چین میانجی‌گری می‌کند

فروم شیانگشان پکن: کنفرانس سیاست امنیتی در سایه مذاکرات صلح

نوشته: یورگ کرونائو
منتشرشده در یونگه ولت

پس زمینه: کنفرانسی در حال رشد

زمانی که اولین دورهٔ فوروم شیانگشان پکن در سال 2006 برگزار شد، تنها افرادی از 14 کشور در آن شرکت کردند. ایان چانگ، استاد مِدَعِو در دانشگاه ملی سنگاپور، اخیراً یادآور شد که این کنفرانس که در آن زمان بسیار کوچک بود، «یکی از بسیاری» بود. اما به سرعت رشد کرد. با تغییر از برگزاری هر دو سال یک‌بار به سالی یک‌بار، این کنفرانس در سال 2018 شرکت‌کنندگان بیش از 70 کشور را به خود دید و پس از وقفه‌ای به دلیل همه‌گیری کووید-19، بار دیگر تعداد شرکت‌کنندگان آن افزایش یافت. مدت‌هاست که این کنفرانس نه تنها «یکی از بسیاری» نیست، بلکه احتمالاً مهم‌ترین کنفرانس امنیتی در جمهوری خلق چین است.

آغاز بسیار پر اهمیت بود. اولکساندر چالِی روز پنجشنبه در یکی از نشست‌های افتتاحیه انجمن شیانگشان پکن امسال اعلام کرد که ممکن است رئیس‌جمهور چین، شی جین‌پینگ، ماه آینده با رئیس‌جمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، دیدار کند تا برای پایان دادن به جنگ اوکراین چاره‌ای بیندیشند. پس از آن که دیمیترو کولبا، وزیر امور خارجه اوکراین که اکنون استعفا داده است، در ماه ژوئیه برای مذاکرات به چین سفر کرده بود، چالی گفت: «ما در اوکراین منتظر تبادل مستقیم میان رئیس‌جمهور زلنسکی و رئیس‌جمهور شی هستیم.» اما این خبر چقدر صحت داشت؟

چالی سابقه معاونت وزیر امور خارجه در کی‌یف را داشت. اما آیا واقعاً تمایلی برای حداقل متوقف کردن جنگ وجود داشت؟ چه کسی می‌دانست؟ آنچه واضح به نظر می‌رسید این بود که چالی به‌ندرت می‌توانست در چنین انجمنی اظهاراتی با این سطح از امیدواری بیان کند، مگر اینکه با منافع میزبانان چینی‌اش همخوانی داشته باشد. آیا ممکن است این اظهارات کاملاً بی‌پایه و اساس باشد؟

فروم شیانگشان پکن بزرگترین کنفرانس امنیتی با مشارکت جهانی است که چین برگزار می‌کند. این رویداد امسال برای یازدهمین بار برگزار می‌شود. طبق گفته برگزارکنندگان، بیش از 500 نماینده رسمی از حدود 100 کشور و سازمان بین‌المللی و همچنین بیش از 200 کارشناس و دانشمند از چین و کشورهای دیگر در این رویداد که روز پنجشنبه افتتاح شد و امروز شنبه به پایان می‌رسد، شرکت کرده‌اند که بیش از هر زمان دیگری است. چندین وزیر دفاع از جمله ویتنام، سنگاپور، کامبوج، امارات متحده عربی و بلاروس و همچنین معاون وزیر دفاع روسیه در این کنفرانس شرکت کردند. سازمان‌هایی مانند سازمان همکاری شانگهای و کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و همچنین ناتو و اتحادیه اروپا نیز در این کنفرانس حضور داشتند. با این حال، در پکن گفته شد که کشورهای غربی اگر اصلاً نماینده‌ای فرستاده باشند، فقط نمایندگانی با رتبه پایین ارسال کرده‌اند.

نکته قابل توجه این است که ایالات متحده نیز یک هیئت اعزام کرده است. آنها سال گذشته نیز همین کار را انجام داده بودند و هیئت پنتاگون از این رویداد برای آغاز مجدد تماس‌ها بین نیروهای مسلح دو کشور استفاده کرد که پس از سفر نانسی پلوسی به تایوان توسط پکن قطع شده بود. این تلاش با موفقیت همراه بود. امسال، پنتاگون مایکل چیس، یکی از مقامات ارشد مسئول چین، از جمله تایوان و مغولستان را اعزام کرد که اگرچه از نظر رتبه رسمی به اندازه سرپرست هیئت سال گذشته نیست، اما از نظر جایگاه و مسئولیتش بالاتر است. این یک امتیاز کوچک از سوی واشنگتن است که با دقت مراقب است تا پرسنل بسیار مهمی را به کنفرانس چین نفرستد. به گفتگوهایی که چیس در حاشیه فروم شیانگشان انجام می‌دهد، به دلیل تشدید خطرناک تنش‌ها بین چین و ایالات متحده در دریای چین جنوبی، اهمیت زیادی داده می‌شود.
ژنرال لی هه، معاون سابق آکادمی علوم نظامی چین، در این کنفرانس به صراحت صحبت کرد. وی اظهار داشت: «ما امیدواریم که دریای چین جنوبی دریایی صلح‌آمیز باقی بماند.» اما اگر ایالات متحده توطئه کند، کشورهای دیگر را به تحریک وادار کند – اشاره به تشدید درگیری بین چین و فیلیپین – یا خود را در خط مقدم درگیری‌ها قرار دهد، ارتش آزادی‌بخش خلق چین این را تحمل نخواهد کرد. وی افزود که «ما با عزم راسخ، اراده آهنین، توانایی‌های قوی و ابزارهای کارآمد، هرگونه تجاوز خارجی خصمانه علیه حقوق و منافع سرزمینی، حاکمیتی و دریایی چین را سرکوب خواهیم کرد.» به این ترتیب، هه لای به صراحت اعلام کرد که پکن در اختلافات سرزمینی در دریای چین جنوبی کوتاه نخواهد آمد.

با این وجود، دونگ چون، وزیر دفاع چین، خواستار حل اختلافات به روش‌های مسالمت‌آمیز شد. وی اظهار داشت که پکن برای دستیابی به این هدف آماده است تا در آینده با همه همکاری کند و حتی «توافق‌نامه‌های دوجانبه و چندجانبه در مورد همکاری دفاعی» منعقد کند. وی افزود: «ترویج صلح و مذاکره تنها راه حل، به ویژه برای جنگ اوکراین و جنگ غزه است. در جنگ و درگیری هیچ برنده‌ای وجود ندارد و رویارویی به هیچ کجا نمی‌رسد. هرچه درگیری شدیدتر باشد، نباید گفتگو و مشورت را رها کنیم… در پایان هر درگیری، آشتی وجود دارد.»

لای لیانگ فوک، کارشناس موسسه اندیشکده ISEAS-Yusof Ishak در سنگاپور، پیش از این در فروم شیانگشان پکن نیز بر ضرورت وجود میانجی‌گری تأکید کرده بود. وی گفت که چین در سال‌های گذشته بارها به دنبال ایفای نقش میانجی‌گری بوده است و می‌توان انتظار داشت که جمهوری خلق چین همچنان این کار را انجام دهد. لای به طور مستقیم به جنگ اوکراین اشاره نکرد، اما به طور ضمنی این سؤال مطرح شد که آیا جمهوری خلق چین نقش میانجیگری را ایفا خواهد کرد یا خیر.