امپریالیسم در منطقه هند و اقیانوس آرام – قسمت اول
نوشته جان بلامی فاستر و بارت کلارک
منتشر شده در مانتلی ریویو
ترجمه مجله هفته
اصطلاح هند و آرام (هند و اقیانوس آرام) تاریخی طولانی در واژگان امپریالیستی دارد. این اصطلاح برای اولین بار در نوشتههای کارل هاوسهوفر، نظریه پرداز برجسته ژئوپلیتیک آلمان، در کتاب «ژئوپلیتیک اقیانوس آرام» در سال ۱۹۲۴ و آثار متعدد دیگر مورد استفاده قرار گرفت. هاوسهوفر در سالهای ۱۹۰۸ تا ۱۹۰۹ به عنوان وابسته نظامی آلمان در ژاپن خدمت کرد و به طور گسترده در شرق آسیا سفر کرد. در نتیجه این تجربیات، او به عنوان یک تحلیلگر ژئوپلیتیک برجسته ظهور کرد. او در جنگ جهانی اول به عنوان فرمانده تیپ خدمت کرد و تا پایان جنگ به درجه سرلشکری ارتقا یافت. رودلف هس که دستیار نظامی و سپس شاگرد هاوسهوفر بود، یکی از شاگردان اصلی او بود. هس در سال ۱۹۲۰ به حزب نازی پیوست. پس از کودتای سال ۱۹۲۳ در مونیخ، زمانی که آدولف هیتلر و هس در زندان قلعه لاندزبرگ زندانی بودند، هاوسهوفر هر دو را در زمینه ژئوپلیتیک آموزش داد، در حالی که هیتلر کتاب «نبرد من» را برای هس دیکته کرد. یک دهه بعد، زمانی که هیتلر در آلمان به قدرت رسید، هس به عنوان معاون رهبر حزب نازی منصوب شد. برای هاوسهوفر در دانشگاه مونیخ کرسی استادی ویژه در جغرافیای دفاعی ایجاد شد.
تصور هند و آرام به عنوان یک منطقه ژئوپلیتیک در چارچوب استراتژی امپریالیستی جهانی هاوسهوفر شکل گرفت. هدف او ایجاد یک «منطقه پان آسیایی» جدید (مشابه پان آمریکا تحت سلطه آمریکا) در شرق دور بود که قرار بود توسط آلمان، ژاپن و روسیه/شوروی رهبری شود. هدف از این کار، غلبه بر استعمار بریتانیا و ایالات متحده بر اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام و ایجاد یک امپراتوری جدید هند و آرام تحت سلطه آلمان و ژاپن بود که بتواند در سطح جهانی با تسلط قدرتهای استعماری قدیمی در منطقه فوققاره اوراسیا-آتلانتیک مقابله کند. بر خلاف فضای اوراسیا-آتلانتیک، هاوسهوفر کنترل امپریالیستی انگلو-آمریکایی بر فضای هند و آرام را آسیبپذیر در برابر یک اتحاد آلمان-اوراسیا میدید. بنابراین، هاوسهوفر تحلیل خود را بر اساس تصور یک «اقیانوس آرام تحت رقابت امپریالیستی» بنا نهاد.
ایدههای هاوسهوفر تا قبل و در طول جنگ جهانی دوم در ایالات متحده با علاقه زیادی روبرو شد. به گفته هانس و. ویگرت که در ژوئیه ۱۹۴۲ در مجله فارین افرز شورای روابط خارجی نوشت، ژئوپلیتیک اقیانوس آرام هاوسهوفر «انجیلی برای ژئوپلیتیک آلمان» بود که در ایالات متحده به طور کلی به عنوان یک «فراعلم» تلقی میشد. در وست پوینت معتقد بودند که هاوسهوفر پیروزیهای هیتلر را در صلح و جنگ تضمین کرده است. در مقاله ویگرت در فارین افرز، هاوسهوفر به دلیل حمایت از اتحاد با ژاپن و سایر قدرتهای اوراسیایی علیه بریتانیا، ایالات متحده و فرانسه و در نتیجه «تخریب وحدت نژاد سفید» محکوم شد. (خود هاوسهوفر یک نژادپرست بود که فرانسه را «قدرتی نیمه آفریقایی» مینامید و از اصطلاح «نژاد برتر» استفاده میکرد). ویگرت نوشت: «پیمان عدم تجاوز آلمان و شوروی در ۹ اوت ۱۹۳۹ بزرگترین پیروزی هاوسهوفر بود.» این پیمان امکان یک اتحاد میانقارهای اوراسیایی و تسلط جهانی «جزیره جهان» اوراسیا را که هالفورد مکیندر، بنیانگذار بریتانیایی ژئوپلیتیک، از آن هشدار داده بود، فراهم کرد. در سال ۱۹۳۹، پس از پیمان عدم تجاوز، هاوسهوفر نوشت: «اکنون همکاری محورها و شرق دور به وضوح در روح آلمانی قرار دارد. سرانجام، امید به بقا در برابر سیاست آناکوندا (محاصره خفه کننده) دموکراسیهای غربی وجود دارد.»
