الکس مکدونالد
منتشر شده در میدل ایست آی
تحلیلگران میگویند حمله در تهران میتواند پاسخ «هماهنگ» متحدان ایران را به همراه داشته باشد
ترور شوکآور اسماعیل هنیه، رهبر حماس در ایران در روز چهارشنبه، موجی از محکومیت و تهدید به انتقام را در سراسر خاورمیانه برانگیخته است.
اعضای ائتلاف ضد اسرائیلی «محور مقاومت» به رهبری ایران، از جمله حوثیهای یمن، حزبالله لبنان و گروههای شبهنظامی متعدد در عراق، وعده انتقام این قتل را دادهاند.
ایران نیز به نوبه خود اعلام کرده که حمله اسرائیلی در پایتخت خود را بیپاسخ نخواهد گذاشت.
آیتالله علی خامنهای، رهبر حکومت ایران گفت: «در پی این حادثه تلخ و غمانگیز که در مرزهای جمهوری اسلامی رخ داده، وظیفه ما انتقامگیری است.»
از زمان حمله حماس در ۷ اکتبر، دیگر اعضای محور مقاومت در همبستگی با جنبش فلسطین و مردم زیر آتش اسرائیل در غزه، که دستکم ۴۰,۰۰۰ نفر در آن کشته شدهاند، به اسرائیل حمله کردهاند.
حزبالله درگیر درگیریهای مداوم و کمشدت در مرز لبنان و اسرائیل بوده که با این حال ماههاست که این درگیریها رو به افزایش است. روز چهارشنبه، اسرائیل همچنین فواد شکر، فرمانده حزبالله را در بیروت ترور کرد.
در همین حال، انصارالله، نام رسمی جنبش حوثی یمن، و شبهنظامیان عراقی به سمت اسرائیل راکت و پهپاد شلیک کرده و کشتیرانی در دریای سرخ را مختل کردهاند و کشتیهایی را که حوثیها میگویند مرتبط با اسرائیل هستند، هدف قرار دادهاند.
خود ایران در آوریل پس از حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق که منجر به کشته شدن چندین فرمانده ارشد سپاه پاسداران ایران شد، حمله گسترده پهپادی و موشکی به اسرائیل انجام داد.
اسرائیل و متحدانش اکثریت قریب به اتفاق این پهپادها و موشکها را سرنگون کردند، اما با این حال، این اولین بار بود که تهران خاک اسرائیل را هدف قرار میداد.
پاسخ هماهنگ؟
هنوز مشخص نیست که ائتلاف تحت رهبری ایران چه نوع اقدامی را در پاسخ به مرگ هنیه و همچنین قتل شکر در بیروت انجام خواهد داد.
عبدالرسول دیوسالار، پژوهشگر ارشد موسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد، گفت که پاسخ «هماهنگ» از سوی ایران و نیروهای نیابتی آن میتواند به عنوان وسیلهای برای افزایش خطرات در دستور کار باشد.
او به میدل ایست آی گفت: «فکر میکنم آنچه مهم است، کمیت و مقیاس پاسخ و سطح هماهنگی است و فکر میکنم ما حمله هماهنگ علیه اسرائیل را در یک زمان ندیدهایم.»
حمله ایران به اسرائیل در آوریل برای نشان دادن پاسخی از سوی جمهوری اسلامی طراحی شده بود، اما در عمل هیچ تلفاتی نداشت و حداقل خسارت را وارد کرد.
اما سابقهای ایجاد شده بود و حمله مستقیم به یکی از ارشدترین رهبران سیاسی فلسطین در ایران – که به عنوان مهمان برای مراسم تحلیف رئیس جمهور جدید در آنجا حضور داشت – موضوع دیگری است.
سیموس ملکافضلی، نویسنده ایرانی-آمریکایی متخصص در امور ایران گفت: «فکر میکنم این مورد میتواند به دو طریق پیش رود.»
او افزود: «اگر پوشش رسانهها و سیاستمداران بر هنیه به عنوان شهید تمرکز کند و اینکه خون او انتقام گرفته خواهد شد، اما عمدتاً از ذکر حاکمیت دور شود، فکر میکنم [ایران] ممکن است به پاسخ از طریق حمایت از اقدامات حزبالله یا یمنیها یا مانند آن راضی باشد. با این حال، اگر صحبتها پیرامون بحثهای مربوط به سرزمین، نقض حاکمیت و در نتیجه تمرکز بر نگرانیهای غرور ملی و میهنپرستی شروع شود که فراتر از اتحاد با فلسطینیها گسترش مییابد، ممکن است در واقع کاری مستقیم انجام دهند.»
