تهدیدهای جسورانه صنعا سعودیها را مجبور کرده است تا به یمن امتیازات مهمی بدهند، که نه تنها صعود تند سنا را نشان میدهد، بلکه نفوذ بهسرعت در حال کاهش ایالات متحده و اسرائیل را نیز به نمایش میگذارد.
خلیل نصرالله
منتشر شده در کرادل
در طول سه سال گذشته، حملات یمن به عربستان سعودی – از جمله عملیات «شکستن محاصره» در اوایل 2022 و تهدیدهای مداوم به استفاده از زور در صورت عدم پایبندی ریاض به تعهداتش – به طور موفقیتآمیزی این کشور را تحت فشار قرار داده و آن را به تسلیم شدن در برابر خواستههای عمده صنعا واداشته است.
این عقبنشینی قابل توجه سعودیها که با اختلالات مکرر اقتصادی از زمان حمله به آرامکو در 2019 همراه بوده، چالشی جدی برای چشمانداز 2030 مورد نظر ولیعهد محمد بن سلمان به شمار میآید.
اولتیماتوم یمن
در اوایل آوریل، «دولت قانونی یمن» که تحت حمایت سعودیها قرار دارد و بدون شک تحت هدایتهای ایالات متحده، به بانکها و شرکت هواپیمایی یمن، یمنیا، دستور داد که ظرف 60 روز از صنعا به عدن منتقل شوند.
این تصمیم با عملیات دولت همسو با انصارالله در دریای سرخ به حمایت از مقاومت فلسطینی در غزه همزمان شد. با نزدیک شدن به مهلت، زائران یمنی که در حال انجام حج سالانه در عربستان بودند، به طور ناگهانی در جده در اواخر ژوئن بازداشت شدند.
در پاسخ، در 7 ژوئیه، رهبر انصارالله، عبدالملک الحوثی، با هشدار جدی به ریاض تهدید کرد: «ما به همان شیوه پاسخ خواهیم داد: بانکها برای بانکها… فرودگاه ریاض برای فرودگاه صنعا… و بندرها برای بندرها.»
ریاض با هوشمندی این هشدار را جدی گرفت و این تهدید با بازگشت امن زائران به پایتخت یمن به پایان رسید، که موجب شد عضو دفتر سیاسی انصارالله، محمد البخیتی، اظهار کند: «اگر زائران یمنی بازنگردانده میشدند، فرودگاههای عربستان در این لحظه بسته میشدند.»
به طور کلی، تهدید الحوثی که با حمایت گسترده مردمی در تظاهرات عظیم همراه بود، اراده یمنیها را برای مقابله با ریاض، ایالات متحده و اسرائیل نشان داد. با درک جدیت این تهدیدها، عربستان به سرعت به دنبال میانجیگری برای حل بحران با صنعا بود.
عقبنشینی ریاض
پس از حمله شگفتانگیز پهپادی یمن به تل آویو در 19 ژوئیه، این ارتباطات تشدید شد و به توافقی منجر شد که محمد عبدالسلام، رئیس هیئت مذاکرهکننده یمنی، آن را اعلام کرد.
این توافق شامل لغو تصمیمات اخیر علیه بانکها از هر دو طرف، تعهد به عدم انجام چنین اقداماتی در آینده، از سرگیری و افزایش پروازهای شرکتهای هواپیمایی یمنی بین صنعا و امان و همچنین گسترش مسیرها به قاهره و هند بود.
علاوه بر این، برگزاری جلساتی برای رسیدگی به چالشهای اداری، فنی و مالی پیش روی شرکت هواپیمایی و آغاز مذاکرات برای حل تمام مسائل اقتصادی و انسانی بر اساس نقشهراه قبلاً توافق شده نیز در این توافق گنجانده شده بود.
این توافق نشاندهنده تغییرات قابل توجهی در رویکرد عربستان بود، زیرا دولت وابسته به ریاض در عدن عملاً تمام تصمیمات قبلی خود را پس از اعلام توافق لغو کرد.
