منتشر شده در میدل ایست آی
ترجمه مجله هفته
چگونه معترضان دانشجویی بنگلادش شیخ حسینه را از قدرت برکنار کردند
نخست وزیر بنگلادش پس از ۱۵ سال حکومت، در پی هفتهها اعتراضات مرگبار ضد دولتی استعفا داد و از کشور گریخت
شیخ حسینه، نخست وزیر بنگلادش، روز دوشنبه پس از هفتهها اعتراضات ضد دولتی که منجر به کشته شدن صدها نفر شد، استعفا داد و از کشور گریخت.
یک منبع ارتش و مقامات کمیساریای عالی بنگلادش در دهلی نو تایید کردند که حسینه ۷۶ ساله پایتخت داکا را به مقصد «مکانی امن» ترک کرده است.
بیبیسی گزارش داد که بالگرد نخست وزیر سابق به سمت هند در حرکت بود، هرچند میدلایست آی نتوانست این ادعا را مستقلاً تایید کند.
این تحول در حالی رخ داد که رسانههای محلی گزارش دادند هزاران نفر وارد اقامتگاه نخست وزیر شدهاند. این اتفاق پس از سرکوب خشونتآمیز معترضان در روز قبل رخ داد که دست کم ۹۵ کشته و صدها زخمی برجای گذاشت.
در اینجا همه آنچه باید درباره ناآرامیهای بنگلادش بدانید آمده است.
چه چیزی باعث اعتراضات دانشجویی شد؟
۱۵ سال حکومت حسینه سرشار از اتهامات ناپدید شدن اجباری، قتلهای فراقضایی و سرکوب چهرههای مخالف و منتقدانش بود.
تنشها در ماه ژوئیه زمانی تشدید شد که دانشجویان شروع به اعتراض علیه سیستم سهمیهبندی کردند که ۳۰ درصد از تمام مشاغل دولتی را به خانوادههای کسانی اختصاص میداد که در سال ۱۹۷۱ برای استقلال کشور از پاکستان جنگیده بودند.
در طول سالها، این مزایا به فرزندان و نوههای رزمندگان آزادی، و همچنین اقلیتهای قومی و افراد معلول گسترش یافت و به ۵۶ درصد از کل مشاغل دولتی رسید.
بسیاری استدلال میکردند که سیستم سهمیهبندی مستقیماً به نفع حسینه و حزب عوامی لیگ او بود که نقش عمدهای در دستیابی به استقلال کشور داشت و از سال ۲۰۰۹ در قدرت بوده است.
جوانان بنگلادشی میگفتند این سیستم فساد را تقویت میکند و تقریباً غیرممکن است که دیگران بتوانند مشاغل دولتی را به دست آورند. ناظران خاطرنشان کردند که از سهمیهبندی برای پاداش دادن به هواداران با مشاغل پردرآمد استفاده میشد.
در سال ۲۰۱۸، دولت پس از اعتراضات دانشجویی سهمیهبندی را لغو کرد. با این حال، در ماه ژوئن، حکم دادگاه عالی پس از دادخواست بستگان جانبازان ۱۹۷۱، این سیاست را دوباره برقرار کرد و باعث تجدید اعتراضات دانشجویی شد.
حکم جدید به این معنی بود که کمتر از نیمی از مشاغل برای متقاضیان شایستهسالار در میان بحران بیکاری باز بود.
با بیش از ۱۸ میلیون جوان بنگلادشی که برای یافتن کار تلاش میکنند، سیستم سهمیهبندی فارغالتحصیلانی را که به دنبال اشتغال پایدار بودند خشمگین کرد.
هفته گذشته، گروه دانشجویان علیه تبعیض، که رهبری اعتراضات علیه سهمیهبندی شغلی را بر عهده داشت، تظاهرات خود را از سر گرفت و خواستار عذرخواهی عمومی حسینه و استعفای وزرای دولت و روسای دانشگاهها شد.
خشونت چه زمانی تشدید شد؟
تحریکات دانشجویی علیه اقدام دادگاه عالی در اوایل ژوئیه آغاز شد اما زمانی تشدید شد که حسینه معترضان را با «رذاکارها» مقایسه کرد، اصطلاحی برای کسانی که در زمان استقلال بنگلادش با ارتش پاکستان همکاری میکردند. این برچسبزنی باعث خشم و نفرت گسترده علیه معترضان دانشجو شد.
تنشها در ۱۶ ژوئیه به اوج خود رسید، زمانی که افسران پلیس به معترضان دانشجو در دانشگاه داکا حمله کردند. دست کم ۱۰۰ نفر در پی این حمله مجروح شدند.
یک روز بعد، سرکوبها از دانشگاه به دانشگاه در سراسر کشور گسترش یافت و منجر به کشته شدن شش نفر شد.
