تحلیلگران میگویند میزبانی پکن از مذاکرات آشتی بین حماس و فتح، نمونهای دیگر از نفوذ رو به رشد این کشور در خاورمیانه است.
نوشته ریحان الدین در لندن و لبنی مصروه
منتشر شده در میدل ایست آی
ترجمه مجله هفته
روز سهشنبه، ۱۴ رهبر فلسطینی برای عکس گرفتن در پکن صف کشیدند و هر کدام مطمئن شدند که پس از آن با وزیر امور خارجه چین، وانگ یی، دست بدهند.
مذاکرات وحدت فلسطینی روز سهشنبه، که در آن توافقنامهای برای چارچوب پس از جنگ غزه امضا شد، فرصتی برای چین بود تا سکویی برای مقابله و رقابت با اسرائیل و متحدان غربیاش در مورد آینده فلسطین و خاورمیانه فراهم کند.
رزان شوامره، کارشناس فلسطینی سیاست خارجی چین در منطقه، به خاورمیانه آی گفت: «هدف اصلی چین کسب رضایت و اعتراف کشورهای منطقه نسبت به جایگاه رو به رشد خود به عنوان کشوری مسئول با نقش اخلاقی برتر در مقایسه با آمریکاست.»
حماس و فتح، دو جناح اصلی رقیب فلسطینی، چندین بار برای پایان دادن به ۱۷ سال اختلاف تلاش کردهاند، از جمله مذاکراتی که در آوریل در چین آغاز شد.
اگرچه تلاشها در گذشته پیشرفت چندانی نداشته، اما مشارکت پکن اکنون انگیزههای منحصر به فردی برای دور شدن از نفوذ واشنگتن ارائه میدهد، از جمله برای محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین.
هانی المصری، مدیرکل مرکز مطالعات سیاسی و استراتژیک فلسطین (مسارات)، به خاورمیانه آی گفت: «[عباس] میخواهد به آمریکاییها و همچنین اعراب نشان دهد که ‹من گزینههای دیگری دارم›.»
مصری گفت: «او نگران انتخاب شدن ترامپ است»، و همچنین رأی اخیر پارلمان اسرائیل که به طور قاطع لایحهای را تصویب کرد که تشکیل کشور فلسطین را حتی به عنوان بخشی از توافق مذاکره شده با اسرائیل رد میکند.
به گفته مصری، نگرانیهای دیگری نیز در ذهن عباس وجود دارد. در کرانه باختری اشغالی، نارضایتی گستردهای از تشکیلات خودگردان فلسطین وجود دارد که اسرائیل درآمد مالیاتی آن را قطع کرده و در پرداخت حقوق کارمندانش مشکل دارد.
مصری خاطرنشان میکند که شایعاتی نیز وجود دارد مبنی بر اینکه محمد دحلان – سیاستمدار تبعیدی فلسطینی که اکنون مشاور رئیس امارات متحده عربی است – ممکن است به خواست قدرتهای عربی همدل با واشنگتن به فلسطین بازگردانده شود.
شوامره گفت: «حماس دعوت را پذیرفت تا انزوای بینالمللی تحمیل شده توسط واشنگتن و متحدانش را که آن را به تروریسم متهم میکنند، بشکند.»
او افزود: «دعوت چین از حماس راه را برای ارتباط بینالمللی آن با رقبای واشنگتن باز میکند» و اضافه کرد که پکن درخواست اسرائیل برای تروریستی اعلام کردن حماس را نادیده گرفت.
چین خواهان «نظم جهانی جدید» است
مذاکرات وحدت فلسطینی، آخرین تلاش پکن برای ایفای نقش در میانجیگری در منطقه است: سال گذشته میزبان مذاکراتی بود که منجر به از سرگیری روابط بین ایران و عربستان سعودی شد.
ساری آرهو هاورن، متخصص روابط خارجی چین، به خاورمیانه آی گفت: «چین مدتهاست که از نظم جهانی جدید و حکمرانی جهانی حمایت میکند و هدفش کاهش نفوذ آمریکا در صحنه جهانی است.»
