اجلاس چین و آفریقا: تمرکز اصلی بر گسترش روابط اقتصادی. موضوع جدید: همکاری نظامی نزدیک‌تر
نوشته‌ی یورگ کروناور

زمینه: همکاری صحرای آفریقا و چین

سه کشور صحرای آفریقا که در سال‌های اخیر موفق شده‌اند نفوذ سابق قدرت‌های استعماری مانند فرانسه را از خود دور کنند، اکنون روابط خود را با چین گسترش می‌دهند. مالی و جمهوری خلق چین به مناسبت دیدار روسای جمهورشان، آسیمی گویتا و شی جین پینگ، روابط بین دو کشور را به یک مشارکت استراتژیک ارتقا دادند. دولت مالی پس از این دیدار اعلام کرد که هر دو کشور اصول اساسی مشترکی دارند: آن‌ها حاکمیت کشورهای دیگر را محترم می‌شمارند، مخالف دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر هستند و به‌ویژه هرگونه دخالتی را که به نام حقوق بشر توجیه شود، رد می‌کنند.

مالی همچنین در پکن پروژه‌های همکاری مشخصی را آغاز کرده است. این کشور با نورینکو، بزرگ‌ترین کنسرن تسلیحاتی چین و طبق گفته SIPRI هفتمین کنسرن بزرگ جهان، قرارداد خرید سلاح امضا کرده است. نورینکو قبلاً نیز زمانی که مالی طبق گفته‌های وزیر دفاع، سادیو کامارا، تحت تحریم‌های سازمان منطقه‌ای غرب آفریقا، ECOWAS قرار داشت، به این کشور تسلیحات فروخته بود. علاوه بر این، بنتو کامارا، وزیر انرژی مالی، با پاور چاینا در مورد اقداماتی برای تقویت بخش انرژی این کشور، مانند تکمیل یک سد و ساخت یک نیروگاه خورشیدی، مذاکره کرد. همچنین هواوی متعهد شد که در مالی، از جمله یک مرکز داده، ایجاد کند.

گویتا در پکن با نخست‌وزیران بورکینافاسو، آپولینر کیلم د تمبله، و نیجر، علی لامین زین، نیز دیدار کرد تا یک موضع مشترک از سوی اتحادیه کشورهای صحرا (AES) که توسط این سه کشور تأسیس شده است، در قبال جمهوری خلق چین ایجاد کند. روسای جمهور بورکینافاسو و نیجر، ابراهیم تراوره و عبدورحمان چیانی، به دلیل یک حمله تروریستی و مشکلات داخلی نتوانستند در FOCAC شرکت کنند. با این حال، AES قصد دارد همکاری نزدیکی با پکن داشته باشد.
نهمین اجلاس همکاری چین و آفریقا (FOCAC) که اخیراً در پکن برگزار شد، بر گسترش هرچه بیشتر روابط بین چین و کشورهای آفریقایی تاکید کرد. شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، در سخنرانی خود چشم‌انداز سه سال آینده تا برگزاری دهمین اجلاس FOCAC در سال 2027 را ترسیم کرد. وی از «ده اقدام مشارکت» به‌عنوان محور اصلی برنامه‌های آینده یاد کرد که هدف آن پیشبرد مشترک مدرنیزاسیون است.

شی جین پینگ با اشاره به اینکه چین و آفریقا یک‌سوم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند، بر اهمیت همکاری دو طرف برای پیشرفت جهانی تاکید کرد. وی اعلام کرد که چین قصد دارد با تمام کشورهای آفریقایی به جز اسواتینی که همچنان روابط دیپلماتیک خود را با تایوان حفظ می‌کند، همکاری کند.

یکی از محورهای اصلی این «ده اقدام مشارکت» گسترش همکاری‌های اقتصادی است. چین قصد دارد صادرات آفریقا به این کشور را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد. با این حال، با وجود افزایش حجم تجارت دوجانبه به 282 میلیارد دلار در سال گذشته، آفریقا همچنان با کسری تجاری قابل‌توجهی روبرو است. برای رفع این مشکل، چین اعلام کرده است که از کشورهای کم‌توسعه‌شده آفریقایی (33 کشور) هیچ تعرفه وارداتی دریافت نخواهد کرد.

رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی نیز بر ضرورت کاهش عدم تعادل در ساختار تجاری با چین تاکید کرد و خواستار افزایش واردات کالاهای صنعتی از آفریقا شد.

علاوه بر گسترش تجارت، چین برنامه‌هایی برای تقویت بخش صنعتی در کشورهای آفریقا دارد. ایجاد خوشه‌های صنعتی، راه‌اندازی مرکز همکاری در فناوری دیجیتال و ترویج تحول دیجیتال در قاره آفریقا از جمله این برنامه‌ها است. همچنین، توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر از دیگر محورهای همکاری دو طرف است.

چین اعلام کرده است که در سه سال آینده مبلغ 360 میلیارد یوان (50.6 میلیارد دلار) به آفریقا کمک خواهد کرد. با این حال، باید دید که آیا این تعهدات محقق خواهد شد یا خیر، زیرا در گذشته میزان وام‌های چین به کشورهای آفریقایی کاهش یافته بود.
شی جین پینگ علاوه بر همکاری‌های اقتصادی، از طرح‌های دیگری نیز خبر داد. از جمله این طرح‌ها می‌توان به دعوت از هزار سیاستمدار آفریقایی برای تبادل تجربیات حکمرانی، اعزام دو هزار پزشک و کادر پزشکی به کشورهای آفریقایی برای کمک به توسعه سیستم‌های بهداشتی و تقویت همکاری‌های نظامی اشاره کرد. شی جین پینگ از برگزاری دوره‌های آموزشی برای شش هزار نظامی و هزار پلیس آفریقایی و همچنین دعوت از پانصد افسر آفریقایی به چین خبر داد. همچنین به برگزاری مانورهای نظامی مشترک نیز اشاره شد. اگر چین حضور نظامی خود را در قاره آفریقا افزایش دهد، این امر رقابت جدیدی را با غرب و روسیه ایجاد خواهد کرد و رویکرد قبلی چین که عمدتاً بر اقتصاد متمرکز بود را تغییر خواهد داد.

سخنرانی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد در اجلاس چین و آفریقا نیز ضربه بزرگی به تلاش‌های ناموفق غرب برای ایجاد اختلاف بین چین و کشورهای آفریقایی بود. گوترش نه تنها بر توانایی مشترک چین و آفریقا برای هدایت انقلاب انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های دیجیتال در قاره آفریقا تاکید کرد، بلکه همکاری بین دو طرف را ستونی برای همکاری جنوب-جنوب و ضروری برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار سازمان ملل دانست.

شی جین پینگ نیز با صراحت بیشتری نسبت به گذشته اشاره کرد که اگرچه مدرنیزاسیون حق مسلم همه کشورهاست، اما رویکرد غرب بار سنگینی بر کشورهای در حال توسعه تحمیل کرده است. او گفت که چین و آفریقا برای غلبه بر ناعدالتی‌های تاریخی در فرآیند مدرنیزاسیون تلاش می‌کنند. وی همچنین افزود که آفریقا نیز مانند چین بیدار شده است و با سرعت به سوی اهداف مدرنیزاسیون خود که در آجندای 2063 اتحادیه آفریقا مشخص شده است، حرکت می‌کند.