مسعود بارزانی: قصاب سنجار
منتشر شده در کرادل
ترجمه مجله هفته
اگرچه داعش مسئول اجرای نسلکشی علیه جمعیت ایزدی عراق بود، یک شکایت قضایی در آمریکا فاش میکند که مسعود بارزانی، رهبر کُرد، و نیروهای پیشمرگه او نقشی مستقیم و همدستانه در این قتلعام داشتند که برخاسته از منافع ژئوپلیتیکی آنها در تصرف سنجار بود.
در آگوست 2014، داعش یک کمپین کابوسوار برای قتلعام، بردهگیری و تجاوز به هزاران ایزدی، یک اقلیت قومی-دینی در منطقه سنجار عراق، آغاز کرد که به طور گسترده به عنوان نسلکشی شناخته میشود.
اما اکنون، یک دادخواست در حال جریان در دادگاه منطقهای ایالات متحده در واشنگتن دی سی، ادعای تکاندهندهای مطرح میکند: مسعود بارزانی، رهبر دیرینه کردهای عراق، کشتار جمعی ایزدیها را با استفاده از داعش به عنوان یک نیابتی سازماندهی کرده است.
این دادخواست به نمایندگی از صندوق قربانیان کردستان، به ریاست استفن استودرت، مشاور ارشد سابق روسای جمهور آمریکا، جورج بوش پدر، رونالد ریگان و جرالد فورد، مطرح شده است و ادعا میکند که بارزانی «سازماندهی، پذیرش و تسهیل» نسلکشی ایزدیها را انجام داده است.
نسلکشی از پیش برنامهریزی شده بود
چندین شهادت ایزدی نقش بارزانی را تأیید میکنند، از جمله میرزا اسماعیل، رئیس سازمان حقوق بشر ایزدی – بینالمللی، که به نشریه «The Cradle» میگوید:
نسلکشی ایزدیها از پیش برنامهریزی شده بود. مسعود بارزانی به بهانه ایجاد یک دولت اسلامی در کردستان قصد نابودی ایزدیها را داشت.
ترس از حمله داعش به سنجار ماهها قبل از نسلکشی در آگوست 2014 در میان ایزدیها افزایش یافته بود. با وجود وعدههای نیروهای امنیتی کرد برای محافظت از ایزدیها تا «آخرین قطره خون»، این نیروها در عوض اطمینان حاصل کردند که داعش میتواند اعمال وحشتناک خود را انجام دهد.
پیشمرگهها به دستور رهبری خود، ایزدیها را خلع سلاح کردند و مانع فرار آنها از سنجار شدند و آنها را که بیدفاع بودند به اهدافی آشکار برای وحشیگری بعدی تروریستها تبدیل کردند. ده سال بعد، نقش بارزانی به عنوان عامل اصلی نسلکشی ایزدیها هنوز تقریباً کاملاً ناشناخته است.
دفاع از سنجار تا آخرین قطره خون
در ژانویه، داعش جنگ خود را برای تصرف سرزمین در شرق سوریه و غرب عراق آغاز کرد. اسماعیل به نشریه «The Cradle» میگوید که پس از قتل کشاورزان ایزدی توسط داعش در شهر ربیعه در ماه مه، «ما میدانستیم که اتفاقی برای ما خواهد افتاد».
پس از آنکه داعش در ماه ژوئن با کمک مسعود بارزانی، موصل، دومین شهر بزرگ عراق را تصرف کرد، اوضاع تنها خطرناکتر شد.
سنجار ناگهان از سه طرف توسط داعش محاصره شد: از شهر بعاج در جنوب، از تلعفر و موصل در شرق و از سوریه در غرب. تنها راه خروج به سمت شمال، به سمت گذرگاه مرزی سوریه و سپس به شهر دهوک در منطقه کردستان عراق بود.
بسیاری از ایزدیها احساس میکردند که داعش به دنبال حمله به سنجار است، اما مقامات محلی حزب دمکرات کردستان (ک.د.پ.) به رهبری بارزانی علناً به ایزدیها اطمینان دادند که پیشمرگه از آنها دفاع خواهد کرد.