حملات منطقهای
قتل هنیه ساعاتی پس از ترور شکر در حمله پهپادی در بیروت رخ داد که اسرائیل گفت در پاسخ به حملهای در جولان اشغالی بود که به گروه نسبت داده شد و ۱۲ کودک دروزی مسلمان شیعه را کشت. حزبالله مسئولیت آن را رد میکند.
همچنین سهشنبه شب، دولت عراق اعلام کرد که ائتلاف تحت رهبری آمریکا که برای مبارزه با داعش تشکیل شده بود، حملهای به پایگاهی متعلق به حشد الشعبی، نیروهای شبهنظامی که شامل بسیاری از گروههای مسلح مورد حمایت ایران هستند، انجام داده است.
سازمان بسیج مردمی – نهاد دولتی که بر حشد نظارت دارد – در بیانیهای ارتباط مستقیمی بین این حملات برقرار کرد.
در این بیانیه آمده است: «همزمانی این حمله با عملیات جنایتکارانه [اسرائیل] برای ترور برادر شهید، رهبر اسماعیل هنیه… نقشههای دشمنان برای به آتش کشیدن منطقه و گسترش دایره جنگ و تجاوز را افشا میکند.»
کتائب حزبالله، یکی از قدرتمندترین شبهنظامیان عراقی که مقاومت اسلامی در عراق را تشکیل میدهند – ائتلافی که سال گذشته برای هدف قرار دادن منافع اسرائیل و آمریکا تشکیل شد – نیز در کانال تلگرام خود اعلام کرد که حمله به تهران «تمام قوانین درگیری» را نقض کرده است.
گستاخی حمله روز چهارشنبه در تهران به ویژه توجهها را به خود جلب کرده است. در حالی که اسرائیل قبلاً ترورهای هدفمند را در ایران انجام داده است، معمولاً دانشمندان هستهای، تمایل داشته است که کم سر و صداتر باشد، به شکل مسمومیت یا تیراندازی که اسرائیل میتواند در صورت نیاز از مسئولیت آن اجتناب کند.
یک منبع نزدیک به مقامات ریاست جمهوری ایران به میدل ایست آی گفت که هنیه در نزدیکی کاخ سعدآباد تهران که توسط دفتر رئیس جمهور استفاده میشود، اقامت داشت که کشته شد. این منبع افزود که این منطقه به شدت توسط سپاه پاسداران محافظت میشد.
ملک افضلی گفت: «فکر میکنم محور مقاومت باید به نوعی پاسخ دهد. اگر این کار را نکند، فکر میکنم هدف اتحاد را به خطر میاندازد.»
«وقتی گفته میشود که حماس از طرف محور توسط رهبر حزبالله حسن نصرالله و دیگران در حال مذاکره است، و سپس رهبر حماس در ایران، به چنین شیوه گستاخانهای در آنچه به نظر میرسد حمله هوایی یا موشکی بوده است، نه فقط یک ترور ساده، کشته میشود، پس باید کاری انجام دهید – در غیر این صورت اسرائیل خواهد دانست که خطوط قرمزی که ممکن است قبلاً فکر میکرد وجود دارد، در واقع وجود ندارد.»
شکستهای اطلاعاتی
بسیاری از بحثها در مورد پاسخ احتمالی ایران و متحدانش گمانهزنی است.
اما این حمله نگرانیهایی را در مورد توانایی ایران برای حفظ امنیت متحدانش در سفر به این کشور و همچنین شکست بزرگ ظاهری سرویسهای اطلاعاتی کشور ایجاد کرده است.
ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز چهارشنبه گفت که مرگ هنیه «پیوند عمیق و ناگسستنی بین تهران، فلسطین و مقاومت را تقویت خواهد کرد» – اما همه اینقدر مطمئن نیستند.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر گفت که این حمله «ضعفهای اطلاعاتی قابل توجهی در سراسر محور مقاومت» را نشان داد و میتواند در نهایت ترسهایی را در مورد قدرت اتحاد ایجاد کند، به ویژه اگر ایران نتواند پاسخ دهد.
او گفت: «تشدید تنشها اجتنابناپذیر است و عدم پاسخ ایران میتواند اعتبار آن را در میان متحدانش خدشهدار کند.»
دیوسالار گفت که اولویت در همه طرفها اکنون باید «ارتباط» برای محدود کردن هرگونه پیامد احتمالی باشد.
او گفت: «باید مداخله بینالمللی صورت گیرد، ابتدا برای ارتباط با ایران برای تأثیرگذاری بر تناسب پاسخ آن، اما همچنین ارتباط با اسرائیل برای جذب تحمل و مدارا با پاسخ ایران.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 