نیویورک تایمز
ترجمه جنوب جهانی
سربازان اسرائیلی و فلسطینیهای سابق بازداشتی میگویند که نیروهای اسرائیلی بهطور منظم فلسطینیان اسیر شده را مجبور به انجام کارهای خطرناک کردهاند، از جمله در داخل تونلهای حماس.
ناتان اودنهایمر، بلال شبیر و پاتریک کینگزلی با 16 سرباز و مقام اسرائیلی که از این عمل مطلع بودند و همچنین با سه فلسطینی که مجبور به شرکت در این کار شدند، مصاحبه کردند.
پس از اینکه سربازان اسرائیلی در اوایل ماه مارس محمد شبیر را در حالی که با خانوادهاش پنهان شده بود پیدا کردند، او را به مدت حدود 10 روز بازداشت کردند و سپس بدون اتهام آزاد کردند. او گفت در این مدت، سربازان از او بهعنوان سپر انسانی استفاده کردند.
آقای شبیر که در آن زمان 17 سال داشت، گفت که او را با دستبند بسته و مجبور کردند در خرابههای خالی شهر زادگاهش، خان یونس در جنوب غزه، به دنبال مواد منفجرهای که حماس کار گذاشته بود، بگردد. به گفتهی او، سربازان برای جلوگیری از خطر انفجار برای خودشان، او را جلو فرستادند. در یکی از ساختمانهای ویرانشده، او سر جای خود ایستاد: او گفت که در امتداد دیوار، مجموعهای از سیمها که به مواد منفجره متصل بودند، دیده میشد.
آقای شبیر، که دانشآموز دبیرستانی بود، گفت: «سربازان مرا مثل سگ به یک آپارتمان بمبگذاری شده فرستادند. فکر کردم این آخرین لحظات زندگیام خواهد بود.»
تحقیقات نیویورک تایمز نشان میدهد که سربازان و مأموران اطلاعاتی اسرائیل در طول جنگ در غزه، بهطور مکرر فلسطینیان اسیرشدهای مانند آقای شبیر را مجبور به انجام مأموریتهای شناسایی خطرناک کردهاند تا از به خطر افتادن جان سربازان اسرائیلی در میدان نبرد جلوگیری کنند.
اگرچه وسعت و گستردگی این عملیاتها مشخص نیست، این عمل که بر اساس قوانین اسرائیل و قوانین بینالمللی غیرقانونی است، توسط حداقل 11 واحد در پنج شهر غزه انجام شده است و اغلب با دخالت مأموران اطلاعاتی اسرائیل همراه بوده است.
بازداشتشدگان فلسطینی مجبور شدهاند مکانهایی در غزه را که ارتش اسرائیل معتقد بوده که نیروهای حماس در آنجا کمین یا تلهگذاری کردهاند، شناسایی کنند. این عمل از ابتدای جنگ در اکتبر گذشته بهتدریج گستردهتر شده است.
بازداشتشدگان مجبور شدهاند شبکههای تونلی را که سربازان گمان میکردند هنوز جنگجویانی در آن پنهان شدهاند، شناسایی و فیلمبرداری کنند. آنها به ساختمانهای مینگذاری شده فرستاده شدهاند تا مواد منفجره پنهان را پیدا کنند. همچنین از آنها خواسته شده اشیایی مانند ژنراتورها و مخازن آب را که سربازان اسرائیلی نگران بودند در آنها ورودی تونلها یا تلههای انفجاری مخفی شده باشد، جابجا کنند.
نیویورک تایمز با هفت سرباز اسرائیلی که این عمل را مشاهده یا در آن شرکت کردهاند مصاحبه کرده است که آن را بهعنوان یک کار رایج، متداول و سازمانیافته معرفی کردند که با حمایت لجستیکی قابل توجه و آگاهی فرماندهان مافوق در میدان نبرد انجام میشد. بسیاری از آنها گفتند که بازداشتشدگان توسط افسران دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل بین واحدها منتقل میشدند، که این فرایند نیازمند هماهنگی بین گردانها و آگاهی فرماندهان ارشد میدانی بود. و اگرچه آنها در نقاط مختلف غزه و در زمانهای متفاوتی از جنگ خدمت کرده بودند، سربازان عمدتاً از اصطلاحات مشابهی برای اشاره به سپر انسانی استفاده میکردند.