روزنامهنگار کریستین ون دن تورن در «دیلی بیست» گزارش داد که سربست بایپری، رئیس شعبه هفدهم حزب دمکرات کردستان در سنجار، به رخ کشید که «تا آخرین قطره خون از سنجار دفاع خواهیم کرد».
پیشمرگه ایزدیها را خلع سلاح و در سنجار به دام انداختند
با این حال، در میان تهدید قریبالوقوع داعش، پیشمرگهها برای جلوگیری از فرار ایزدیها از سنجار وارد عمل شدند.
یک مرد ایزدی به «The Cradle» گفت که وقتی او و خانوادهاش دچار ترس شده بودند و سعی کردند در اول آگوست، درست دو روز قبل از حمله داعش، به منطقه کردستان عراق فرار کنند، پیشمرگه آنها را در یک ایست بازرسی متوقف کرد.
پیشمرگه به او گفت: «ما از بارزانی دستور داریم که هیچکدام از ساکنان اجازه فرار ندارند.» او افزود: «برخی از کسانی که از دستورات پیشمرگه سرپیچی کردند حتی مورد تیراندازی قرار گرفتند.»
او بیشتر توضیح داد که مجبور شده است تمام سلاحهای خود، از جمله تمام مهمات خود را به پایگاه محلی پیشمرگه تحویل دهد. او گفت: «ما واقعاً به آنها اعتماد داشتیم که از ما محافظت خواهند کرد.»
یک شاهد عینی ایزدی دیگر از سنجار به «The Cradle» نشان میدهد که نیروهای پیشمرگه خانه به خانه رفتند و سلاحهای ایزدیها را ضبط کردند، از جمله سلاحهای سنگینی که اعضای ایزدی ارتش عراق پس از فروپاشی ارتش در موصل به سنجار آورده بودند.
کمپین پیشمرگه برای ضبط سلاحهای ایزدی توسط ایمی بیم، نویسنده آمریکایی و فعال حقوق کرد، تأیید شد. او همچنین گزارش داد که «برخی از ایزدیها میگویند که حضور پیشمرگه برای کنترل آنها بود، نه محافظت از آنها، زیرا هیچ پایگاه پیشمرگهای در روستاهای عرب همسایه ایجاد نشده بود.»
ون دن تورن همچنین تأیید کرد که حزب دمکرات کردستان بارزانی سعی در جلوگیری از فرار ایزدیها از سنجار داشته است. یک مقام محلی حزب دمکرات کردستان به او گفت که «افراد ارشد حزب به نمایندگان گفتند که مردم را آرام نگه دارند و اگر افراد در مناطق تحت پوشش آنها رفتند، حقوق آنها قطع خواهد شد.»
خیانت پیشمرگه به ایزدیها
ایزدیها که به پیشمرگه اعتماد نداشتند و در ارتش عراق خدمت کرده بودند، خواستار بازگرداندن سلاحهای سنگین ضبط شده خود شدند. قاسم ششو، فرمانده پیشمرگه ایزدی و عضو حزب دمکرات کردستان، ماهها و حتی در شب قبل از حمله داعش، از مقامات ارشد کرد درخواست کرد، اما بینتیجه بود.
ششو میگوید در عوض، سعید کستایی، فرمانده کل پیشمرگه در سنجار، از این درخواست خشمگین شد. او به ششو گفت: «ما برای دادن سلاح به کسی نیامدهایم. ما هنوز زندهایم و تا آخرین قطره خونمان، هیچ کس وارد سنجار نخواهد شد.»
سپس، در یک نمایش تکاندهنده از خیانت، نیروی 10 هزار نفری پیشمرگه بدون هشدار قبلی در هنگام حمله داعش در 3 آگوست عقبنشینی کرد و ایزدیها را بدون هیچ وسیلهای برای دفاع از خود در معرض خطر قرار داد.
پیشمرگه نه تنها ایزدیها را از حمله قریبالوقوع داعش آگاه نکرد، بلکه با اطمینان کاذب از اینکه نیروهای تقویتکننده در راه هستند، آنها را فریب داد. دویست جنگجوی ایزدی که ماندند و منتظر کمک وعده داده شده بودند، توسط داعش شکست خوردند و قتلعام شدند.
