آیا اتحادیه اروپا دیگر خواهان گاز از آذربایجان نیست؟

نوشته: راینر روپ

ترجمه مجله هفته

دولت باکو اتحادیه اروپا را متهم می‌کند که بروکسل از امضای قراردادهای بلندمدت خودداری می‌کند اما از این کشور برای پر کردن شکاف‌های موجود در تأمین گاز استفاده میکند.

ماه عسل  بین شاهزاده گاز شرقی، آذربایجان، و قهرمان آب و هوایی ریاکار آلمانی خیلی زود به پایان رسید. شاهزاده گاز به جدایی فکر می‌کند، زیرا قهرمان آب و هوایی از شمال نمی‌خواهد به صمیمانه‌ترین آرزوی او، یعنی تضمین قطعی برای یک مشارکت بلندمدت و قابل اعتماد، پاسخ مثبت دهد.

به مناسبت نشست شورای اتحادیه اروپا در ژوئیه 2024 در بروکسل، اولاف شولتز، صدراعظم آلمان، همچنین یک گفتگوی دوجانبه با إلهام علی‌یف، رئیس جمهور آذربایجان، داشت که وی را برای دوربین‌های حاضر گرم‌تر از همیشه سلام و خوش‌آمد گویی کرد. اما پس از آن در پشت صحنه باید مشاجره‌ای رخ داده باشد. چگونه می‌توان توضیح داد که سفیر آذربایجان در اتحادیه اروپا دو هفته بعد، در 22 ژوئیه، به طور علنی اتحادیه اروپا را متهم کرد که از کشورش صرفاً برای تامین گاز در کوتاه‌مدت استفاده کرده است؟
از زمان استقلال جمهوری شوروی سابق آذربایجان در سال 1991، روابط این کشور با نهادها و کشورهای عضو اتحادیه اروپا چندان بر پایه علاقه متقابل نبوده است. اما با آغاز عملیات نظامی ویژه روسیه در اوکراین در 24 فوریه 2022، این وضعیت به طور ناگهانی تغییر کرد.

سیاستمداران اروپایی از زمان استقلال، بارها نظرات انتقادی و تندی علیه رهبری سیاسی آذربایجان ابراز کرده بودند و آن را به حکومت خودکامه تشبیه می‌کردند، به ویژه در ارتباط با نگرانی‌های ادعایی در مورد حقوق بشر و با توجه به روابط پرتنش این کشور با همسایه ارمنی که تاکنون بر سر منطقه کوهستانی قره‌باغ در قفقاز جنوبی، که هر دو طرف ادعای مالکیت آن را دارند، جنگ‌های مختلفی را تجربه کرده‌اند. به عنوان مثال، ناتالی لوازو، نماینده پارلمان اروپا از فرانسه، به طور آشکار از ارمنستان حمایت کرد و از اتحادیه اروپا و فرانسه خواست تا از این کشور در برابر آذربایجان حمایت کنند.

فرانک شوابه، نماینده مجلس فدرال آلمان، حتی مشروعیت هیئت آذربایجانی در مجمع پارلمانی شورای اروپا را به دلیل نگرانی در مورد دموکراسی و حقوق بشر در آذربایجان زیر سوال برد. شوابه به ویژه بر اهمیت این ارزش‌ها تاکید می‌کند که نباید به نفع روابط تجاری به خطر بیفتد. این مداخلات سیاسی و موارد مشابه از سوی کشورهای عضو اتحادیه اروپا، روابط تا 24 فوریه 2022 را شکل می‌داد.

نگرانی‌های اتحادیه اروپا در مورد حقوق بشر در آذربایجان عمدتاً به موضوعاتی مانند سرکوب آزادی بیان، دستگیری روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و فعالان و سرکوب اعتراضات مسالمت‌آمیز مربوط می‌شد.

با توجه به سرکوب آزادی بیان، دستگیری روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و فعالان و سرکوب و جرم‌انگاری اعتراضات مسالمت‌آمیز در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، به ویژه در آلمان، این موضوع مانند یک شوخی بد به نظر می‌رسد. متأسفانه این یک شوخی نیست، بلکه شاهدی بر وجود دوگانه‌نگری آشکار در اینجا است.
وقتی اتحادیه اروپا پس از عملیات ویژه روسیه در اوکراین به دنبال استقلال سریع‌تر از گاز روسیه بود، آذربایجان غنی از نفت و گاز، یک شبه به خواستگاری بسیار جذاب تبدیل شد. مشکلات قدیمی حقوق بشر و کمبود دموکراسی ناگهان در برابر مهریه هنگفت عروس فراموش شدند. بالاترین مقامات به باکو، پایتخت شاهزاده گاز، سفر کردند تا با وعده‌های گل‌باران، عروس را اغوا کنند.

