پس از سقوط دولت: آمریکا می‌خواهد نفوذ خود را در بنگلادش گسترش دهد، به ویژه برای کنار زدن چین

به قلم توماس برگر
منتشر شده در یونگه ولت
ترجمه جنوب جهانی

زمینه: فشار از راست

آزادی رهبر مخالف تحت حصر خانگی، بیگم خالد زیا، یکی از اولین اقدامات رئیس‌جمهور محمد شاهاب الدین پس از سقوط نخست‌وزیر شیخ حسینه بود. این سیاستمدار برجسته که در دوره‌های 1991-1996 و 2001-2006 در راس دولت قرار داشت، بیش از سه دهه مهم‌ترین رقیب حسینه بود. حزب ملی‌گرای بنگلادش (BNP) پس از «انقلاب دانشجویی» و تشکیل دولت موقت تحت «مشاور ارشد» محمد یونس ابتدا در موضعی محتاط قرار گرفت، اما به نظر می‌رسد این وضعیت به پایان رسیده است.

در 15 سپتامبر، دبیرکل BNP، میرزا فخرالاسلام عالمگیر، ادعا کرد که در پی سقوط حسینه حدود 875 نفر جان باخته‌اند که «حداقل 422 نفر» از اعضای حزب او بوده‌اند. او همچنین گفت که BNP نقش «سازمانی تعیین‌کننده‌ای» در قیام داشته است. با وجود دستگیری‌های گسترده علیه بزرگ‌ترین حزب مخالف، BNP تلاش می‌کند سهم خود را از این تغییرات افزایش دهد.

فشارها از این سمت افزایش یافته است: فخرالاسلام به روزنامه دیلی استار گفت که نخواهد گذاشت دولت موقت به طور نامحدود در قدرت بماند. او همچنین بر برگزاری انتخابات زودهنگام تأکید کرد.

توجه رسانه‌ها به بنگلادش

در سطح بین‌المللی، توجه به بنگلادش اخیراً کاهش یافته است. هنوز هم در ماه‌های ژوئیه و اوت، این کشور با اعتراضات گسترده دانشجویی و نهایتاً سقوط نخست‌وزیر شیخ حسینه در کانون توجه رسانه‌ها قرار داشت. سفر یک هیئت آمریکایی به داکا در آخر هفته گذشته دوباره توجهات را جلب کرده است. آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده (USAID)، که بازوی اجرایی سیاست خارجی واشنگتن است، برای بنگلادش کمک مالی 202 میلیون دلاری وعده داده است. این کمک‌ها شامل حمایت از اقدامات در سه حوزه «حکمرانی خوب»، «فرصت‌های اجتماعی و اقتصادی» و «تاب‌آوری» خواهد بود. جزئیات بیشتری درباره اقدامات مشخص تحت این عناوین هنوز اعلام نشده است.

این امضا در حضور صالح الدین احمد، که به عنوان وزیر امور مالی، تجارت و علم دولت موقت فعالیت می‌کند، انجام شد. از طرف ایالات متحده، دونالد لو، رئیس بخش جنوب و مرکز آسیا در وزارت امور خارجه و برنت نیمن، رئیس امور مالی بین‌الملل در وزارت خزانه‌داری حضور داشتند. آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده مدت‌هاست که به طور فعال در بنگلادش مشغول فعالیت است و با این 202 میلیون دلار تنها بر توافقنامه همکاری موجود با USAID افزوده شده است.

ابعاد سیاسی کمک‌ها

نقش سیاسی این کمک‌ها نباید نادیده گرفته شود. آمریکا در رقابت جهانی با چین قرار دارد که نه تنها میلیاردها دلار را به پروژه‌های همکاری در کشورهای همسایه مانند پاکستان، سریلانکا و نپال سرمایه‌گذاری کرده بلکه روابط خوبی با حسینه نیز برقرار کرده بود. حسینه در ماه‌های قبل از سقوط خود انتقادات بیشتری نسبت به ایالات متحده مطرح کرده بود. هنوز مشخص نیست که آیا اتهامات مربوط به دخالت مستقیم واشنگتن در سقوط او صحت دارد یا خیر، اما به نظر می‌رسد تهدیدهایی وجود داشته است.

آمریکا اخیراً نفوذ زیادی را در جنوب آسیا از دست داده است؛ نمونه‌هایی مانند پاکستان و افغانستان که دوباره به دست طالبان افتاده‌اند، نشان‌دهنده این واقعیت هستند. حتی هند تحت رهبری نارندرا مودی نیز به عنوان یک «کنفدراسیون ناامن» شناخته می‌شود.

نقش محمد یونس

محمد یونس، نخست‌وزیر موقت که برای ابتکار میکرواعتبار خود جایزه صلح نوبل دریافت کرده است، به عنوان فردی نزدیک به ایالات متحده شناخته می‌شود. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا یکی از اولین مقام‌های خارجی بود که پس از سوگند یونس به او تبریک گفت. گزارش‌ها حاکی از آن است که یونس حدود یک ساعت با هیئت آمریکایی ملاقات کرده و موضوعات مختلفی مورد بحث قرار گرفته است.

در این دیدار انتظار می‌رود کمک‌هایی برای شناسایی جریان‌های مالی غیرقانونی و بازگرداندن وجوهی که توسط افراد مرتبط با دولت قبلی خارج شده‌اند، درخواست شود. طبق گزارش‌ها، FBI قرار است در شناسایی 8.37 میلیارد دلار کمک کند. برخی از این تراکنش‌ها به ساجیب وزید جوی، پسر حسینه که در ایالات متحده زندگی می‌کند نسبت داده شده‌اند.

علاوه بر این موارد، موضوعاتی مانند «احیای اقتصاد»، اصلاح دستگاه پلیس و قوه قضائیه و موارد دیگر نیز مطرح شده است. «تیم یونس»، که شامل نمایندگان برجسته جنبش دانشجویی نیز هست، انتظار می‌رود نه تنها برای یک دوره انتقالی کوتاه نظم برقرار کند بلکه تغییرات اساسی برای آینده کشور انجام دهد.

این تغییرات شامل مشارکت دموکراتیک، احترام به حقوق بشر، قوه قضائیه مستقل، مکانیزم‌های کنترلی مؤثر و رفتار مسئولانه دولت خواهد بود.

اینکه ایالات متحده نیز دارای مشکلات زیادی در این زمینه‌هاست برای برنامه‌ریزان واشنگتن اهمیتی ندارد؛ آن‌ها تنها می‌خواهند با ارائه خود به عنوان شریک اصلاحات برای دولت جدید داکا نفوذ جدیدی کسب کنند. پیش از ملاقات با یونس، هیئت آمریکایی با محمد توحید حسین، وزیر امور خارجه موقت نیز دیدار کرده بود و نمایندگانی از چند وزارتخانه دیگر نیز در یک ناهار کاری حضور داشتند. همچنین مشاوره‌هایی با رئیس جدید بانک مرکزی احسان حامد منصور انجام شد.

«ما از مسیر بنگلادش به سمت احیای دوباره دینامیک و رشد حمایت می‌کنیم»، سفارت ایالات متحده در داکا بعداً در یک پست در شبکه اجتماعی ایکس نوشت.