هاوسهوفر شیفته «اعمال درخشان ظاهری امپریالیسم» بود. به نظر او، امپریالیسم برخلاف ادعای «مادیگرایان مارکسیستی»، دشمن بشریت نبود، بلکه تجلی مبارزه داروینیستی برای «حفظ حیات»، محصول «اراده قدرت» و جستجوی «فضای حیاتی» (Lebensraum) بود. او نه تنها به تاریخ به شدت خشونتآمیز امپریالیسم آمریکا که به اعتقاد او بینظیر بود احترام میگذاشت، بلکه «آینهکاری» موفق اندیشمندان ژئوپلیتیک آمریکایی مانند ایزایا بومن را نیز تحسین میکرد که توانسته بودند تصویر امپریالیسم آمریکا را به گونهای بازتاب دهند که به نظر ضد امپریالیستی بیاید. در واقع، به گفته هاوسهوفر، قدرت امپریالیستی واقعی و بالقوه ایالات متحده در آن زمان در جهان «بیرقیب» بود.
تحلیل ژئوپلیتیکی هاوسهوفر و افشای ماهیت واقعی امپریالیسم بریتانیا و ایالات متحده توسط او، برای قدرتهای استعماری حاکم در غرب در دوران موج مبارزات ضد استعماری پس از جنگ جهانی دوم بسیار ترسناک بود، به طوری که اصطلاح ژئوپلیتیک در طول جنگ سرد تقریباً از گفتمان عمومی ایدئولوژی غربی حذف شد. با این حال، در اوایل دهه ۱۹۹۰، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، امپریالیسم بسیار «عریانتر» در جستجوی تسلط جهانی یک قطبی ایالات متحده دوباره ظاهر شد. در سالهای اخیر، همانطور که تیموتی دویل و دنیس رملی در کتاب «صعود و بازگشت هند و آرام» نوشتهاند، ژئوپلیتیک کلاسیک در زمینه جدید جنگ سرد که با رویارویی ایالات متحده با چین ایجاد شده است، به طور کامل «احیا» شده است.
با وجود اینکه به طور علنی اعلام نمیشد، ژئوپلیتیک در طول جنگ سرد (1946-1991) پایه و اساس توسعه استراتژی بزرگ امپریالیستی ایالات متحده بود. این دیدگاه با شخصیتهایی مانند نیکلاس اسپایکمن، دویت آیزنهاور، دین اچسون، جورج کنن، پل نیتز، جان فاستر دالس، هنری کیسینجر، یوجین روستو، زبیگنیو برژینسکی و الکساندر هیگ همراه با شورای روابط خارجی که به طور عامیانه به عنوان «مغز متفکر امپریال» شناخته میشود، مرتبط بود.
مانند اصطلاح «ژئوپلیتیک»، اصطلاح «هند و آرام» به دلیل ارتباط آن با قدرتهای محور و زمینه اولیه ظهور آن، یعنی به چالش کشیدن استعمار بریتانیا، ایالات متحده و فرانسه در جنوب و شرق آسیا – حتی اگر از یک دیدگاه امپریالیستی رقیب نشأت گرفته باشد – برای سالهای متمادی از گفتمان عمومی حذف شد. با این حال، امروزه این تصور اولیه از «اقیانوس آرام تحت رقابت امپریالیستی» برعکس شده است. دسته هند و آرام دیگر به دنبال چالش کشیدن نقش ایالات متحده و بریتانیا به عنوان قدرتهای امپریالیستی در اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام نیست، همانطور که در مفهوم اولیه هاوسهوفر بود، بلکه اکنون یک استراتژی بزرگ امپریالیستی برای محاصره و مهار استراتژیک چین را نشان میدهد که به عنوان یک «قدرت تجدیدطلب» تلقی میشود که میخواهد نظم جهانی تحت سلطه آمریکا را به چالش بکشد. ایالات متحده در اسناد سالهای اخیر خود را به عنوان یک قدرت هند و آرام اعلام کرده و تلاش میکند بر بخشهای وسیعی از منطقه حاکمیت کند. به عنوان مثال، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا در سال 2021 اظهار داشت: «ایالات متحده از دیرباز یک ملت هند و آرام بوده است، هست و خواهد بود. این یک واقعیت جغرافیایی است، از ایالتهای ساحلی اقیانوس آرام ما تا گوام و سرزمینهای [مستعمرات] ما در سراسر اقیانوس آرام.»
شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن که متحد ایالات متحده بود، با معرفی مفهوم همگرایی اقیانوس هند و اقیانوس آرام در سال 2007 برای آغاز یک گفتگوی استراتژیک با هند علیه چین، پیشگام این تغییر بزرگ استراتژیک بود. با این حال، اولین استفاده از اصطلاح «هند و آرام» توسط یک شخصیت سیاسی برجسته در دوره پس از جنگ جهانی دوم، سخنرانی هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه ایالات متحده در سال 2010 در هاوایی بود، زمانی که او در آستانه یک سفر بزرگ به آسیا، هند و آرام را به عنوان یک مفهوم ژئوپلیتیک برای یک اتحاد استراتژیک جدید و جامعتر در آسیا معرفی کرد. سخنرانی و سفر کلینتون به آسیا به عنوان مقدمهای برای «چرخش به سوی آسیا» باراک اوباما، رئیس جمهور ایالات متحده در سال بعد در نظر گرفته شد. در سخنرانی کلینتون، «حوضه هند و آرام» پایه و اساس نیروی دریایی هند بود که قرار بود به همراه نیروی دریایی ایالات متحده در سوپر منطقه و به ویژه در دریای چین جنوبی در یک فرآیند «تعامل جامع» و «پیشروی» فعالیت کند. این واقعیت که استراتژی جدید هند و آرام مستقیماً متوجه جمهوری خلق چین بود، در هر خط از سخنرانی کلینتون قابل مشاهده بود، حتی اگر به طور آشکار بیان نشده باشد.
سخنرانی کلینتون در سال 2010 همچنین برای تقویت گفتگوی امنیتی چهار جانبه (کواد) بین ایالات متحده، ژاپن، استرالیا و هند طراحی شده بود. گفتگوی کواد در دولت کوین راد، نخست وزیر استرالیا متوقف شده بود و تنها چند ماه قبل از سخنرانی کلینتون توسط جانشین او، جولیا گیلارد احیا شد. بنابراین، اشاره کلینتون به «حوضه هند و آرام» به عنوان حوزه عملیاتی جدید ارتش ایالات متحده همراه با هند، برای افزودن اهمیت استراتژیک به کواد احیا شده و نشان دادن پتانسیل یک همسوئی گستردهتر علیه چین با هدف گنجاندن هند (اگرچه هند پیمان دفاعی با ایالات متحده ندارد) برنامهریزی شده بود. علیرغم اینکه کلینتون تنها به طور خلاصه به آن اشاره کرد، تغییر چشمگیری که اشاره به هند و آرام نشان میداد، بلافاصله آشکار شد. این اصطلاح به سرعت در سال بعد توسط دو متحد نظامی اصلی ایالات متحده در غرب اقیانوس آرام، ژاپن و استرالیا، و همچنین در اسناد استراتژیک ایالات متحده منتشر شد. با این حال، در دوران اوباما، هند و آرام هنوز به سادگی به عنوان یک همگرایی اقیانوسی تصور میشد که از ساحل شرقی آفریقا تا غرب اقیانوس آرام خارج از حوزه قدرت حاکمیت ایالات متحده (به جز مستعمرات آن در منطقه – گوام و ساموآ آمریکا) گسترش مییابد.
استراتژی امنیت ملی ایالات متحده در سال 2017 تحت ریاست جمهوری دونالد ترامپ بر هند و آرام به عنوان منطقه استراتژیک کلیدی در سطح جهانی با تمرکز بر یک جنگ احتمالی با چین متمرکز شد. مطابق با این مفهوم جدید، فرماندهی اقیانوس آرام ایالات متحده (USPACOM) به فرماندهی هند و آرام ایالات متحده (USINDOPACOM) تغییر نام یافت. نقشه استراتژیک جدید هند و آرام که میدان عملیاتی USINDOPACOM را مشخص میکرد، هند و آرام را به عنوان تئاتر استراتژیک اصلی برای رویارویی با چین در آنچه اکنون در محافل حاکمیت و استراتژیک ایالات متحده به عنوان «جنگ سرد جدید» علیه چین شناخته میشود، برجسته کرد. بنابراین، USINDOPACOM (نگاه کنید به نقشه 1)
نقشه
کل نقشه هند و آرام را به سمت شرق تغییر داد، در مقایسه با مفهوم قبلی در دولت اوباما، که اکنون منطقهای از مرز غربی هند تا ساحل اقیانوس آرام ایالات متحده را پوشش میدهد. این شامل ایالت هاوایی و همچنین سرزمینهای استعماری ایالات متحده در اقیانوس آرام بود و ایالات متحده را به طور کامل وارد هند و آرام کرد. این نقشه نظامی-استراتژیک طراحی شده توسط USINDOPACOM است که اکنون بر تمام بحثهای استراتژیک در مورد سوپر منطقه توسط ایالات متحده تسلط دارد، که با رشتهای از پایگاهها مشخص میشود که در ترکیب با پایگاههای فرماندهی مرکزی ایالات متحده (USCENTCOM)، قرار است یک «حلقه غول پیکر» دور چین تشکیل دهند. توصیفهای اقتصادیتر از هند و آرام، مانند کانادا، شامل ایالات متحده (یا کانادا) نمیشود، بلکه آن را به «چهل اقتصاد» در منطقه محدود میکند، از جمله کل گروه کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام به عنوان یک نهاد واحد، که برخی از آنها مستعمرات/سرزمینهای ایالات متحده هستند.
