خشونت علیه پناهجویان طبق گزارش سازمان ملل متحد، عمدتاً توسط مجرمان و مقامات دولتی صورت می‌گیرد. با این حال، تمرکز اتحادیه اروپا بر روی قاچاقچیان است.

نوشته کارینا واسیتچک

یونگه ولت

بسته مهاجرت و پناهندگی اتحادیه اروپا شامل «برنامه‌ای برای مقابله با قاچاق مهاجران» است. اصطلاحاتی مانند «مافیای قاچاقچیان»، «باندهای جنایتکار بین‌المللی» و «روش‌های غیرانسانی تجارت برای حداکثر سود» در رسانه‌ها و سیاست‌ها غوغا می‌کند. گفته می‌شود که باید «قاطعانه برخورد کرد». به کمک‌کنندگان به فرار، که به طور تحقیرآمیز به عنوان قاچاقچی، دلال یا قاچاقچی شناخته می‌شوند، اغلب به عنوان تنها عامل اصلی تعداد بالای مرگ و میر و خشونت معرفی می‌شوند.

اکنون، گزارش مشترکی از سوی آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR)، سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) و شبکه تحقیقاتی «مرکز مهاجرت‌های مختلط» (MMC) استدلال قاچاقچیان بی‌رحم را به عنوان بزرگترین خطر برای مهاجران رد می‌کند. برای این گزارش که در اوایل جولای منتشر شد، 31542 پناهنده در مورد تجربیات خود در مسیرهای زمینی از شاخه‌های شرق آفریقا/ شاخ آفریقا و همچنین غرب و شمال آفریقا به سمت شمال بین ژانویه 2020 تا مارس 2023 مورد بررسی قرار گرفتند. هدف، ترسیم نقشه خطرات و اشکال خشونت بود که مهاجران با آن مواجه هستند، جایی که این خطرات حادتر هستند و چه گروه‌هایی به عنوان عاملان توصیف می‌شوند.

بر اساس این گزارش، وضعیت از زمان اولین گزارش در سال 2020 بدتر شده است: درگیری‌های جدید در منطقه ساحل (پنج میلیون آواره – دو برابر شدن از سال 2020)، خشکسالی و سیل در شرق و شاخ آفریقا و همچنین جنگ در سودان (8.8 میلیون آواره) باعث افزایش تعداد پناهندگان به سمت مدیترانه شده است و مسیرها روز به روز خطرناک‌تر می‌شوند. به عنوان مثال، سفر از طریق سودان به سمت مصر که قبلاً دو تا سه روز طول می‌کشید، اکنون می‌تواند سه هفته طول بکشد. قیمت‌ها نیز به سرعت در حال افزایش است. طبق گفته یوروپل، 90 درصد از پناهندگان از کمک قاچاقچیان استفاده می‌کنند.

به استثنای چند مورد، افراد در هر سه بخش عاملان خشونت را به شرح زیر معرفی می‌کنند: بیشترین خطر از سوی باندهای جنایتکار، مقامات اجرای قانون و گروه‌های مسلح متوجه مهاجران است. نکته قابل توجه، تعداد نامتناسب بالای خشونت توسط قاچاقچیان در بخش شمال آفریقا است، جایی که اتحادیه اروپا 377 میلیون یورو فقط برای تونس، مراکش و مصر در نظر گرفته است. این بودجه به گفته یورونیوز برای «کنترل مرز، عملیات جستجو و نجات، مبارزه با قاچاق انسان و بازگرداندن مهاجران» اختصاص یافته است. در بخش غرب آفریقا، تنها 13 درصد از پاسخ‌دهندگان از خشونت توسط قاچاقچیان خبر می‌دهند – که تصادفی نیست، زیرا طبق این گزارش، در این منطقه هنوز آزادی نسبی تردد وجود دارد.

این نظرسنجی شامل 20 کشور در امتداد سه بخش بود – صحرا و مدیترانه نیز در اینجا به عنوان کشورها در نظر گرفته شدند. بزرگترین نقص این گزارش فقدان داده‌ها از صحرا است که تحلیل را مغشوش می‌کند. از ژانویه 2020 تا می 2024، تعداد کشته یا مفقودشدگان در دریای مدیترانه 7115 نفر بوده است. IOM و MMC تخمین می‌زنند که این رقم در صحرا حداقل دو برابر است، در حالی که به طور رسمی 1180 نفر در این مدت در آنجا جان خود را از دست داده‌اند.