در فوریه 2022، کادری سیمسون، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، از باکو بازدید کرد. هدف سفر او تقویت مشارکت استراتژیک در حوزه انرژی و ترویج مذاکرات بر سر قراردادهای بلندمدت گازی بود. سیمسون بر ضرورت تأمین پایدار و متنوع انرژی برای اروپا تأکید کرد.

در مارس 2022، چارلز میشل، رئیس شورای اروپا، به باکو سفر کرد و در آنجا بر اهمیت استراتژیک آذربایجان برای تأمین انرژی اروپا تأکید کرد و ضرورت تقویت همکاری در زمینه زیرساخت‌های انرژی را مورد تأکید قرار داد.

آنالنا بئربوک، وزیر خارجه آلمان که حضورش اجتناب‌ناپذیر بود، نیز در ماه مه 2022 به آذربایجان سفر کرد تا مشارکت دوجانبه انرژی بین آلمان و آذربایجان را تقویت کند.

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در ژوئیه 2022 از آذربایجان بازدید کرد. سفر او بر اهمیت همکاری بین اتحادیه اروپا و آذربایجان در بخش انرژی تأکید کرد. در طول اقامتش، او یک یادداشت تفاهم برای دو برابر کردن عرضه گاز از آذربایجان تا سال 2027 امضا کرد.

در سپتامبر 2022، روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، به باکو سفر کرد. سفر او بر اهمیت تقویت همکاری در بخش انرژی و حمایت پارلمان اروپا از پروژه‌هایی که استقلال انرژی اتحادیه اروپا را تقویت می‌کنند، تأکید کرد.
طبق داده‌های اتحادیه اروپا، آذربایجان در سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۲ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی را از طریق کریدور جنوبی به اتحادیه اروپا صادر کرده است که نسبت به سال ۲۰۲۱، ۴۵ درصد افزایش یافته است.

اما در حال حاضر، کمتر از دو سال بعد، به نظر می‌رسد که عروس زمانی بسیار محبوب، جذابیت خود را برای اتحادیه اروپا از دست داده است. و وعده‌ها و اظهارنامه‌های داده شده به عروس همچنان اظهارنامه باقی مانده‌اند. زیرا اتحادیه اروپا که زیر تسلط  طرفداران محیط زیست قرار گرفته است، و ا ز آنجا که پول واقعی واقعاً در آنجا در انرژی به اصطلاح سبز ساخته می‌شود، تنها به قراردادهای گازی کوتاه‌مدت با آذربایجان تن می‌دهد. واگف صادقوف، سفیر آذربایجان در اتحادیه اروپا، این هفته به فایننشال تایمز گفت: «ما نمی‌توانیم فقط آتش‌نشان بازی کنیم و همیشه با قراردادهای سه تا شش ماهه گاز تحویل دهیم. ما به قراردادهای بلندمدت نیاز داریم تا بتوانیم به بانک‌ها مراجعه کنیم تا برای حفاری در اعماق دریای خزر بودجه دریافت کنیم.»

دقیقاً به همین موضوع، اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در بازدید قبلی خود از باکو با علی‌یف، رئیس‌جمهور، دو سال پیش توافق کرده بود. بر این اساس، قرار است تا سال ۲۰۲۷ سالانه ۲۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به اروپا منتقل شود که دو برابر سال ۲۰۲۲ است.

علاوه بر این، برای دستیابی به هدف عرضه ۲۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی در سال، باید خطوط لوله در کریدور جنوبی بین آذربایجان و اروپا گسترش یابد. بسیار بعید است که اتحادیه اروپا بتواند مستقیماً در سرمایه‌گذاری‌های لازم کمک کند، زیرا از سال ۲۰۲۱، بانک سرمایه‌گذاری اروپا به لطف برنده‌های حفاظت از محیط زیست و لابی‌گران، دیگر نمی‌تواند در پروژه‌های زیرساختی فسیلی سرمایه‌گذاری کند. زیرا اتحادیه اروپا به دلیل خنثی‌سازی کربن نمی‌خواهد قراردادهای بلندمدت داشته باشد.

آذربایجان به درستی احساس می‌کند که فریب خورده است، زیرا بدون تضمین قراردادهای بلندمدت، بودجه لازم وجود ندارد. بدون این بودجه، آذربایجان نمی‌تواند تولید گاز در دریای خزر را افزایش دهد و یا گاز بیشتری را از طریق خطوط لوله غیر موجود صادر کند تا تقاضای اضافی مورد انتظار اتحادیه اروپا را برآورده کند. در همین حال، آذربایجان مانند کشورهای همسایه ایران و ترکیه تصمیم گرفته است که برای عضویت در بریکس درخواست دهد.

اما احتمالاً اتحادیه اروپا و همچنین دولت ائتلافی آلمان، پلان B یکسانی برای هماهنگ کردن عرضه کمتر گاز با تقاضای گاز، علی‌رغم پیشرفت پدیده صنعت‌زدایی دارند. زیرا با پیشرفت صنعت‌زدایی، این مشکل در آلمان و اروپا به خودی خود حل خواهد شد.