در روستای سور آوا، پیشمرگه نه تنها عقبنشینی کرد، بلکه سه عضو ایزدی پیشمرگه، ایاد نایف مراد، یوسف جبل و علی جبل را کشت که از فرمانده کرد خود خواستند به آنها سلاح بدهد تا بتوانند از روستا دفاع کنند. جوئل وینگ، کارشناس عراق، درباره این حادثه مینویسد:
وقتی پیشمرگههای ایزدی دیدند که واحدشان در حال جمعآوری وسایل برای ترک است، به فرماندهان خود گفتند که برای دفاع از روستاهای خود میمانند و درخواست سلاح کردند. این منجر به یک مشاجره شد و سه پیشمرگه ایزدی کشته شدند … تصمیم کردها به داعش اجازه داد تا روستاهای جنوبی را محاصره کند و بعداً بقیه منطقه را زمانی که روستاییان کمسلاح را شکست داد، تصرف کند.
یکی از بستگان سه مرد ایزدی که توسط پیشمرگه کشته شدهاند – که مانند اکثر غیرنظامیان ایزدی که با این رسانه صحبت کردند میخواهد ناشناس بماند – در گفتگو با «The Cradle» میگوید که قبل از شروع درگیری، فرمانده پیشمرگه گفته بود که از بالا دستور داده است هیچ سلاحی به ایزدیها ندهند.
مسدود کردن راههای فرار
در یک مورد دیگر، جنگندههای پیشمرگه فعالانه از فرار ایزدیها به امنیت کوه سنجار جلوگیری کردند و به داعش اجازه دادند تا بیش از 1000 نفر از آنها را دستگیر کند.
سالوا خلف راشو، دختر 16 ساله ایزدی، در پارلمان انگلیس شهادت داد که وقتی او و خانوادهاش سعی کردند به کوه فرار کنند، «یک ایست بازرسی پیشمرگه ما را متوقف کرد و راه ما را بست».
وقتی آنها راه دیگری طولانیتر برای فرار به سمت کوه پیدا کردند، «یک کاروان پیشمرگه به همراه فرمانده آن، سربست بایپری، و سربازانش اسلحههای خود را به سوی ما نشانه گرفتند و تهدیدمان کردند.» آنها به سالوا و خانوادهاش گفتند: «از سر راه کنار بروید تا کاروان پیشمرگه بتواند اول فرار کند و به کوه برسد.»
سالوا میگوید که پس از رفتن کاروان پیشمرگه، «یک ماشین خراب شد و جاده را بست. بنابراین، ماشینها در ترافیک گیر افتادند. ما منتظر ماندیم. در این مدت، تروریستهای داعش به ما رسیدند و ما را محاصره کردند.»
سالوا به مدت هشت ماه توسط یک فرمانده داعش به بردگی و تجاوز کشیده شد تا اینکه موفق به فرار شد.
یک ویدیو از این حادثه نشان میدهد که خودرویی که جاده کوه را مسدود کرده بود، غیرنظامی نبود، بلکه یک خودروی نظامی پیشمرگه بود. اسماعیل تأیید میکند که پیشمرگه عمداً با مسدود کردن جاده ایزدیها را به دام انداخته است:
پیشمرگه خودرو را روی جاده گذاشت و گفت خراب شده است. سپس به مردم گفتند که باید برگردند. داعش پشت سر آنها بود و بسیاری از مردم را دستگیر کرد. خانواده من آنجا بودند، اما توانستند فرار کنند. چند تا از پسرعموهایم آنجا بودند.
کردها در صفوف داعش
بر خلاف باور عمومی، اعضای کرد نیز در طول حمله به سنجار در صفوف داعش حضور داشتند. همانطور که یک ایزدی از سنجار به «The Cradle» فاش میکند:
خطرناکترین افراد برای ایزدیها کردها هستند. کردها نیز در سنجار زندگی میکردند، نه فقط عربها. اعضای کرد داعش در آگوست 2014 بسیاری از ایزدیها را کشتند، نه فقط عربها، به ویژه در مرکز شهر سنجار.
یک مرد ایزدی از روستای کرزارک اظهار داشت که وقتی داعش در اوایل 3 آگوست حمله کرد، دو نفر از همسایگان کرد او با یک وانت با شبهنظامیان داعش از خانه به خانه رفتند و خانهها را جستجو کردند و ایزدیها را برای کشتن پیدا کردند.
