توسط ژولیو ریوس

ترجمه مجله هفته

در طول قرن بیستم، با توجه به شرایط مختلف، قاره آفریقا همواره در دستور کار دیپلماسی چین قرار داشته است.

با این حال، با آغاز قرن بیست و یکم، با توجه به افزایش چشمگیر توانایی‌های پکن، همکاری چین و آفریقا به شکلی متناسب و موازی، شدت و سرعت بیشتری به خود گرفت.

یک رابطه منحصر به فرد

رابطه چین با آفریقا، یک سرمایه اولیه دارد که همواره باید مورد توجه و تاکید قرار گیرد: فقدان استعمارگری. برخلاف کشورهای توسعه‌یافته غربی که از این پیوند برای کنترل سیستم‌های مالی و حکمرانی جهانی از طریق بهره‌برداری از کشورهای در حال توسعه استفاده کرده‌اند، چین از جایگاهی ویژه و دست‌نیافتنی برای دیگران در این قاره برخوردار است.

چین، علاوه بر اینکه خود یک کشور در حال توسعه است، خود را بخشی فعال از جنوب جهانی می‌داند؛ ادعایی که این تفاوت را با نوع روابطی که قدرت‌های استعماری و نئواستعماری در طول تاریخ ترویج می‌کردند، برجسته‌تر می‌کند.

تجربه تاریخی چین به طور طبیعی و بی‌دردسر با آرزوهای قاره آفریقا مرتبط می‌شود. به عنوان مثال، در مبارزه با فقر. چین موفق شد در عرض تنها یک دهه تقریباً 100 میلیون نفر را از فقر نجات دهد و امروزه با داشتن یک طبقه متوسط 400 میلیونی، نتیجه یک فرآیند اقتصادی است که راه جایگزینی برای نوسازی و توسعه را نشان می‌دهد.

به عنوان مثال دیگر، در مبارزه با گرسنگی و توسعه کشاورزی. طبق آخرین آمار سازمان خوار و بار جهانی، در سال 2023، حدود 733 میلیون نفر (یعنی یک نفر از هر 11 نفر در سراسر جهان) از گرسنگی رنج می‌برند و تعداد قابل توجهی از آنها در آفریقا هستند، جایی که یک نفر از هر پنج نفر با این وضعیت دشوار روبرو است.

توسعه کشاورزی در چین به عنوان راهی موثر برای ریشه‌کن کردن فقر مورد استفاده قرار گرفت. بنابراین، درس‌های بسیار ارزشمندی برای به اشتراک گذاشتن دارد. در 40 سال گذشته، چین پیشرفت قابل توجهی در توسعه کشاورزی داشته است که نه تنها امنیت غذایی چین را تضمین کرده است، بلکه پایه محکمی را نیز برای توسعه پایدار کشاورزی خود ایجاد کرده است. این مسیر توسعه کشاورزی برای آفریقا که در آن کشاورزان کوچک ستون اصلی هستند، از اهمیت بالایی برخوردار است. برای مبارزه با گرسنگی از طریق توانمندسازی کشاورزان کوچک و خانوارها برای افزایش تولید کشاورزی، چین صدها کارشناس کشاورزی را به آفریقا اعزام کرده و هزاران فرصت آموزشی را برای متخصصان کشاورزی آفریقایی فراهم کرده است. کمک به آفریقا برای پرورش استعدادهای کشاورزی باکیفیت و ارتقای کشاورزی آفریقا، یک ضرورت اساسی برای آن است که قاره بتواند مسیر توسعه دیگری را آغاز کند.
در مورد سلامت نیز همینطور است. با توجه به خاطره اخیر همه‌گیری کووید-19، شیوع ویروس جدیدی به نام آبله میمونی که در آفریقا گسترش زیادی دارد، بار دیگر این نزدیکی را نشان خواهد داد.

تعهدی طولانی‌مدت

امروزه، در چارچوب ابتکار کمربند و جاده، چین سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی را برای توسعه زیرساخت‌ها و صنایع در مناطق مختلف آفریقا اختصاص داده است.

همکاری بین چین و آفریقا در زمینه تجارت و سرمایه‌گذاری به طور مداوم پیشرفت کرده است. سال گذشته، تجارت بین دو طرف از 282 میلیارد دلار فراتر رفت. چین به مدت 15 سال متوالی بزرگترین شریک تجاری آفریقا بوده است. در پایان سال 2023، ارزش سرمایه‌گذاری مستقیم چین در آفریقا از 40 میلیارد دلار فراتر رفت و به یکی از منابع اصلی سرمایه‌گذاری خارجی در این قاره تبدیل شد.