طی دو روز، نیروهای شبهنظامی، از جمله یک واحد ضدتروریسم، در خیابانها مستقر شدند. پلیس از گلولههای لاستیکی، نارنجکهای صوتی و گاز اشکآور برای متفرق کردن جمعیت استفاده کرد.
دولت حسینه، که از سیستم سهمیهبندی دفاع کرده بود، با کند کردن یا قطع دسترسی به اینترنت، اعمال منع رفت و آمد و صدور دستور شلیک به قصد کشت برای کسانی که از منع رفت و آمد سرپیچی میکردند، واکنش نشان داد.
تا ۱۹ ژوئیه، دست کم ۱۹ نفر دیگر کشته شدند. تا پایان آخر هفته، مشخص شد که تعداد کشتهشدگان از ۱۰۰ نفر فراتر رفته است.
در میان قطعی ارتباطات، گزارشها حاکی از آن بود که تعداد کشتهشدگان میتواند چندین برابر بیشتر باشد.
در ۴ اوت، پس از وقفهای کوتاه در اعتراضات، نزدیک به ۱۰۰ نفر کشته شدند و تظاهرات به کارزاری برای برکناری حسینه تبدیل شد.
نخست وزیر بنگلادش شیخ حسینه استعفا داد و از کشور گریخت
شیخ حسینه ۷۶ ساله و خواهرش با بالگرد به «پناهگاه امن» گریختند، یک روز پس از آنکه نزدیک به ۱۰۰ نفر در جریان سرکوب خشونتآمیز اعتراضات کشته شدند
نخست وزیر دیرینه بنگلادش، شیخ حسینه، روز دوشنبه پس از آنکه معترضان منع رفت و آمد نظامی را نادیده گرفتند و به اقامتگاه رسمی او یورش بردند، استعفا داد و از کشور گریخت.
روزنامه پروتوم آلو گزارش داد که حسینه، که ۱۵ سال در قدرت بود، همراه با خواهرش با بالگرد از پایتخت داکا به هند گریخت. این اتفاق پس از هفتهها سرکوب خشونتآمیز معترضان رخ داد که نزدیک به ۳۰۰ کشته برجای گذاشت.
رویترز گزارش داد که این دو برای یافتن «پناهگاه امن» دور از اقامتگاه رسمی حسینه، کشور را ترک کردهاند.
هیچ بیانیه عمومی فوری از دفتر حسینه صادر نشد، اما رئیس ارتش، وکر الزمان، در سخنرانی تلویزیونی گفت که نخست وزیر استعفا داده و ارتش در حال مذاکره با رئیس جمهور برای تشکیل دولت موقت است.
استعفای او یک روز پس از آن صورت گرفت که دست کم ۹۵ نفر کشته و صدها نفر دیگر در پی سرکوب خشونتآمیز معترضان زخمی شدند.
اعتراضات سراسری یک ماه پیش، پس از حکم دادگاه عالی بنگلادش که قرار بود سیستم سهمیهبندی را در کشور دوباره معرفی کند، آغاز شد. این سیستم ۳۰ درصد از مشاغل دولتی را برای فرزندان جانبازانی که در جنگ استقلال کشور در سال ۱۹۷۱ جنگیده بودند، در نظر میگرفت.
اعتراضات گسترده علیه سیستم سهمیهبندی، که توسط دانشجویانی رهبری میشد که این اقدام را ضد شایستهسالاری میدانستند، برای چندین هفته توسط مقامات به شدت سرکوب شد. بیش از ۲۰۰ معترض ماه گذشته کشته شدند.
این کشتارها باعث اعتراضات بیشتری شد که خواستار پاسخگویی و برکناری حسینه بودند که از سال ۲۰۰۹ رهبری کشور را بر عهده داشت. او قبلاً نیز بین سالهای ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ نخست وزیر بود.
حزب عوامی لیگ حسینه، که از جنبش استقلال بنگلادش بنیان گذاشته شده بود، طی یک دهه و نیم گذشته قدرت خود را تحکیم کرده بود. این حزب در چهار انتخابات عمومی پیاپی پیروز شد که آخرین آن در ژانویه برگزار شد و مخالفان آن را تحریم کردند و مشارکت در آن به طور قابل توجهی پایین بود.
حکومت ۷۶ ساله حزب با دستگیریهای گسترده مخالفان سیاسی، خاموش کردن صداهای مخالف و اتهامات نقض حقوق بشر لکهدار شده بود.
حسینه دختر شیخ مجیب الرحمان، رهبر جنبش استقلال بنگلادش در دهه ۱۹۷۰ و «پدر ملت» است.
فیلمهای ویدئویی روز دوشنبه نشان میداد که معترضان در داکا بر روی مجسمه بزرگی از پدر بنیانگذار یا شیخ مجیب بالا رفته و با تبر سر آن را قطع کردند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 