عدم انکار مقامات سعودی اهمیت این توافق را نشان داد. بلومبرگ به این توسعه اشاره کرد و خاطرنشان کرد که عقبنشینی سریع ریاض به منظور جلوگیری از تجدید خصومتها با یمن انجام شده است، که نشاندهنده تغییر قابل توجهی در استراتژی سیاست خارجی پادشاهی است.
حسین الیزی، معاون وزیر خارجه یمن، در پستی در شبکه اجتماعی X بر عزم صنعا برای بازگرداندن حاکمیت در تمام حوزهها تأکید کرد: «از سرگیری صادرات نفت به بازگشت حقوق کارمندان دولتی مشروط است. هرگونه تلاش برای دور زدن این موضوع ممنوع است و عواقب آن مشخص است. شرکتهای خارجی باید این را درک کنند. ما اجازه نخواهیم داد نفت دوباره غارت شود در حالی که مردم ما بدون حقوق باقی بمانند.»
این نشاندهنده جدیت صنعا در تأمین حقوق شهروندان و منابع دولتی به هر قیمتی و عدم تحمل هرگونه تلاش از سوی رقبای خود – چه منطقهای و چه خارجی – برای تعلل یا خرید زمان است.
ایالات متحده غیرقابل اعتماد
برای سعودیها، این تجربه نشان داده است که تاکتیکهای تعلل و امید به بازگشت احتمالی دونالد ترامپ به ریاستجمهوری ایالات متحده، تهدیدهای یمنی را تغییر نخواهد داد. شایان ذکر است که عملیات استراتژیک یمن علیه عربستان در دوران ریاستجمهوری ترامپ آغاز شد و به میادین نفتی باقیق و خرایس آرامکو هدف قرار گرفت، که نشاندهنده ناتوانی دولت قبلی در مهار نیروهای یمنی بود.
شرطبندی بر تأخیر زمانی به عنوان یک استراتژی نیز در ریاض به طور فزایندهای بیفایده دیده میشود. سعودیها به این نتیجه رسیدهاند که باید به سرعت به تعهدات خود به صنعا عمل کنند تا منافع خود را حفظ کنند.
با عقبنشینی آشکار سعودیها، توافق صنعا ضربهای قابل توجه به آمریکاییها است، که نفوذ آنها بر یمن مدتها به تهدید از سرگیری جنگ سعودیها محدود شده بود. هفته گذشته، آکسیوس گزارش داد که یک هیئت آمریکایی به عربستان سعودی برای بحث در مورد وضعیت یمن و تشدیدهای اخیر آن علیه اسرائیل رفت.
این رسانه به این نکته اشاره کرد که «عربستان سعودی در هفتههای اخیر نگران تنشهای فزاینده و کشیده شدن به یک درگیری جدید در یمن شده است.»
در نتیجه، با توافق صنعا، یمنیها همچنین موفق به خنثی کردن نفوذ «انساندوستانه» حیاتی آمریکاییها شدهاند، که یکی از ابزارهای اصلی فشار برای وادار کردن یمنیها به بازگشت از حمایت از مقاومت فلسطینی بود.
صنعا تابحال تا به این حد موفق نشده بود عربستان سعودی را به زانو درآورد، که این امر پیامدهای بزرگی در این مرحله حساس و بحرانی از رویاروییهای منطقهای و همچنین در روابط آینده با ریاض و همسایگانش دارد.
با اولویت دادن به حمایت از مقاومت فلسطینی، به چالش کشیدن جاهطلبیهای هژمونیک ایالات متحده و بریتانیا و آماده شدن برای تجاوزات بیشتر اسرائیل، صنعا به عنوان یک بازیگر منطقهای مهم با اتحادهای قوی که مورد شناسایی و احترام قرار میگیرد، ظاهر شده است.
فشار مداوم یمن و حملات استراتژیک آن سعودیها را وادار به دادن امتیازات قابل توجهی کرده و دینامیکهای قدرت در غرب آسیا را تغییر داده و نفوذ و اراده قوی صنعا را به نمایش گذاشته است. این توسعه پیامدهای گستردهای برای ثبات آینده منطقهای خواهد داشت و به تقویت گستردهتر دولت یمن در صحنه بینالمللی و به رسمیت شناختن آن کمک میکند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 