این همکاری در زمینه سرمایه‌گذاری بین چین و آفریقا، به گفته یک گزارش اخیر منتشر شده توسط شورای تجاری چین و آفریقا، محرک جدیدی برای صنعتی‌سازی آفریقا بوده است. چین، به گفته این سند، بزرگترین کشور در حال توسعه‌ای است که در آفریقا سرمایه‌گذاری می‌کند و همکاری سرمایه‌گذاری چین و آفریقا به طور مداوم در حال رشد است. شرکت‌های چینی در حال بهبود سیستم صنعتی آفریقا، ارتقای پیشرفت صنعتی‌سازی آن و مدرن‌سازی کیفیت آن هستند.

در سه سال گذشته، شرکت‌های چینی در مناطق همکاری اقتصادی و تجاری در آفریقا در بخش‌هایی مانند کشاورزی، پردازش و تولید، لجستیک تجاری و سایر صنایع، سرمایه‌گذاری کرده یا ساخته‌اند و بیش از 1000 شرکت را جذب کرده‌اند و به افزایش درآمد مالیاتی و درآمد ارزی آفریقا از صادرات کمک کرده‌اند.

سهم چین در ساخت زیرساخت‌ها و صنایع در آفریقا در حال تغییر چهره این قاره است.

چین که گاهی به دلیل سیاست‌های وام‌دهی مورد انتقاد قرار می‌گیرد، به طور متناقضی با استفاده از کانال‌های مختلف به کشورهای آفریقایی در کاهش فشار بدهی کمک کرده است. در چارچوب ابتکار تعلیق خدمات بدهی گروه 20، نقش فعالی در کمک به کشورهای آسیب‌دیده برای دستیابی به توافقنامه‌های تعلیق بدهی ایفا کرده است. همچنین در چارچوب فوروم همکاری چین و آفریقا، چین بدهی کشورهای آفریقایی را به شکل وام‌های دولتی بدون بهره که قرار بود تا پایان سال 2021 پرداخت شود، بخشیده است.

طبق آمار صندوق بین‌المللی پول، تعهدات تجاری و بدهی‌های چندجانبه 66 درصد از بدهی خارجی آفریقا را تشکیل می‌دهد، در حالی که بدهی دو جانبه چین و آفریقا تنها 11 درصد از کل بدهی خارجی آفریقا را تشکیل می‌دهد.
یکی از حوزه‌های مهم در روابط چین و آفریقا، تعهد به ثبات و امنیت است. در سال‌های آینده، همانند گذشته، اکثر سربازان چینی در آفریقا کلاه آبی نیروهای حافظ صلح سازمان ملل را بر سر خواهند داشت و این نشان‌دهنده تعهد طولانی‌مدت چین به صلح و امنیت در این قاره است. علاوه بر این، چین در آفریقا به دنبال یک رویکرد جدید در زمینه امنیت است که هدف آن تقویت توانایی‌های بازیگران امنیتی محلی و ارتقای حرفه‌ای‌گری آنها برای جلوگیری از وقفه در توسعه به دلیل بی‌ثباتی است.

یک انگیزه جدید

استراتژی سیاست خارجی چین بر روی باز کردن بازارها و توسعه مبادلات اقتصادی با کشورهای دیگر جهان متمرکز است. این رویکرد علی‌رغم مشکلاتی که گذار به یک مدل توسعه جدید در چین به همراه دارد و بر روی دیپلماسی این کشور نیز تأثیر می‌گذارد، تغییر نخواهد کرد.

چین از آفریقا عقب‌نشینی نمی‌کند و برعکس، به تنوع‌بخشی به مشارکت‌ها و پروژه‌های خود ادامه خواهد داد و ارتقای کیفیت همکاری را تشویق خواهد کرد تا خود قاره آفریقا بتواند به تقویت مدل توسعه خودمحور خود ادامه دهد که بر تقویت توانایی‌های داخلی، نهادهای مالی خود و توسعه زیرساخت‌های حیاتی با تأکید بیشتر بر پایداری، تاب‌آوری و خودکفایی متمرکز است.

فوروم همکاری چین و آفریقا که از 4 تا 6 سپتامبر در پکن برگزار می‌شود، فرصت بسیار خوبی برای این خواهد بود که این گفتگو یک انگیزه جدید به همکاری‌های دوجانبه بدهد.