ائتلاف نظامی برای حمله به ایران: آیا عرب‌ها آن را متوقف کردند؟

لیلا نقولا

منتشرشده در المیادین

ترجمه جنوب جهانی

امروز و پس از پیشرفت جنگ در خاورمیانه و احتمال کشیده شدن به یک جنگ گسترده، بیانیه‌های عربی در دوحه به رویای آمریکایی برای استفاده از کشورهای منطقه در جنگ «همه علیه همه» پایان داد. در میان تهدیدات اسرائیلی علیه ایران و صحبت‌های آمریکایی‌ها درباره حمایت از «حق اسرائیل در دفاع از خود» و تأکید بر مداخله آمریکا در پاسخگویی در داخل خاک ایران، و همچنین در حالی که احزاب در ایالات متحده به دنبال افتخار در حمایت بیشتر از اسرائیل در حملاتش به ایران، لبنان، فلسطین و یمن هستند، بحث درباره ایجاد یک خاورمیانه جدید مطرح است که در آن ایالات متحده سلطه خود را تحمیل کرده، ایران را تضعیف کرده و برتری اسرائیل در منطقه را تثبیت می‌کند.

در پاسخ به طرح‌های تهاجمی نتانیاهو و تمایل دولت آمریکا به گسترش تجاوزگری در منطقه از طریق حمله به ایران، کشورهای عربی خلیج فارس (امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، قطر و کویت) در نشست‌های دوحه به رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، تأکید کردند که در درگیری بین تهران و اسرائیل بی‌طرف خواهند بود و اجازه نخواهند داد که ایالات متحده از پایگاه‌های نظامی خود در این کشورها برای حمله به ایران استفاده کند.

همچنین وزیر خارجه عربستان، فیصل بن فرحان، تأکید کرد که عربستان به دنبال «بستن صفحه اختلافات بین دو کشور برای همیشه» و کار بر روی حل مسائل و گسترش روابط به عنوان دو کشور دوست و برادر است. او همچنین به وضعیت «بسیار حساس و بحرانی» در منطقه به دلیل «حملات» اسرائیل به غزه و لبنان و تلاش‌های آن برای گسترش درگیری در منطقه اشاره کرد و تأکید کرد که عربستان به حکمت و درایت ایران در مدیریت اوضاع و کمک به بازگرداندن آرامش و صلح در منطقه اعتماد دارد.

بنابراین، تردیدی نیست که اظهارات کشورهای خلیج فارس در دوحه و اعلام بی‌طرفی آن‌ها تا حد زیادی طرح آمریکایی-اسرائیلی برای ایجاد یک ائتلاف نظامی خاورمیانه‌ای را که شامل کشورهای عربی، اسرائیل و آمریکایی‌ها است، از بین برد. این رویایی بود که آمریکایی‌ها از دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ به دنبال آن بودند.

1- طرح ترامپ برای هدف قرار دادن ایران با اینکه اسرائیل علاقه و انگیزه زیادی برای حمله به ایران دارد، ولی در عمل این دولت آمریکا است که این پروژه را هدایت می‌کند. این طرح به‌ویژه در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ به وضوح آشکار شد، به‌ویژه در دوره‌ای که روند عادی‌سازی با اسرائیل به‌طور چشمگیری افزایش یافت و دعوت به ایجاد یک ائتلاف نظامی خاورمیانه‌ای به نام «ائتلاف استراتژیک خاورمیانه» که در جهان عرب به «ناتوی عربی» معروف شد، به گوش رسید. این ائتلاف شامل کشورهای خلیج فارس، مصر، اردن، اسرائیل و ایالات متحده بود.

با وجود اینکه دولت ترامپ توانست برخی از کشورهای عربی را از طریق امتیازات و مشوق‌های گوناگون به عادی‌سازی روابط با اسرائیل ترغیب کند، اما به دلیل اختلافات و تناقضات میان کشورهای منطقه و برخی از ملاحظات دیگر در خصوص امنیت ملی خلیج فارس، موفق به تشکیل یک ائتلاف نظامی نشد.

2- طرح نظامی بایدن در منطقه پس از جنگ روسیه و اوکراین، ایالات متحده دریافت که برای کنترل قیمت‌های جهانی نفت به همکاری خلیج فارس نیاز دارد، به‌ویژه با توجه به تحریم‌های غرب علیه انرژی روسیه و همچنین مهار نفوذ فزاینده چین در خلیج فارس. از این رو، دولت بایدن به ارائه ابتکارات توسعه‌ای و سرمایه‌گذاری، شامل اسرائیل، کشورهای خلیج فارس و هند پرداخت و دوباره بحث ائتلاف نظامی خاورمیانه‌ای مطرح شد. پادشاه اردن نیز در مصاحبه‌ای تلویزیونی اعلام کرد که آماده است در تشکیل ائتلافی نظامی مشابه ناتو مشارکت کند.

در طول سفر جو بایدن به منطقه در ژوئیه ۲۰۲۲، هدف رسمی این بود که عربستان سعودی و کشورهای همسایه را متقاعد کند که باید تولید جهانی نفت را افزایش دهند تا به بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین پاسخ داده شود. اما آنچه کمتر گفته شد، تمایل بایدن به پیشبرد آنچه در یک نشست امنیتی-نظامی در مارس ۲۰۲۲ در شرم‌الشیخ با حضور مقامات نظامی آمریکا، اسرائیل، اردن، مصر و کشورهای خلیج فارس برای هماهنگی در برابر توانمندی‌های موشکی ایران و برنامه پهپادهایش مورد بحث قرار گرفته بود، بود.

در عمل، بایدن نتوانست کشورهای خلیج فارس را برای شرکت در پروژه‌های نظامی ضد ایران متقاعد کند. رویداد مهم دیگری که تمامی پروژه‌های اسرائیلی-آمریکایی برای استفاده از کشورهای خلیج فارس علیه ایران را ناکام گذاشت، «توافق پکن» بود که روابط ایران و عربستان را بازسازی کرد و به صفحه‌ای از درگیری‌ها در خاورمیانه و خلیج فارس پایان داد.

امروز نیز، پس از پیشرفت جنگ در خاورمیانه و احتمال کشیده شدن به یک جنگ گسترده در منطقه، به‌ویژه پس از اینکه نتانیاهو با چراغ سبز از سوی دولت آمریکا به این جنگ شتاب زد، بیانیه‌های عربی در دوحه به رویای آمریکایی برای استفاده از کشورهای منطقه در جنگ «همه علیه همه» پایان داد و مانع از شعله‌ور شدن نزاع سنی-شیعه و ایرانی-عربی به منظور تأمین امنیت و برتری اسرائیل شد.

لیلا نقولا
استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه لبنان