منتشرشده در میدل ایست آی
ترجمه جنوب جهانی
نبردهای حقوقی پیرامون زنجیره تأمین قطعاتی که جنگندههای اف-35
کارشناسان تسلیحات میگویند قطعات یدکی حیاتی برای عملیات هوایی اسرائیل را میتوان و باید ردیابی کرد تا بتوان آنها را بهطور کامل متوقف کرد، اما اراده سیاسی برای انجام این کار وجود ندارد.
مجموعهای از پروندههای حقوقی در سراسر جهان سوالاتی را درباره قانونی بودن و شفافیت زنجیره تأمین بینالمللی که به حفظ جنگندههای اف-35 اسرائیل در پرواز بر فراز غزه و لبنان کمک میکند، مطرح کرده است.
اسرائیل از جنگنده اف-35 که توسط شرکت آمریکایی لاکهید مارتین به عنوان «مرگبارترین» جنگنده جهان توصیف شده، بهطور گسترده در حمله نزدیک به یکساله خود به غزه استفاده کرده است. در این حمله بیش از ۴۱ هزار نفر کشته شدهاند.
جنگنده اف-35 بیشتر به خاطر قابلیتهای پنهانکاری خود مشهور است. استفاده از آن در غزه که فاقد نیروی هوایی است و جنگندههای سادهتر اف-16 و اف-15 نیز میتوانند بهراحتی بمب بیندازند، ممکن است نامناسب به نظر برسد.
با این حال، کارشناسان کنترل تسلیحات و پژوهشگران میگویند اسرائیل برای حفظ حجم بالای حملات هوایی در طول یک سال گذشته در غزه و اکنون در لبنان که طی هفتههای بمباران، بیش از ۱۰۰۰ نفر کشته و بیش از ۱.۲ میلیون نفر آواره شدهاند، مجبور به استفاده از اف-35 شده است.
نوام پری، هماهنگکننده پژوهش راهبردی در مرکز اقدام برای پاسخگویی شرکتی در کمیته خدمات دوستان آمریکایی، میگوید: «آنها به همه هواپیماهای خود برای شرکت در عملیات نیاز دارند.»
اسرائیل با افزایش جریان قطعات یدکی اف-35 از ایالات متحده که کارشناسان آن را برای نگه داشتن این هواپیماها در حال پرواز حیاتی میدانند، تقویت شده است.
پیگیریهای حقوقی در هلند از ماه فوریه مانع از انتقال قطعات یدکی ذخیرهشده در یکی از سه مرکز توزیع جهانی اف-35 به اسرائیل شده است.
با پیشرفت چهار پرونده علیه صادرات تسلیحات به اسرائیل، دولتهای بریتانیا، هلند، کانادا و دانمارک با سوالات حقوقی پیچیدهای در مورد قطعات اف-35 تولید شده در کشورهای خود مواجه هستند.
همچنین منابع خبری میگویند که سازمانهای غیردولتی که سال گذشته پروندهای را علیه استرالیا بابت صادرات تسلیحات به اسرائیل مطرح کردند (که بعداً متوقف شد)، همچنان مصمم هستند که راههایی برای پاسخگو کردن دولت در مورد قطعات اف-35 تولید شده در آنجا پیدا کنند.
یکی از سوالات اصلی این پروندهها این است که چگونه دولتها میتوانند به صدور مجوز برای صادرات قطعات اف-35 به اسرائیل ادامه دهند و در عین حال قوانین داخلی و معاهدات بینالمللی را رعایت کنند که از آنها میخواهد ارزیابی کنند که آیا این قطعات ممکن است در گذشته یا آینده در نقض قوانین بینالمللی بشردوستانه استفاده شده یا خواهند شد.
تا کنون، پاسخ حداقل سه کشور (هلند، بریتانیا و کانادا) این بوده که قطعات اف-35 ارسالشده به کشورهای ثالث که نهایتاً به اسرائیل میرسند، میتوانند بهطور متفاوتی نسبت به تسلیحاتی که مستقیماً به اسرائیل میروند، مورد بررسی قرار گیرند.
یکی از توجیهات ارائهشده توسط دولتهای بریتانیا و هلند این است که تعلیق قطعاتی که مقصد نهایی آنها اسرائیل است، زنجیره تأمین جهانی را مختل میکند، زیرا ردیابی این قطعات دشوار یا غیرممکن است.
دفتر حسابرسی دولتی ایالات متحده (US GAO) سال گذشته دریافت که بیش از ۸۵ میلیون دلار از قطعات یدکی اف-35 به دلیل عدم تعیین مسئولیت توسط دولت آمریکا و پیمانکاران خصوصی برای ردیابی آنها، در سطح جهانی مفقود شده است.
