ترجمه جنوب جهانی
رئیسجمهور روسیه چندین معیار جدید را پیشنهاد کرده که میتواند منجر به پاسخ هستهای این کشور شود.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، روز چهارشنبه در نشست شورای امنیت ملی اعلام کرد که روسیه باید دکترین هستهای خود را بهروزرسانی کند تا شرایطی را که میتواند موجب آغاز یک حمله هستهای از سوی مسکو شود، بهطور واضح تعریف کند. او همچنین لیست گستردهتری از تهدیدها را پیشنهاد کرد که شامل «اطلاعات موثق» درباره شروع یک حمله هوایی گسترده علیه روسیه میشود.
پوتین در این نشست تأکید کرد که معیارهایی که استفاده از سلاحهای هستهای روسیه را توجیه میکنند، باید در نسخه بهروز شده این دکترین گسترش یابد.
او گفت: «هرگونه تجاوز علیه روسیه از سوی یک کشور غیرهستهای… که توسط یک قدرت هستهای حمایت میشود، باید به عنوان حمله مشترک آنها تلقی شود.»
بر اساس گفتههای پوتین، مسکو همچنین «در نظر خواهد داشت» که در صورت دریافت «اطلاعات موثق» درباره یک حمله موشکی یا هوایی گسترده از سوی یک کشور دیگر علیه روسیه یا متحد نزدیک آن، بلاروس، به استفاده از سلاحهای هستهای متوسل شود. او بیان کرد که سلاحهای مورد استفاده در این حملات احتمالی میتواند شامل موشکهای بالستیک، کروز، هواپیماهای استراتژیک و پهپادها باشد.
پوتین اعلام کرد: «ما حق استفاده از سلاحهای هستهای را در صورت تجاوز به روسیه و بلاروس محفوظ میداریم.» او اضافه کرد که این اصل قبلاً با مینسک هماهنگ شده است. او توضیح داد که سلاحهای هستهای میتوانند در صورتی استفاده شوند که دشمن با استفاده از سلاحهای متعارف تهدید جدی برای حاکمیت هر یک از این کشورها ایجاد کند.
پوتین توضیح نداد که این تغییرات در دکترین هستهای روسیه چه زمانی اجرایی خواهند شد. مقامات ارشد روسیه، از جمله سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه، و دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در ماههای اخیر درباره تغییرات احتمالی در این دکترین صحبت کردهاند. در اواخر اوت، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه، اعلام کرد که این سند «در حال بازبینی» است.
رئیسجمهور روسیه مدتهاست که موضع نسبتاً محتاطانهای در قبال مسئله سلاحهای هستهای اتخاذ کرده است. او در ماه ژوئن ابراز امیدواری کرد که «هیچگاه به این مرحله» یعنی تبادل هستهای بین مسکو و غرب نرسد.
او در آن زمان و در همایش اقتصادی بینالمللی سنپترزبورگ گفت که مسکو «هیچ دلیلی برای حتی فکر کردن به استفاده از سلاحهای هستهای» ندارد. او همچنین در همان ماه تأکید کرد که روسیه نیازی به انجام یک حمله هستهای پیشدستانه ندارد، زیرا «دشمن در حمله تلافیجویانه تضمیناً نابود خواهد شد.» اما او در آن زمان تغییرات در دکترین را رد نکرد.
روسیه چه تغییراتی در دکترین هستهای خود اعمال میکند؟
حملات عمقی اوکراین و حمله به بلاروس اکنون میتواند باعث پاسخ اتمی شود.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، مجموعهای از بهروزرسانیهای راهبرد ملی استفاده از سلاحهای هستهای را اعلام کرده است که با هدف مواجهه با تغییرات نظامی و سیاسی و ظهور تهدیدات جدید تدوین شدهاند.
این موضوع در جلسه روز چهارشنبه شورای امنیت روسیه مطرح شد که با حضور وزیران دفاع و دارایی و رؤسای سازمانهای امنیتی مانند SVR، FSB، روسکاسموس و روساتم برگزار شد.
پوتین گفت: «امروز، سهگانه هستهای همچنان مهمترین تضمین امنیت دولت و شهروندان ما و ابزاری برای حفظ برابری استراتژیک و توازن قدرت در جهان است.»