نیویورک تایمز همچنین با هشت سرباز و مقامهایی که درباره این عمل اطلاع داشتند و به دلیل محرمانه بودن موضوع به شرط عدم افشای هویت صحبت کردند، مصاحبه کرد. سرلشکر تمیر هایمن، رئیس سابق اطلاعات نظامی که بهطور مرتب توسط مقامات ارشد نظامی و دفاعی در مورد نحوه انجام جنگ مطلع میشود، تأیید کرد که یکی از اشکال این عمل انجام شده است و گفت که برخی بازداشتشدگان به زور به داخل تونلها فرستاده شدهاند در حالی که برخی دیگر داوطلبانه برای راهنمایی و همراهی نیروها این کار را کردهاند، به امید جلب رضایت ارتش. همچنین سه فلسطینی روایتهایی از استفادهشان بهعنوان سپر انسانی ارائه دادند.
نیویورک تایمز هیچ مدرکی دال بر آسیبدیدگی یا کشتهشدن بازداشتشدگان در زمان استفاده از آنها بهعنوان سپر انسانی پیدا نکرد. در یک مورد، یک افسر اسرائیلی پس از آن که یک بازداشتشده به ساختمانی فرستاده شده اما نتوانست حضور یک جنگجو را شناسایی کند یا گزارش دهد، وی را مورد اصابت گلوله قرار داده و کشت.
ارتش اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد که «دستورالعملها و رهنمودهای آن بهطور دقیق استفاده از غیرنظامیان بازداشتشده غزهای برای عملیات نظامی را ممنوع میکند.» این ارتش افزود که روایتهای بازداشتشدگان فلسطینی و سربازان مصاحبهشده توسط نیویورک تایمز «توسط مراجع ذیربط بررسی خواهد شد.»
قوانین بینالمللی استفاده از غیرنظامیان یا جنگجویان بهعنوان سپر در برابر حملات را ممنوع میکند. همچنین ارسال جنگجویان اسیر به مکانهایی که در معرض آتشباری هستند یا مجبور کردن غیرنظامیان به انجام هر کاری که به عملیات نظامی مربوط است غیرقانونی است.
اگرچه قوانین در مورد حقوق افراد بازداشتشده در درگیریهای مسلحانه با گروههای غیر دولتی مانند حماس مبهمتر هستند، مجبور کردن بازداشتشدگان فلسطینی به شناسایی مکانهای خطرناک «صرف نظر از این که این بازداشتشدگان غیرنظامی باشند یا اعضای شاخه نظامی حماس» غیرقانونی است. لارنس هیل-کاثورن، استاد دانشگاه بریستول انگلستان و کارشناس قوانین مربوط به بازداشت در درگیریهای مسلحانه با گروههای غیر دولتی، این نکته را بیان کرده است.
ارتش اسرائیل در اوایل دهه 2000 در غزه و کرانه باختری از روش مشابهی به نام «رویه همسایه» استفاده میکرد. سربازان غیرنظامیان فلسطینی را مجبور میکردند تا به خانههای جنگجویان نزدیک شوند تا آنها را به تسلیم شدن ترغیب کنند.
این رویه در سال 2005 توسط دیوان عالی اسرائیل ممنوع شد، حکمی گسترده که استفاده از سپر انسانی در دیگر زمینهها را نیز غیرقانونی اعلام کرد. رئیس دیوان، آهارون باراک، حکم داد که یک ساکن سرزمینهای اشغالی «نباید حتی با رضایت خود به منطقهای که عملیات نظامی در آن در حال انجام است برده شود.»
