بازدید وزیر امور خارجه اوکراین از چین به دلیل اظهارات رژیم کی‌یف درباره آمادگی برای مذاکره با روسیه، جلب توجه کرد. چرا این اظهارات دقیقاً در چین مطرح شد، اوکراین چه هدفی از جلب توجه و چاپلوسی چین دارد و این اظهارات برای روسیه چه معنایی دارد؟

نوشته‌ی گاورگ میرزایان

ترجمه برای مجله هفته

«اوکراین از چین درخواست کمک برای پایان دادن به جنگ با روسیه کرد.» نیویورک تایمز با این عبارت، بازدید وزیر امور خارجه رژیم کی‌یف، دیمیتری کولبا، از پکن را توصیف کرد. این اولین بازدید از زمان آغاز عملیات نظامی ویژه روسیه بود.
با این حال، این بازدید به نظر نمی‌رسید به‌عنوان ابزاری برای فشار باشد. این بار از نماینده کی‌یف هیچ اظهارات توهین‌آمیز یا تحقیرآمیزی علیه چین شنیده نشد. برعکس، کولبا حمایت خود را از اصل «چین واحد» ابراز کرد (یعنی عدم به رسمیت شناختن حاکمیت تایوان) و اظهار داشت که صلحی عادلانه در اوکراین با منافع چین همخوانی خواهد داشت.

او همچنین به‌طور رسمی در خاک چین، یعنی تحت میانجی‌گری چین و نه اروپا، اعلام کرد که رژیم کی‌یف آماده است با مسکو بر سر میز مذاکره بنشیند. تا همین چندی پیش دور اوکراین به‌شدت از چنین مذاکراتی خودداری می‌کرد و حتی قانونی تصویب کرده بود که این مذاکرات را ممنوع می‌کرد.

دیمیتری سوسلوف، معاون مدیر مرکز مطالعات پیچیده اروپایی و بین‌المللی در دانشگاه دولتی اقتصاد عالی، تغییر لحن اوکراین را با سه عامل توضیح می‌دهد. «اولاً، وضعیت در جبهه برای اوکراینی‌ها به‌طور فزاینده‌ای نامطلوب است و بدتر می‌شود.»

این تنها به دلیل حمله‌های جاری روسیه نیست، بلکه به دلیل افزایش سرعت و شدت آن‌ها است. نیروهای روسیه نقاط ضعف دفاعی اوکراین را شناسایی می‌کنند و به این نقاط نفوذ می‌کنند تا روستاها و شهرهای بیشتری را آزاد کنند. و هر هفته که می‌گذرد، وضعیت برای رژیم کی‌یف بدتر خواهد شد.

نه‌تنها به این دلیل که نیروهای اوکراینی منابع ذخیره‌آموزشی کمی دارند و نمی‌توانند از جایی تهیه کنند، بلکه به این دلیل که – و این دومین عامل است – جریان کمک‌های غربی ممکن است کاهش یا حتی متوقف شود. سوسلوف تأکید می‌کند:

«در حال حاضر، حجم کمک‌ها و حمایت‌های بیشتر از غرب نامشخص است، به‌ویژه با توجه به انتخابات ریاست جمهوری آینده ایالات متحده.»
نامزد پیشتاز انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ، آشکارا نشان داده است که آماده است از مسائل اوکراین عقب‌نشینی کند یا گزینه‌هایی برای خروج به مسکو پیشنهاد دهد.

این بدان معناست که اروپا ممکن است نه تنها تنها حامی رژیم کی‌یف باقی بماند، بلکه ممکن است در برابر موضع ایالات متحده قرار گیرد. جای تعجب نیست که برخی از سیاستمداران غربی اکنون در نظر دارند تشدید درگیری اوکراین را دست‌کم تا نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به تعویق بیندازند.

سومین عامل شکست اجلاس صلح در سوئیس بود که توسط کی‌یف و غرب برگزار شد تا فشار جهانی بر روسیه برای پذیرش شرایط صلح غربی (یعنی تسلیم شدن) افزایش یابد. سوسلوف خلاصه می‌کند:

«آشکارا مشخص شد که رژیم کی‌یف نمی‌تواند اهداف خود را تنها با اتکا به غرب محقق کند. او نمی‌تواند روسیه را به راه‌حل مورد قبول خود مجبور کند، نه از نظر نظامی و نه از نظر سیاسی و دیپلماتیک.»

در واقع، رژیم کی‌یف در حال حاضر مراحل پذیرش غیرقابل‌اجتناب (پنج مرحله سوگواری) را طی می‌کند. انکار و خشم فروکش کرده‌اند – اما از پذیرش نهایی هنوز دور است. در حال حاضر، رئیس‌جمهور اوکراین، ولادیمیر زلنسکی، در مرحله چانه‌زنی قرار دارد. رئیس رژیم کی‌یف اکنون سعی دارد با کسی که منابع کافی دارد، یعنی چین، مذاکره کند.