حمله توسط «کشور غیرهستهای»
اولین تغییر پیشنهادی در سیاست دولتی، «دستهبندی کشورهای غیرهستهای و ائتلافهای نظامی» را که بازدارندگی هستهای بر آنها اعمال میشود، گسترش میدهد و «فهرست تهدیدهای نظامی» که قرار است با استفاده از بازدارندگی خنثی شوند را تکمیل میکند. این تغییر، «تجاوز علیه روسیه توسط هر کشور غیرهستهای، اما با مشارکت یا حمایت یک کشور هستهای» را بهعنوان «حمله مشترک» تلقی کرده و عبور از آستانه هستهای را مجاز میسازد.
در حالی که هیچ کشوری نام برده نشده است، اما با توجه به توضیحات دادهشده، این تغییر بهوضوح در مورد اوکراین که با سلاحهای تأمینشده توسط ایالات متحده یا اعضای هستهای ناتو به خاک روسیه حمله میکند، اعمال میشود. پوتین قبلاً گفته بود که چنین حملاتی مستلزم مشارکت فعال پرسنل و تجهیزات نظامی خارجی است که آنها را به درگیری مستقیم با روسیه وارد میکند.
کاهش آستانه هستهای
بازنگریهای پیشنهادی همچنین «بهوضوح شرایطی را که در آن روسیه میتواند به سلاحهای هستهای متوسل شود» مشخص میکنند، بهعنوان مثال، «دریافت اطلاعات موثق در مورد حمله گسترده هوایی و فضایی و عبور این سلاحها از مرزهای دولتی ما.» پوتین توضیح داد که این موضوع شامل «هواپیماهای استراتژیک و تاکتیکی، موشکهای کروز، پهپادها، سلاحهای مافوق صوت و دیگر هواگردها» میشود. اشاره به پهپادها در اینجا اهمیت ویژهای دارد، زیرا اوکراین بارها حملات پهپادی گستردهای علیه پایگاههای استراتژیک روسیه انجام داده است.
گسترش چتر هستهای به بلاروس
برای اولین بار، روسیه تصریح کرده است که بازدارندگی هستهای آن در صورت حمله به بلاروس بهعنوان عضو دولت اتحادیه نیز قابل اجرا است. این شامل «تهدید جدی برای حاکمیت» از طریق استفاده از سلاحهای متعارف نیز میشود.
دکترین قبلی چه بود؟
سند تصویبشده در سال ۲۰۲۰ چهار وضعیت را مشخص کرده بود که در آن مسکو میتواند از بازدارندگی هستهای خود استفاده کند. اول، دریافت «اطلاعات موثق» درباره شلیک موشکهای بالستیک علیه خود یا متحدانش. دوم، در صورتی که از سلاح هستهای یا دیگر سلاحهای کشتار جمعی علیه روسیه یا متحدانش استفاده شود. سوم، اگر دشمن علیه «تأسیسات مهم دولتی یا نظامی» که میتواند واکنش نیروهای هستهای روسیه را مختل کند، عمل کند. و چهارم، در صورتی که روسیه تحت حمله متعارفی قرار بگیرد که «حیات دولت» را تهدید کند.
چرا این تغییرات اکنون پیشنهاد شدهاند؟
پوتین اوایل امسال اعلام کرد که برخی تغییرات در دکترین ممکن است به دلیل تهدیدات جدید از سوی ناتو لازم باشد. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه، در ژوئن دکترین فعلی را «بیش از حد کلی» توصیف کرد و گفت که «نادانی» غرب، روسیه را مجبور میکند تا «واضحتر، دقیقتر و صریحتر» اعلام کند که در صورت ادامه «اقدامات غیرقابلقبول و تشدیدکننده» آنها، چه اتفاقی میتواند رخ دهد.
از ماه مه، دولت کییف اصرار داشته است که ایالات متحده و متحدانش تمام محدودیتها برای استفاده از سلاحهایشان علیه روسیه را بردارند، که مسکو بهوضوح اعلام کرده است این اقدام به معنای دخالت مستقیم غرب در جنگ خواهد بود.
پوتین روز چهارشنبه تأکید کرد که استفاده از سلاحهای هستهای همچنان «اقدامی نهایی» برای حفاظت از حاکمیت روسیه است، اما مسکو باید در نظر داشته باشد که «وضعیت نظامی-سیاسی مدرن بهسرعت در حال تغییر است… از جمله ظهور منابع جدید تهدیدات نظامی و خطرات برای روسیه و متحدان ما.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 