تصمیم او تأکید داشت که به دلیل عدم تعادل قدرت بین سرباز و غیرنظامی، هیچکس نمیتواند داوطلب انجام چنین کاری محسوب شود. همچنین این حکم اضافه کرد که سربازان نباید از غیرنظامیان بخواهند کارهایی را انجام دهند که بنظر آنها بی خطر و امن است، زیرا «این فرضیه گاهی بیپایه است.»
جنگ در غزه از اکتبر گذشته آغاز شد، زمانی که حماس و متحدانش بهطور گسترده در اسرائیل دست به خشونت زدند و سپس برای فرار از ضدحمله ویرانگر اسرائیل که جان دهها هزار فلسطینی را گرفته است، به تونلهای زیرزمینی پناه بردند.
اسرائیل که متهم به بیتوجهی به تلفات غیرنظامیان است، از خود دفاع کرده و میگوید حماس نیروها و تسلیحات خود را در مناطق غیرنظامی مستقر میکند و عملاً از کل جوامع بهعنوان سپر انسانی استفاده میکند.
سربازان اسرائیلی به شکل متفاوتی از سپر انسانی استفاده کردهاند.
یک واحد اسرائیلی گروهی از فلسطینیان آواره را مجبور کرد تا به عنوان پوشش، جلوتر از آنها حرکت کنند و به سمت مخفیگاه یک مبارز در مرکز شهر غزه بروند. به گفته جهاد سیام، 31 ساله، طراح گرافیک فلسطینی که بخشی از این گروه بود، «سربازان از ما خواستند جلو برویم تا طرف مقابل به سمت آنها تیراندازی نکند.» آقای سیام گفت، زمانی که جمعیت به مخفیگاه رسید، سربازان از پشت غیرنظامیان بیرون آمدند و وارد ساختمان شدند. پس از آنکه ظاهراً جنگجویان را کشتند، آقای سیام گفت، سربازان به غیرنظامیان اجازه دادند که بدون آسیب از محل بروند.
جستجوی حیاط با اسلحه
حماس بخشهای بزرگی از غزه را به یک شبکه پیچیده از تلههای انفجاری و تونلهای مخفی تبدیل کرده است، به طوری که خانهها و نهادهای غیرنظامی را با تلههای انفجاری تجهیز کرده یا به عنوان پایگاههای نظامی موقت و انبارهای تسلیحاتی استفاده میکند.
پس از ورود به غزه در اواخر اکتبر، سربازان اسرائیلی گفتند که بیشترین خطر برای آنها در هنگام ورود به خانهها یا ورودی تونلهایی بود که احتمالاً تلهگذاری شده بودند. برای مقابله با این تهدید، آنها از پهپادها و سگهای جستجوگر برای بررسی محل قبل از ورود استفاده میکردند.
اما زمانی که سگها یا پهپادها در دسترس نبودند یا افسران معتقد بودند که یک انسان میتواند مؤثرتر باشد، گاهی اوقات فلسطینیان را به این کار میگماشتند.
بشیر الدلو، داروسازی از شهر غزه، گفت که صبح روز ۱۳ نوامبر پس از دستگیری در خانهاش مجبور شد بهعنوان سپر انسانی عمل کند. آقای الدلو، که اکنون ۴۳ سال دارد، هفتهها قبل به همراه همسر و چهار پسرش از محله خود فرار کرده بود، اما برای برداشتن برخی لوازم ضروری به آنجا بازگشته بود، حتی با اینکه محله تبدیل به میدان جنگ شده بود.
او در مصاحبهای پس از آزادی در غزه گفت که سربازان از او خواستند تا به لباس زیر خود درآید، سپس او را با دستبند بسته و چشمهایش را بستند.
او گفت که همان روز، دستور یافت تا جلوی یک تانک اسرائیلی حرکت کند که به سوی مسجدی پیش میرفت، جایی که سربازان نگران برخورد با جنگجویان بودند. برخی از همسایگان او برای جستجوی ورودیهای تونل در بیمارستانی نزدیک به نام الرنتیسی برده شدند، و از آن زمان او دیگر آنها را ندیده است.