در غرب این اعتقاد وجود دارد که شی جین‌پینگ تنها رهبر جهانی است که می‌تواند تصمیمات مسکو در مورد عملیات نظامی ویژه را تحت تأثیر قرار دهد. به‌همین‌دلیل زلنسکی می‌خواهد که رفیق شی مسکو را به مذاکرات صلح متقاعد کند. اما نه به شرایط روسیه، بلکه به شرایط اوکراین – حتی بدون «فرمول صلح» زلنسکی (که شامل خروج نیروهای روسیه از مناطق اکنون روسیه، پرداخت غرامت و غیره است). سوسلوف تأکید می‌کند:

«این به‌هیچ‌وجه به معنای آمادگی برای مذاکرات دوجانبه با مسکو نیست – به‌ویژه نه به شرایط روسیه و نه بر اساس توافقنامه استانبول ۲۰۲۲. کی‌یف تنها سعی دارد مشارکت چین در اجلاس صلح را تضمین کند. این تنها تلاش برای متقاعد کردن چین برای شرکت نیست، بلکه همچنین برای تضمین مشارکت دیگر رهبران جهانی و همچنین خود روسیه است.»

به زبان ساده: روسیه باید به یک فرایند مذاکره بی‌فایده برای مذاکره وارد شود تا عملیات روسیه متوقف شود، درگیری متوقف شود و غیره.

آیا پکن این بازی را قبول خواهد کرد؟ بله، چین وزیر اوکراینی را پذیرفته است – زیرا خود این بازدید وضعیت چین به‌عنوان شریک مذاکرات در مسئله اوکراین را ارتقا می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان یک عذرخواهی عمومی رژیم زلنسکی برای تمامی توهین‌های گذشته به چین تلقی شود. بااین‌حال، همراهان چینی نشان نداده‌اند که مایل به همکاری با کی‌یف باشند. آن‌ها تنها به دلیل وضعیت کولبا، یعنی اینکه تنها همتای چینی او، وزیر امور خارجه وانگ یی، با او دیدار کرد.

هیچ بحثی از دیدار با شی جین‌پینگ (که حداقل آغاز مذاکرات جدی را نشان می‌داد) نشد.
بنابراین، به‌احتمال‌زیاد، پکن از بازی کی‌یف حمایت نخواهد کرد. اولاً به این دلیل که اوکراین چیزی برای ارائه به چین ندارد، نه از نظر اقتصادی و نه سیاسی. ثانیاً به این دلیل که پیروزی استراتژیک روسیه در اوکراین به نفع چین است، زیرا ضربه‌ای سنگین به هژمونی ایالات متحده خواهد بود.

از سوی دیگر، روسیه همچنان موضع سازنده‌ای در مورد مذاکرات اتخاذ می‌کند که منافع آن را حفظ می‌کند. این به این معناست که مسکو همیشه آماده مذاکره است – اما تنها زمانی که رژیم کی‌یف مجموعه‌ای از شرایط را رعایت کند. به گفته دیمیتری پسکوف، سخنگوی رئیس‌جمهور روسیه، مشکل در «غیرقانونی بودن ولادیمیر زلنسکی به‌عنوان رئیس‌جمهور اوکراین و ممنوعیت مذاکرات بین کی‌یف و مسکو توسط او» است.

به‌طور اسمی، برای هر دو این مشکلات راه‌حل‌هایی وجود دارد. بااین‌حال، لغو ممنوعیت مذاکرات، شورش آشکار وطن‌پرستان حرفه‌ای در ورخونا رادا را به دنبال خواهد داشت. زلنسکی می‌تواند تنها در صورتی سریعاً مشروعیت کسب کند که مقام نمایندگی و سپس سخنگویی ورخونا رادا را به دست آورد. ورخونا رادا امروز تنها نهادی در کشور است که رئیس آن در غیاب رئیس‌جمهور نقش رئیس موقت دولت اوکراین را بر عهده دارد. واضح است که چنین تغییرات فردی باعث بی‌ثباتی بیشتر نظام سیاسی اوکراین که همین حالا هم دچار شکاف است، خواهد شد.

به نظر می‌رسد رژیم زلنسکی قبلاً دریافته است که سفر کولبا به چین بی‌نتیجه بوده است. خود وزیر بیانش را اصلاح کرده است – سخنان او درباره آمادگی برای مذاکرات با بندی تکمیل شد که این مذاکرات تنها زمانی آغاز می‌شوند که مسکو آماده باشد آن‌ها را «با حسن نیت» انجام دهد. در حال حاضر، گفته می‌شود، چنین نیست. این بدان معناست که اوکراین مسیر پذیرش غیرقابل‌اجتناب بودن شکست در درگیری با روسیه را ادامه خواهد داد.

ترجمه شده از روسی. این مقاله در ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۴ ابتدا در وب‌سایت روزنامه وزگلیاد منتشر شده است.

گاوریگ میرزایان استاد همکار در دانشگاه مالی دولت فدراسیون روسیه، دانشمند علوم سیاسی و شخصیت عمومی است. او در سال ۱۹۸۴ در تاشکند متولد شد. از دانشگاه دولتی کوبان فارغ‌التحصیل و در علوم سیاسی با تمرکز بر ایالات متحده دکترا گرفت. او از ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶ پژوهشگر در مؤسسه ایالات متحده و کانادا در آکادمی علوم روسیه است.