ایالات متحده در اسناد استراتژیک خود رسماً چین را به عنوان یک «قدرت تجدیدطلب» معرفی کرده است که توسط روسیه، که به عنوان یک «دولت بدخواه» برچسبگذاری شده است، حمایت میشود، در حالی که برچسب «دولت یاغی» به جمهوری دموکراتیک خلق کره (کره شمالی) اعمال میشود. چین به عنوان دشمن اصلی در استراتژی بزرگ امپریالیستی ایالات متحده دیده میشود، زیرا این کشور یک اقتصاد در حال رشد سریع است – اکنون دومین اقتصاد بزرگ جهان و احتمالاً به زودی از ایالات متحده در این زمینه پیشی خواهد گرفت – و به دلیل امتناع از پذیرش ساده «نظم بینالمللی مبتنی بر قوانین» امپریالیستی تحت سلطه ایالات متحده که در پایان جنگ جهانی دوم معرفی شد. در استراتژی هند و آرام وزارت دفاع ایالات متحده در سال 2019، آمده است که هدف اصلی استراتژیک حفظ ایالات متحده به عنوان «قدرت نظامی برتر»، هم در هند و آرام و هم در سطح جهانی است. این به معنای تلاشهای ایالات متحده برای کند کردن پیشرفت چین در عین محدود کردن گسترش قدرت آن در سراسر جهان است. اکثر استراتژیهای ایالات متحده برای پیروزی در جنگ سرد جدید علیه چین، هدف شکست استراتژیک-ژئوپلیتیکی چین را دارند که منجر به سقوط رئیسجمهور چین، شی جین پینگ و نابودی اعتبار عظیم حزب کمونیست چین میشود و منجر به تغییر رژیم از درون و تابعیت چین از امپراتوری ایالات متحده از بیرون میشود.
ظاهراً این اقدامات در دفاع از خود منطقه هند و آرام در پاسخ به آنچه که چین آن را «زورگویی و تجاوز» مینامد، انجام میشود. با این حال، واشنگتن برای یافتن نمونههایی از چنین تجاوزی با مشکل مواجه است. درست است که چین، مانند هر قدرت بزرگ، به دلایل استراتژیک و اقتصادی به دنبال تحکیم حاکمیت و منطقه کنترل خود در دریای چین جنوبی بوده است و در نتیجه آن را در اختلافات قضایی با فیلیپین و سایر کشورها قرار داده است. پکن همچنین در مورد سیاست «چین واحد» خود که توسط تقریباً همه کشورهای جهان – از جمله به طور رسمی ایالات متحده – حمایت میشود، کاملاً قاطع است، که مقرر میکند تایوان بخشی از چین است، اگرچه با یک مقام دولتی جداگانه، با انتظار اتحاد نهایی آن با سرزمین اصلی. با این حال، در کل هند و آرام، هیچ یک از این موارد منجر به ترس از تجاوز نظامی چین نشده است، با کاهش هزینههای نظامی سرانه در تقریباً همه کشورهای شرق آسیا (از جمله هم کسانی که پیمان دفاعی با ایالات متحده دارند و هم کسانی که ندارند) در یک یا دو دهه گذشته – اگرچه واشنگتن در چند سال گذشته تلاش کرده است این را تغییر دهد. در عوض، ایالات متحده است که ظهور چین را تهدیدی برای برتری جهانی خود میبیند، و سوپر منطقه هند و آرام به طور فزایندهای به عنوان مکان محوری در جنگ سرد جدید دیده میشود، که همه بشریت را به سمت جنگ جهانی سوم سوق میدهد.
پایان قسمت اول
ادامه دارد
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 