با این حال، کارشناسان کنترل تسلیحات و شاکیان میگویند که این مسئله بیشتر سیاسی است تا لجستیکی.
مارتین بوچر، مشاور سیاست تسلیحات و درگیری برای آکسفام، میگوید: «آنها میتوانند این قطعات را در مناطق بسیار کوچک و در زمان واقعی در سراسر جهان ردیابی کنند. اینکه میگویند نمیتوانند آنها را ردیابی کنند، کاملاً بیاساس است.»
در حالی که بمبها اغلب در تمرکز کمپینهای تحریم تسلیحات قرار دارند، قطعات یدکی برای اف-35 و سایر جنگندههای ناوگان اسرائیل در جنگ هوایی اسرائیل بهگونهای حیاتی بودهاند که اغلب از دید عموم پنهان مانده است.
پری از AFSC میگوید: «بسیاری از نیروهای هوایی که اف-35 دارند یا سفارش دادهاند، از آنچه اسرائیل انجام میدهد سود میبرند – و البته خود لاکهید مارتین نیز.»
وی اضافه میکند که اگر زنجیره لجستیک شما قادر به انطباق با قوانین بینالمللی نیست، باید راهی برای تغییر آن پیدا کنید.
اطلاعاتی که میان شرکای اف-35 به اشتراک گذاشته میشود، تنها یکی از نمونههای یک برنامه دفاعی جهانی است که به شکلی کاملاً متفاوت از سایر برنامهها عمل میکند.
این کنسرسیوم توسط دفتر مشترک برنامه اف-35 (JPO) در پنتاگون مدیریت میشود و شامل هفت کشور همپیمان است که به میزان متفاوتی در تحقیق و توسعه این برنامه مشارکت کردهاند و در ازای آن تخفیفهایی در خرید جنگندهها دریافت کردهاند.
هفت کشور دیگر که شریک برنامه نیستند، از جمله اسرائیل، نیز جنگنده اف-35 را خریداری کردهاند.
شرکت لاکهید مارتین میگوید که زنجیره تأمین اف-35 شامل بیش از ۱۹۰۰ شرکت در آمریکا و کشورهای دیگری است که این هواپیما را خریداری کردهاند.
کارشناسان کنترل تسلیحات به Middle East Eye گفتهاند که اف-35 بر اساس سیستمی به نام «تحویل بهموقع» (just-in-time) عمل میکند، که به جنگنده اجازه میدهد پیامی ارسال کند و هشدار دهد که چه زمانی یک قطعه جدید به زودی مورد نیاز خواهد بود.
مارتین بوچر از آکسفام توضیح میدهد: «سپس پایگاه درخواست قطعه از انبار (هر کجا که باشد، چه در هلند یا ژاپن) را ارسال میکند و میگوید ما این قطعه را نیاز داریم.» او اضافه میکند: «همه چیز بهطور الکترونیکی برچسبگذاری شده است.»
به همین دلیل، بسیاری از افراد از جمله بوچر تردید دارند وقتی که دولتها میگویند به دلیل پیچیدگی زنجیره تأمین چندملیتی، نمیتوانند قطعات اف-35 را که به مقصد اسرائیل میروند، متوقف کنند.
جرارد یونکمن، مدیر «فوروم حقوق»، یکی از سه سازمان غیردولتی هلندی که دولت خود را بابت صادرات تسلیحات به اسرائیل به چالش کشیدهاند، به Middle East Eye گفت: «حتی شرکتهایی مانند ایکیا یا هر شرکت دیگری در جهان دقیقاً میدانند قطعات یدکی آنها از کجا میآیند. پس چرا درباره هواپیمایی مثل این، این اطلاعات موجود نباشد؟»
وی افزود: «اگر یک محموله در مقطعی مشخص از نظر کیفیت مشکل داشته باشد، باید بدانید که از کجا آمده و در کدام هواپیماها نصب شده است.»
حتی اگر این درست باشد که در حال حاضر ردیابی قطعات اف-35 ممکن نیست، باید به این موضوع رسیدگی شود.
یونکمن گفت: «اگر سیستم لجستیک شما قادر به انطباق با قوانین بینالمللی نیست، باید راهی برای تغییر سیستم لجستیک خود پیدا کنید.»
وقتی از لاکهید مارتین پرسیده شد آیا قطعات از کشورهای شریک قابل ردیابی هستند، این شرکت به دولت ایالات متحده ارجاع داد.
سخنگوی دفتر مشترک برنامه اف-35، راسل گومیر، به Middle East Eye گفت که حفظ حسابرسی برای قطعات و دادهها «ضروری است تا از مدیریت دقیق منابع مالی و عملیاتی اف-35 اطمینان حاصل شود.»