«چین همچنین به دنبال نقش برجستهتری در سیاست بینالملل بوده و خود را به عنوان صلحساز و جایگزینی مناسب برای آمریکا معرفی کرده است. این امر در اقدامات آن در خاورمیانه مشهود است، جایی که با طرفهایی همسو میشود که مخالف آمریکا و متحدانش هستند.»
آندرآ قیسلی، محقق ارشد پروژه ChinaMed در TOChina Hub، خاطرنشان کرد که نفوذ رو به رشد چین در منطقه تماماً ناشی از اقدامات خود پکن نیست.
او به میدل ایست آی گفت: «در این لحظه، همگرایی بیسابقهای بین منافع، اهداف و روایتهای چین و اکثر رهبران خاورمیانه وجود دارد.»
«در مورد غزه، واضح است که حمایت از فلسطینیها موضعی نیست که بتوان آن را منحصراً چینی توصیف کرد، زیرا بسیاری از مردم در منطقه و در سراسر جهان، هم در جنوب جهانی و هم در شمال جهانی، باورهای مشابهی دارند.»
قیسلی گفت که چین در حال بهرهبرداری است، با هدف کسب مزیت رقابتی نسبت به واشنگتن.
مذاکرات چین «به هیچ وجه کافی نیست»
توافق روز سهشنبه با رد شدید اسرائیل مواجه شد. وزیر امور خارجه اسرائیل، اسرائیل کاتز، عباس را متهم کرد که حماس را در آغوش گرفته است.
کاتز گفت که چنین توافق وحدتی رخ نخواهد داد زیرا «حکومت حماس در هم کوبیده خواهد شد و عباس از دور نظارهگر غزه خواهد بود».
تاکنون، مذاکرات آتشبس غزه تحت سلطه ایالات متحده بوده و حماس و اسرائیل نتوانستهاند به توافق برسند، زیرا گروه فلسطینی به دنبال تضمینهایی است که هر آتشبسی دائمی باقی بماند.
حماس شکایت کرده که واشنگتن خود را به عنوان میانجیگری صادق در مذاکرات معرفی میکند، در حالی که به شدت از ارتش و دولت اسرائیل در جنگ حمایت میکند. این گروه از چین و روسیه خواسته است تا در میان تضمینکنندگان هر توافق آتشبس باشند.
در حالی که طرحهای پس از جنگ مورد حمایت چین گزینهای جایگزین برای گروههای فلسطینی خسته از رویکردهای غرب، که تمایل به طرفداری از اسرائیل دارند، ارائه میدهد، هنوز مشخص نیست که آیا بدون مشارکت متحدان غربی اسرائیل واقعاً اتفاقی میافتد یا خیر.
شوامره گفت: «آمریکا بازیگر غالب در این درگیری است و توانایی چین برای تأثیرگذاری بر آن محدود است.»
«اسرائیل قدرت کنترلکننده عملی در منطقه با حمایت کامل غرب است. واشنگتن تنها قدرتی است که توانایی تأثیرگذاری قابل توجه بر جنگ و پیامدهای آن را دارد.»
یک ناظر روابط خارجی چین مستقر در پکن، که به شرط ناشناس ماندن برای حفظ موقعیت خود با خاورمیانه آی صحبت کرد، گفت که در مورد مذاکرات ایران و عربستان، مشارکت پکن تنها در زمان امضای توافقنامه صورت گرفت تا به تصمیم وزن بیشتری بدهد.
این منبع گفت: «فکر میکنم برای این توافق هم همینطور بوده باشد، چین وسایل لازم برای باز کردن گره مذاکرات را ندارد.»
در حالی که چین مدتهاست از آرمان فلسطین حمایت میکند – مائو تسهتونگ، رهبر سابق، زمانی اسرائیل را «پایگاه امپریالیسم» توصیف کرده بود – در ماههای اخیر اما چین متهم شده که از زبان مبهم استفاده میکند و از زمان آغاز جنگ در غزه در اکتبر «بیطرف» بوده است.
قیسلی گفت در حالی که چین توافق فلسطین را به عنوان یک پیروزی دیپلماتیک قالببندی میکند، احتمالاً قبل از انتخابات آمریکا هیچ تحول قاطعی در مورد چارچوب پس از جنگ رخ نخواهد داد.
او گفت: «مذاکرات مورد حمایت چین ممکن است کمک کند اما به هیچ وجه کافی نیست.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 