خشونت فیزیکی – از جمله شکنجه – طبق گفته افراد مصاحبه شده، هنجار است و خطر مرگ همیشه وجود دارد. غارت، حبس خودسرانه، آدم‌ربایی، اخاذی، کار اجباری و اخراج اجباری جمعی در لیست رایج‌ترین تجاوزات و خطرات قرار دارند. 15 درصد از پناهندگان خشونت جنسی و جنسیتی را تجربه می‌کنند. در اینجا، تعداد کم گمراه‌کننده است – فقط یک سوم از پاسخ‌دهندگان زن بودند، زیرا ترس از انگ اجتماعی زیاد است. به گفته UN Women، تخمین زده می‌شود که 90 درصد از زنان مهاجر مورد تجاوز جنسی قرار می‌گیرند. طبق گفته مصاحبه شوندگان، لیبی خطرناک‌ترین و مرگبارترین مکان است، به دنبال آن اتیوپی، گینه، بورکینافاسو و مالی قرار دارند.
توجه به این خطرات، توصیه گزارش مبنی بر افزایش سهمیه اسکان پناهندگان در لیبی – هفتمین کشور خطرناک – بیش از سهل انگاری است. تخلیه پناهندگان در چارچوب «مکانیزم‌های ترانزیت اضطراری» به نیجر و سپس به رواندا نیز از جمله پیشنهادات این گزارش است. سیاستمداران آلمانی نیز از «مدل رواندا» که توسط بریتانیا ارائه شده و با کنوانسیون پناهندگان ژنو مغایرت دارد، حمایت می‌کنند. در حالی که گزارش، حبس خودسرانه کودکان در امتداد مسیرهای زمینی آفریقا را محکوم می‌کند، تناقضی عجیب وجود دارد، زیرا اصلاحات «سیستم مشترک پناهندگی اروپا» (GEAS) نیز حبس کودکان بالای شش سال را مجاز می‌داند.

استفاده از عبارت «کشورهای تولیدکننده پناهنده» که به کشورهایی مانند نیجریه، کامرون و سودان اشاره دارد، قابل تأمل است. ریشه‌های اصلی فرار، از جمله جنگ، فقر، استثمار و تخریب محیط زیست، باید به طور تاریخی و فعلی به (نئو)استعمارگری توسط دولت‌هایی مانند بریتانیا، آلمان و فرانسه و شرکت‌های تابعه آنها نسبت داده شود.

اگرچه گزارش UNHCR نگرانی عمیقی را نسبت به وضعیت پناهندگان نشان می‌دهد، اما در تناقض با اظهارات سیاستمداران نیست. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در نوامبر 2023 گفت: «هرگز تجارت قاچاق انسان به این اندازه سودآور و مرگبار نبوده است.» یلوا یوهانسون، کمیساریای داخلی اتحادیه اروپا، در این زمینه از جرم سازمان‌یافته صحبت کرد. همچنین قرار است مأموران یوروپل برای «مبارزه با قاچاقچیان» در خاک اتحادیه اروپا و کشورهای ثالث به کار گرفته شوند، پروژه‌ای که 50 میلیون یورو دیگر برای اتحادیه اروپا هزینه خواهد داشت.

برام فرووس، مدیر MMC، به وب‌سایت EU Observer گفت: «من فکر می‌کنم می‌توان با اطمینان گفت که سیاست مهاجرتی اروپا دقیقاً نتیجه معکوس داشته است.» او با اشاره به اینکه برخی از قاچاقچیان واقعاً به مردم در یافتن امنیت کمک می‌کنند، خواستار رویکردی متمایزتر در قبال مسئله قاچاقچیان شد. «بله، مکان‌هایی وجود دارد که آنها عامل اصلی خشونت هستند، اما مکان‌هایی هم هست که اینطور نیستند.»

با این حال، مبارزه با قاچاق به منزله مبارزه با مهاجرت است. بسیاری از توصیه‌ها و برنامه‌های عملی این گزارش، مانند برنامه «گفتن داستان واقعی» با مشارکت «جوامع»، مبارزه با روایت‌های رسانه‌های اجتماعی و «ایده‌آل‌سازی» قاچاقچیان، بر بازداشتن مردم از سفر تمرکز دارند. در این گزارش، عاملان اصلی بحران مهاجرت نادیده گرفته می‌شوند.