او گفت که عصر همان روز به یک مرکز بازداشت در اسرائیل منتقل شد. با توجه به تجربیات آن روز، او گفت که این انتقال بهرغم اینکه انتظار داشت در زندانهای اسرائیل با بدرفتاری مواجه شود، برایش همچون یک نعمت کوچک بود.
آقای الدلو به یاد آورد که فکر میکرد: «در آن لحظه بسیار خوشحال بودم. فکر کردم: ‘من این منطقه خطرناک را ترک میکنم و به جای امنتری در داخل زندانهای اسرائیلی میروم.’»
زیر یک مجتمع سازمان ملل
در اوایل فوریه، ارتش اسرائیل مقر اصلی سازمان امدادرسانی و کاریابی برای پناهندگان فلسطینی (UNRWA) در شهر غزه را تصرف کرد.
پس از کشف اینکه شبکه آنها مدعی شدند تونلهای حماس در زیر این مجتمع ادامه دارد، مهندسان نظامی شروع به حفاری زمین برای ایجاد نقاط دسترسی جدید کردند.
به گفته یکی از سربازان شرکتکننده در این عملیات، در مقطعی مهندسان دوربینی را با طناب به داخل تونلها پایین بردند تا بتوانند بهتر ببینند که داخل آنها چه میگذرد.
با مشاهده تصاویر زنده از دوربین، مهندسان متوجه شدند که مردی داخل تونل است که احتمالاً یک عضو حماس بود.
افسران حاضر در محل به این نتیجه رسیدند که جنگجویان حماس همچنان از تونل استفاده میکنند و تصمیم گرفتند به جای مهندسان اسرائیلی، یک فلسطینی را با دوربین بدنی به داخل تونل بفرستند تا به بررسی بیشتر آن بپردازد.
دو سرباز دیگر تأیید کردند که روایت این سرباز با روش معمول استفاده از فلسطینیها در تونلها مطابقت دارد. توصیف او از این محل نیز با توصیف خبرنگار نیویورک تایمز که اندکی بعد با همراهی نظامی به آنجا رفته بود، اما هیچ فلسطینیای را ندید، همخوانی داشت.
پس از ارائه مکان، تاریخ و شرح تجربه این سرباز، ارتش از اظهار نظر خودداری کرد.
در ابتدا، افسران قصد داشتند یکی از چندین غیرنظامی فلسطینی که در این منطقه دستگیر شده و تا پایان عملیات در بازداشت بودند را برای این کار بهکار بگیرند.
در نهایت، افسران تصمیم گرفتند که آنچه را «زنبور» مینامیدند، یعنی یک فلسطینی بازداشتشده در اسرائیل را برای این کار بفرستند، اما دلایل این تصمیم برای آن سرباز روشن نبود. او گفت که این کار یک فرایند پیچیدهتر را آغاز کرد که چند روز زمان برد و نیاز به هماهنگی قابلتوجهی با دیگر واحدها داشت.
در طول جنگ، سربازان در واحدهای مختلف عموماً از اصطلاحات مشابهی برای بازداشتشدگان استفاده میکردند. اصطلاح «زنبور» معمولاً به افرادی اطلاق میشد که توسط افسران اطلاعاتی برای انجام مأموریتهای کوتاه و خاص به غزه آورده میشدند؛ با این حال، برخی سربازان میگفتند این اصطلاح به همکاران مزدبگیری اشاره دارد که بهطور داوطلبانه وارد غزه میشدند، در حالی که دیگران معتقد بودند به بازداشتشدگان اشاره دارد. «پشه» برای بازداشتشدگانی به کار میرفت که در غزه دستگیر شده و بدون انتقال به اسرائیل، به سرعت به کار گرفته میشدند، گاهی برای چند روز و حتی چند هفته. «پشهها» بسیار بیشتر از «زنبورها» مورد استفاده قرار میگرفتند.
به گفته آن سرباز، همه آنها بهعنوان افرادی قابل فدا شدن در نظر گرفته میشدند. او به یاد میآورد که یک افسر گفته بود: «اگر تونل منفجر شود، دستکم او خواهد مرد و نه یکی از ما.»
