوب کند. مجلس از زمان انتخابات مارس و دور دوم که در ماه مه انجام گرفت، حتی قاطعانه‌تر از قبل تحت تسلط «محافظه‌کاران» قرار دارد.

در حال حاضر، آرامش قبل از طوفان حاکم است: پزشکیان اطمینان داده است که از دستورات «رهبر انقلاب» علی خامنه‌ای که طبق قانون اساسی بالاترین مرجع مذهبی و سیاسی جمهوری اسلامی است، پیروی خواهد کرد. او همچنین اعلام کرده که می‌خواهد به حمایت از متحدان ایران در لبنان، عراق، فلسطین اشغالی و یمن ادامه دهد. او همچنین قصد دارد گسترش برنامه هسته‌ای غیرنظامی را که مجلس در واکنش به نقض توافق وین تصویب کرده است، ادامه دهد.