او افزود: «با این حال، بیشتر قطعات اف-35 بخشی از یک ذخیره جهانی قطعات هستند که برای استفاده تمامی مشتریان اف-35 تهیه شده است. قطعات در این ذخیره جهانی برای هیچ کاربر خاصی تعیین نمیشوند، بلکه بر اساس تقاضا و اولویتبندی به مشتریان ما تخصیص داده و توزیع میشوند.»
وی گفت: «در حالی که زنجیره تأمین اف-35 قادر به کنترل جابجایی مواد بر اساس شماره قطعه/پیکربندی است، هیچ سیستم، فرآیند یا قانون تجاری فعلی برای جلوگیری از جابجایی مواد با شماره سریال خاص به کشور خاصی بر اساس کشور مبدأ وجود ندارد.»
مشکل سیاسی
بیش از اینکه یک مشکل لجستیکی باشد، کسانی که به دنبال توقف صادرات قطعات اف-35 به کشورهای ثالث هستند معتقدند که دولتهای آنها درگیر یک برنامه تحت مدیریت ایالات متحده شدهاند.
فرانک اسلیپر، مدیر پروژه تجارت تسلیحات در سازمان غیردولتی هلندی PAX که در چالش حقوقی این کشور دخیل است، گفت: «ایالات متحده دولتی است که کنترل کامل بر برنامه اف-35 را بهدست گرفته و تعیین میکند که کدام کشور حتی میتواند آن را خریداری کند.»
وی افزود: «آنها قطعاً هیچ علاقهای ندارند که کشورهایی مانند هلند یا بریتانیا، برنامهای که برای سیاست خارجی آمریکا حیاتی است را مختل کنند.»
آنها همچنین معتقدند که دولتهای آنها نگرانند که اگر صادرات قطعات را متوقف کنند، بهعنوان شریکهای غیرقابلاعتماد در برنامههای دفاعی آینده تلقی شوند. هیچ کشوری که شریک برنامه اف-35 است و در ویدئوهای تبلیغاتی بهعنوان «دیپلماسی در عمل» معرفی شده، تاکنون صادرات قطعات را متوقف نکرده است.
کشورهای شریک نیز ممکن است نگران پیامدهای حقوقی شرکتهایی باشند که قطعات اف-35 را تولید و صادر میکنند، در صورت تعلیق مجوزهای صادرات به کشورهای ثالث.
از طرف دیگر، برخلاف ایالات متحده، همه کشورهای درگیر پروندههای حقوقی فعلی، از جمله اعضای پیمان تجارت تسلیحات هستند.
بر اساس این پیمان، انتقال تسلیحات زمانی ممنوع است که احتمال بیشتری وجود داشته باشد که این تسلیحات برای ارتکاب نقضهای مشخص حقوق بشری استفاده شوند.
اسلیپر گفت: «اگر در این مورد خاص اف-35 و اسرائیل اقدامی نکنند، اعتبار خود را از دست خواهند داد.»
او افزود: «شرکتها و کشورهایی که قطعات تولید و صادر میکنند نیز مسئولیت دارند و نمیتوانند این مسئولیت را به کشور دیگری، مانند ایالات متحده که عضو پیمان تجارت تسلیحات نیست، واگذار کنند.»
جنگ غزه: مقامات بریتانیایی درباره مسئولیت کیفری در قبال صادرات اف-35 به اسرائیل هشدار داده شدند
یوناس دوونتایر، مشاور برنامه برای آکسفام دانمارک، یکی از چندین سازمان غیردولتی که دولت دانمارک را به چالش کشیدهاند، گفت که در جریان پرونده حقوقی آنها، او و دیگران متوجه شدند که حدود ۹۰ درصد از صادرات تسلیحات دانمارک به اسرائیل از طریق برنامه اف-35 است.
یکی از اجزای ساخته شده در دانمارک، پایلونی است که بمبها را از جنگنده رها میکند. دوونتایر گفت: «پس کاملاً واضح است که این قطعه برای استفاده از اف-35 بهگونهای که اسرائیل از آن استفاده میکند، ضروری است.»
در ماه مارس، دولت دانمارک اعلام کرد که رویکرد بسیار محدودکنندهای را در مورد صادرات تسلیحات به اسرائیل اعمال میکند، اما این محدودیتها شامل مجوزهای جدید بود و مجوزهای موجود، از جمله آنهایی که مربوط به صادرات مرتبط با اف-35 هستند، همچنان به قوت خود باقی ماند.
دوونتایر گفت: «هر چه بیشتر پیش میرود، ادامه این ادعا که جنگندههای اف-35 نمیتوانند یا نباید تحت همان بررسیهای دقیق قرار بگیرند، غیرقابلقبولتر میشود.»
جلسات دادگاهی در بیشتر این پروندهها طی هفتههای آتی برگزار خواهد شد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 