او میگوید: «تنها چیزی که میخواهیم انتقام گرفتن از آن خائنان کرد است که به ما خیانت کردند و شکنجه کردند.»
یک مرد ایزدی از سنجار به «The Cradle» میگوید: «بعدها فهمیدیم» که مسلمانان سه قبیله کرد محلی «به شبهنظامیان داعش پیوستهاند و راه را برای آن هموار کردهاند».
او میافزاید: «بسیاری از پیشمرگهها نیز با داعش همدردی میکردند.»
یک زن ایزدی که توسط «The Cradle» مصاحبه شده است میگوید که در واقع شاهد پیوستن برخی از پیشمرگههای کرد به داعش بوده است، در حالی که او و برادرش برای فرار به سمت کوه پیاده میرفتند:
پشت تپهای بزرگتر، سه خودروی پیشمرگه دیدیم. میتوانستیم ببینیم که چگونه پیشمرگهها لباسهای نظامی خود را درآوردند و لباس سیاه داعش را پوشیدند. من شوکه شدم. نمیدانم چند پیشمرگه بودند. اما تعداد زیادی بودند.
یک فعال ایزدی که شهادتهای بازماندگان نسلکشی را جمعآوری کرده است، به این ادعا اعتبار میبخشد:
من بیش از 500 شهادت دارم و همه یک چیز میگویند. پیشمرگههای کرد به ما خیانت کردند. بسیاری از آنها دیدند که چگونه پیشمرگهها به داعش پیوستند و بسیاری از آنها گفتند که اولین تیر توسط پیشمرگه شلیک شد. اولین کشتار توسط پیشمرگه آغاز شد.
بارزانی پناه دادن به رهبران داعش
پس از کشتار، برخی از اعضای کرد داعش در منطقه کردستان بارزانی پناه گرفتند. قادر نادر، فعال برجسته کرد، فاش کرد که رهبران داعش تحت حمایت بارزانی در اربیل زندگی میکردند و از آپارتمانهای امن و حقوق برخوردار بودند. یکی از این رهبران، صلاح مصطفی قرش، بعدها در اربیل کشف شد و از ابتکارات سیاسی بارزانی حمایت میکرد.
قرش به دلیل مصاحبه تلویزیونی که در جریان حمله آگوست 2014 انجام داد و در آن گرفتن زنان ایزدی به عنوان برده جنسی را توجیه کرد و از ایزدیها خواست تا به اسلام بگرایند یا کشته شوند، برای ایزدیها شناخته شده بود.
در سال 2017، قرش در یک ایستگاه تلویزیونی وابسته به حزب دمکرات کردستان در اربیل ظاهر شد. او از همهپرسی استقلال کردستان که قرار بود توسط بارزانی برگزار شود، حمایت کرد و آن را گامی به سوی ایجاد یک دولت اسلامی توصیف کرد.
هدف بارزانی چه بود؟
مسعود بارزانی، قدرتمند پیشمرگه، هم قبل و هم در طول نسلکشی آگوست 2014، ایزدیها را به دام انداخت، خلع سلاح کرد، فریب داد و رها کرد.
خیانت پیشمرگه به ایزدیها تضمین کرد که داعش قادر خواهد بود هزاران مرد، زن و کودک را قتلعام و به بردگی بگیرد و صدها هزار نفر دیگر را مجبور به فرار از سنجار کند.
اما چرا بارزانی – که به شدت مورد حمایت ایالات متحده است – از پیشمرگه برای انجام نسلکشی ایزدیها در مشارکت با داعش استفاده کرد؟
یک وکیل ایزدی در گفتگو با «The Cradle» انگیزههای بارزانی را به روشنی بیان کرد:
کردهای مسلمان بومی سنجار نیستند، اما میخواهند آن را تصرف کنند. آنها در حال تصرف زمین و ساخت مسجد، کشتن برخی افراد، کنترل سرزمین و تلاش برای تغییر دین مردم به اسلام با زور هستند.
بازماندگان ایزدی این نسلکشی تا زمانی که طراحان آن – مسعود بارزانی و مقامات ارشد حزب دموکرات کردستان و فرماندهان پیشمرگه – پاسخگو نشوند، به عدالت نخواهند رسید.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 