در تونل زیر مجتمع سازمان ملل، آن واحد یک مرکز بزرگ سرورهای کامپیوتری پیدا کرد که ارتش اسرائیل بعداً به این نتیجه رسید که یک مرکز ارتباطی مهم حماس بوده است.
چند روز بعد، ارتش گروهی از خبرنگاران، از جمله از نیویورک تایمز، را برای بازدید از سرورها در تونلها به آنجا برد.
همراهان نظامی این موضوع را که از یک بازداشتشده فلسطینی برای بررسی منطقه استفاده شده بود، فاش نکردند. نیویورک تایمز نزدیک به چهار ماه بعد از این موضوع آگاه شد.
دستور از پهپاد
آقای شُبیر پس از آنکه ارتش به محله او در حاشیه خانیونس در جنوب غزه حمله کرد، دستگیر شد.
ارتش به ساکنان دستور داده بود که تخلیه کنند، اما خانواده شُبیر تصمیم گرفتند در آپارتمان طبقه چهارم خود منتظر پیشروی اسرائیلیها بمانند. برای خروج، آنها باید از ایستهای بازرسی اسرائیلی عبور میکردند، جایی که با احتمال دستگیری و بازداشت مواجه بودند.
آقای شُبیر گفت که آنها به زودی خود را در میان یک درگیری یافتند. گلولهها به ساختمانشان برخورد کرد و پدرش که آهنگر بود، کشته شد. او گفت که خواهر ۱۵ سالهاش نیز بعداً پس از ورود سربازان اسرائیلی به ساختمان به ضرب گلوله کشته شد. آقای شُبیر گفت که او دستگیر شد و از دیگر اعضای زنده خانوادهاش جدا شد.
آقای شُبیر گفت که تا زمان آزادی بدون اتهامش، حدود ۱۰ روز بعد، سربازان بارها او را به خیابانهای خانیونس فرستادند، در حالی که فقط یک پهپاد کوچک معروف به کوادکوپتر او را همراهی میکرد. پهپاد حرکات او را زیر نظر داشت و از بلندگویش به او دستور میداد.
آقای شُبیر که قبلاً توسط الجزیره مصاحبه شده بود، گفت که نزدیک یک مدرسه محلی به او دستور داده شد که در میان آوار به دنبال ورودیهای تونل بگردد. او گفت که به داخل بلوکهای آپارتمانی فرستاده میشد، در حالی که پهپاد کوچک در فاصله یک یا دو متری بالای سرش شناور بود. به او گفته شده بود که به دنبال اجساد جنگجویان بگردد، چرا که اسرائیلیها معمولاً از تلهگذاری آنها میترسیدند.
در یکی از آپارتمانها، او تلهای را دید که جانش را به خطر انداخته بود.
او گفت: «این سختترین چیزی بود که تجربه کردم. فهمیدم که این یک تله است.»
در نهایت، دستگاه منفجر نشد، اما او گفت که علت آن را نمیداند.
در یک آپارتمان دیگر، او جسدی را پیدا کرد که یک اسلحه در کنار آن قرار داشت. آقای شُبیر گفت که به او گفته شد اسلحه را از پنجره به بیرون بیندازد تا سربازان اسرائیلی آن را جمع کنند.
چند روز پیش از آزادیاش، او گفت که سربازان دستانش را باز کردند و او را مجبور کردند لباس نظامی اسرائیلی بپوشد. سپس او را آزاد کردند و به او گفتند در خیابانها پرسه بزند تا شاید جنگجویان حماس به او شلیک کنند و موقعیت خود را آشکار کنند. او گفت که اسرائیلیها از فاصله دور و خارج از دید، او را دنبال میکردند.
او گفت که وقتی برای اولین بار پس از چند روز دستانش آزاد شد، به فکر فرار افتاد.
اما سپس از این تصمیم منصرف شد.
او گفت: «کوادکوپتر داشت مرا دنبال میکرد و مراقب بود که چه میکنم. آنها به من شلیک میکردند.»
رونن برگمن، آرون باکسرمن و آدام سلا در گزارشدهی مشارکت داشتند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 